خبرگزاري آريا - درد دندان يکي از آزاردهنده‌ترين دردهاي بدن است و درصد زيادي از افراد حداقل چند بار در طول زندگي با مشکلات دنداني روبه‌رو شده‌اند. هنگامي که اين درد با يک بيماري ديگر همراه است، به مراتب غيرقابل تحمل‌تر مي‌شود و در بسياري موارد روند درماني نيز به کندي صورت مي‌گيرد.
در واقع دليل بسياري از مشکلات دهان و دندان، نتيجه بروز بيماري‌هايي است که سيستم ايمني بدن را درگير مي‌کند و در مقابل عفونت‌هاي دهاني نيز مي‌تواند عامل تشديد بيماري‌ها باشد. تاثير متقابل بيماري‌هاي لثه‌اي (از نوع بافت سطحي، عمقي يا پيرادنداني) با بيماري‌هاي سيستمي، معمولا از يکديگر جدا نمي‌شوند و با يکديگر در ارتباط هستند.
دکتر عباس کمالي، متخصص بيماري‌هاي لثه، فلوشيپ ايمپلنت و ليزر، درگفت‌و‌گو با جام‌جم درباره بيماري‌هاي مرتبط با سلامت دهان و دندان مي‌گويد: بيماري‌هاي غدد درون ريز که ديابت سردسته آنها ست، بيماري‌هاي خوني که نقص‌هاي ايمني بدن و کم‌خوني را شامل مي‌شود، بيماري‌هاي ژنتيک و شرايطي مثل استرس، بيماري‌هاي رواني و تغذيه‌اي معمولا غيرمستقيم روي بيماري‌هاي لثه‌اي دخالت دارند.
رابطه متقابل سيستم ايمني و سلامت دهان و دندان
در طبقه‌بندي انواع بيماري‌ها، بعضي از آنها نماي سيستميک بيماري‌هاي دهاني است. براي مثال بيماري‌هاي لثه‌اي و عمقي که استخوان را شامل مي‌شود و درگير مي‌کند مي‌تواند تحت‌تاثير بيماري‌هاي سيستمي قرار گيرد.
گروه اصلي اين بيماري‌ها، بيماري‌هاي غددي مثل ديابت است. بيماري‌هاي سيستميک شامل نارسايي‌هاي غدد درون‌ريز و تغييرات هورموني مثل بيماري قند و تغييرات هورموني دوران بلوغ يا بارداري است.
نارسايي‌هاي خوني و ضعف سيستم دفاعي بدن مثل سرطان خون و کم‌خوني‌ها، بيماري‌هاي ژنتيک مثل مونگوليسم يا سندرم دان، استرس و مشکلات روحي رواني مثل افسردگي، سوءتغذيه شامل کمبود انواع ويتامين‌ها و پروتئين‌ها، عوارض داروهاي مصرفي و عوارض لثه‌اي آنها و بيماري‌هاي استخواني از ديگر بيماري‌هاي مرتبط با سلامت دهان و دندان است.
طبقه‌بندي بيماري‌هاي پيرادنداني يا نسوج نگهدارنده دندان نيز شامل بيماري‌هاي لثه‌اي است که در سطح و عمق قرار دارد و در موارد عمقي استخوان را درگير مي‌کند.
معمولا در اين شرايط ميکروب‌ها نقش اصلي در تخريب ايفا مي‌کنند و بيماري‌هاي ديگر پاسخ ميزبان را به اين ميکروب‌ها تغيير مي‌دهند که منجر به تشديد تخريب خواهد شد.
آسيب‌هاي فضاي پيرادنداني
اين متخصص بيماري‌هاي لثه، درباره آسيب‌هاي پيرادنداني مي‌گويد: علاوه بر سلامت دندان‌ها، بيماري‌هاي پيرادنداني (پريودنتال) که مربوط به بافت‌هاي نگهدارنده دندان‌ها مثل لثه و بافت‌هاي استخواني اطراف دندان است، مي‌تواند باعث ايجاد پلاک‌هاي دنداني و ترشح ميکروب به بافت‌هاي مجاور شود. بيماري‌هاي وابسته به هورمون و بيماري‌هايي که روي متابوليسم کلسيم تاثير مي‌گذارند نيز از جمله همين بيماري‌هاست. بيماري‌هاي خوني يا هماتولوژي نيز در واقع سيستم ايمني بدن و نسوج پيرادنداني را درگير مي‌کند. معروف‌ترين اين بيماري‌ها انواع کم‌خوني‌ها و سرطان‌هاي خوني است. انواعي از بيماري‌هاي ژنتيک، استرس‌ها و بيماري‌هاي رواني و بيماري‌هاي تغذيه‌اي نيز بيماري‌هاي لثه‌اي و پيرادنداني را تشديد مي‌کنند. در مجموع همه اين اتفاقات به علت به وجود آمدن تغييراتي در سيستم دفاعي بدن و بافت‌ها رخ مي‌دهد.
اقدام ميکروب‌ها عليه سيستم ايمني
بيماري‌هاي سيستم بدني به حالت‌هاي گفته شده نسوج پيرادنداني را درگير مي‌کند و عکس اين موضوع هم صادق است.
