باشگاه خبرنگاران
گزارش نويسي در روزنامه نگاري
4 آبان 1395 - 04:39:17 ب.ظ
بزرگنمایی:

اشاره: مطلب حاضر از کتاب ژانرهاي روزنامه‌نگاري اثر مغديد سپان و دو کتاب هنر روزنامه‌نگاري اثر کاروان علي قادر و دانا حبيب کرکوکي انتخاب شده است. مغديد، نويسنده کرد زبان عراقي، دکتراي روزنامه ‌نگاري‌اش را از سوئد گرفته و داراي چندين کتاب در حوزه روزنامه نگاري است. کاروان علي قادر هم‌وطن وي و از روزنامه نگاران فعال روزنامه "کوردستاني نوي" و روزنامه "ئاسو" است. داناحبيب کرکوکي نيز دانشجوي دوره دکتراي رشته روزنامه نگاري دانشگاه بغداد است و از وي تاکنون سه کتاب (دو مجموعه داستان و کتاب خطابه سياسي) و چندين مقاله به زبان عربي منتشر شده است.
* * *
مقدمه
گزارش‌نويسي در هنر روزنامه‌نگاري، اهميت فراواني دارد، به ‌طوري‌که بسياري از روزنامه‌ها صفحات خاصي را به آن اختصاص مي‌دهند. خبر، نقل رويداد است اما گزارش، تجزيه و تحليل رويداد و بررسي ارتباط آن با حوادث ديگر و پيشينه‌ تاريخي موضوع است.
چنانچه رويداد يا حادثه‌اي خاص از اهميت زيادي نزد مخاطبان برخوردار باشد، روزنامه‌نگار به خبر اکتفا نمي‌کند و با بررسي و تحليل جنبه‌هاي مختلف آن، به تنظيم گزارش کاملي درباره‌ رويداد موردنظر مي‌پردازد و با روشن‌کردن ابعاد گوناگون مسأله، حس کنجکاوي مخاطب را ارضا مي‌کند و درکنار آن مي‌تواند ديدگاه خود را هم بيان کند.

تاريخچه
تاريخ گزارش به نيمه اول سده 19 ميلادي بر ميگردد و آن زماني بود که براي اولين بار ، گزارش در دادگاه‌ها، مجلس و اجتماع حزب‌هاي سياسي استفاده شد.
اما واژه گزارش ريشه در زبان فرانسه دارد و به معني به گذشته بازگشتن، بازگشت به چيزي و رساندن است. در تاريخ روزنامه‌گاري جهان نيز سه روزنامه‌نگار در پيشرفت اين ژانر نقش بيشتري داشته‌اند؛ جان ريدر امريکايي، ايگون ايرون کيشي از پراگ و ارنست همينگوي.
به گفته بعضي از منابع تاريخي،"ديفو"، اولين فردي بوده که در روزنامه‌نگاري بريتانيايي، گزارش نوشته است و بعد از او، "نورتگليف" درسال 1896 از گزارش به عنوان ستون اصلي روزنامه ملي "ديلي ميل" استفاده کرده است.
بعدها به علت گسترش سوادآموزي و آغاز جنبش افکار دموکراسي مانند آزادي گفت و گو و بيان، گزارش‌نويسي به يکي از هنرهاي اصلي روزنامه‌نگاري جهان تبديل شد. سپس، پيشرفت فکري اجتماع و آگاهي از مسايل و مشکلات سياسي، اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي، مردم را به تغيير وضع اجتماع تشويق کرد و از سوي ديگر، اين موضوع سبب شد تا در حوزه روزنامه‌نگاري نيز به گزارش اهميت بيشتري داده شود.
جالب است بدانيم در سده هاي گذشته، در روزنامه‌نگاري شوروي، جنجالي بر سر اين ژانر ايجاد شد و قضيه اين بود که تعدادي از تندروان حزب کمونيست مي‌خواستند استفاده از اين ژانر در نشريات آن کشور ممنوع شود و دليل آن‌ها اين بود که گزارش را يک نفر تهيه مي‌کند؛ در صورتي که اصول کمونيست بر پايه شورا و جمع قرار گرفته است و درنتيجه گزارش نوعي رويکرد و گرايش به سمت سرمايه‌داري است.

تعريف گزارش
گزارش در روزنامه نگاري عبارت است از پيگيري روزنامه‌نگارانه در حوزه‌اي مشخص براي آشنا ساختن خواننده با همه جنبه‌هاي موضوع و تحريک و تشويق وي براي پيگيري. يا يکي از هنرهاي روزنامه‌نگاري است براي تشريح و تبيين ابعاد مختلف يک مسأله و تجزيه و تحليل آن به‌ شکل موضوعي. هم‌چنين در تعريفي ديگر مي‌توان گفت: گزارش عبارت است از اطلاعات و ديدگاه‌هايي که يک روزنامه‌نگار از راه تجزيه و تحليل، درباره يک مسأله مشخص به‌ رشته‌ تحرير درمي‌آورد.

گزارش خوب کدام است؟
گزارش خوب بر اساس آگاهي کامل در مورد موضوع مشخص نوشته مي‌شود. آن‌ها را روزنامه‌نگاران صاحب تجربه به نگارش در مي‌آورند. اينان، وقت زيادي را صرف نوشتن گزارش مي‌کنند. در گزارش، گزارش‌نويس قهرمان دوم است و به مرور و در بخش‌هاي مختلف گزارش، قهرمان يا قهرمانان گزارش به خواننده، شناسانده مي‌شود. گزارش خوب نزد مخاطب، مثل ديدن فيلم رويدادهاست که در تلويزيون نشان داده مي‌شود. استفاده از حواسي غير از شنوايي در نوشتن گزارش