بيماري‌هاي لثه‌اي هم مي‌تواند روي بدن منجر به بروز عوارضي شود. سيستم ايمني ما در کل بدن يکسان است و وقتي بدن عليه ميکروب که به وجود آورنده بيماري اقدام مي‌کند، عواقبي براي خود بدن دارد. اين اتفاق معمولا به علت مشابهت عناصر داخل بدن با عناصر موجود در ميکروب‌ها مي‌افتد و سيستم ايمني عليه هر دو به يک شکل عمل مي‌کند. اين رخداد يک نوع تداخل بين ميکروب‌ها و سيستم ايمني است که نتيجه آن انواع تظاهرات بيماري در بدن مثل تب، افزايش گلبول‌هاي سفيد يا آسيب به مفاصل بدن است. ما معمولا اين آسيب را به صورت موضعي مي‌بينيم، در صورتي که انواع ميکروب‌هاي داخل دهان مي‌تواند به ساير قسمت‌هاي بدن هم آسيب برساند.
از بين رفتن بافت نرم لثه در اطراف دندان باعث تخريب دندان مي‌شود. اين حالت مي‌تواند نشان‌دهنده ابتلا به پوکي استخوان باشد. در اين شرايط تراکم استخواني بتدريج کاهش پيدا مي‌کند و استخوان‌ها تحليل مي‌رود. معمولا زنان بالاي 50 سال به مرور با نزديک شدن به سن يائسگي، با ايجاد تغييرات هورموني تراکم بافت استخواني را از دست مي‌دهند. به همين دليل زناني که زياد به دندانپزشک مراجعه مي‌کنند، بايد در بازه‌هاي زماني مختلف آزمايش تراکم استخوان انجام دهند.
براي حفظ دندان‌ها، قند را کنترل کنيد
بيماري قند جزو نارسايي‌هايي است که به صورت متقابل با لثه در ارتباط است. انسولين مسئول وارد کردن قند داخل سلول و قند هم محصولي است که انرژي داخلي سلول را تامين مي‌کند. هنگامي که تنظيم انسولين به هم مي‌ريزد و انسولين درست عمل نمي‌کند، سلول‌هاي دفاعي بدن سوخت لازم را براي جنگيدن با بيماري‌ها ندارند. از طرفي فرآيند ترميم در بدن کندتر صورت مي‌گيرد.
دکتر کمالي افزود: در چنين شرايطي عوارض بيماري‌هاي پيرادنداني ناشي از بيماري قند را خواهيم داشت که تخريب سنگيني ايجاد مي‌کند و اگر بيماري درمان يا کنترل نشود، دندان‌ها را از دست خواهيم داد يا با مسائلي مثل عفونت‌هاي قارچي در دهان روبه‌رو مي‌شويم.
بنابراين ديابت باعث افزايش ميکروب‌هاي دهان مي‌شود و وقتي ميکروب بدن زياد شد، ميکروب‌ها وارد گردش خون مي‌شوند و سلول‌هاي دفاعي تا حدودي درگير شده و عوارض ميکروب‌ها را در نواحي ديگر خواهيم ديد. بنابراين تاثير متقابل را شاهد هستيم که هم سلامت دهان و هم سلامت مناطق ديگر مثل عروق به خطر مي‌افتد.
مهم‌ترين منبع تغذيه سلول قند است. اين قند وقتي وارد سلول نمي‌شود، متابوليسم سلول تغيير مي‌کند و آسيب‌ها از همان جا شروع خواهد شد.
سلول‌هاي استخواني به علت کمبود قند تحليل مي‌رود و به علت کمبود قند پوکي استخوان به وجود مي‌آيد. هنگامي که دنداني کشيده مي‌شود، چون خون‌رساني آن ناحيه در همان ماه‌هاي اول دچار اختلال مي‌شود، از بين رفتن عروق خوني منجر به تحليل رفتن استخوان مي‌شود. به اين ترتيب حجم سلول‌هاي استخوان‌ساز بسيار کم شده و پوکي استخوان تشديد مي‌يابد.
بنابراين آسيب فقط از يک مسير اتفاق نمي‌افتد و همه موارد با هم باعث تشديد بيماري مي‌شود. اما اگر قند کنترل و روند درماني آغاز شود، اين فرآيندها برعکس مي‌شود و به سمت طبيعي شدن مي‌رود. بنابراين کسي که ديابت کنترل‌شده دارد مانند همه افراد ديگر درمان مي‌شود و مشکلي براي ايمپلنت دنداني و موارد ديگر به وجود نمي‌آيد.
بيماري قند به جان دندان‌ها مي‌افتد
ديابت و سلامت دندان‌ها ارتباطي دو طرفه با يکديگر دارند و همان طور که ديابت روي سرعت خراب شدن دندان‌ها تاثير مي‌گذارد، سلامت دهان و دندان در تشديد اين بيماري تاثيرگذار است. همچنين کساني که دچار بيماري‌هاي ريوي هستند بايد بيش از ديگران از دندان‌هاي خود محافظت کنند. باکتري‌ها مي‌توانند از راه دهان وارد ريه شوند و باعث بروز عفونت در اين قسمت از بدن شوند. يکي از عوامل تاثيرگذار بيماري‌هاي پيرادنداني بر سلامت بدن، اثر آنها بر پلاک‌هاي عروقي قلب و تصلب شرايين است که باعث انسداد عروق و سکته قلبي مي‌شود. از طرفي ورود ذرات بزاقي آلوده به ريه و قرار‌گيري ميکروب‌ها روي مفاصل مستعد به عفونت باعث عفونت ريه مي‌شود. در موارد حاد اين مورد با ايجاد اندوکارديت عفوني (عفونت غيرمسري که عضله و دريچه‌هاي قلب را درگير مي‌کند) مي‌تواند منجر به مرگ شود.
سپيده شعرباف - دانش و سلامت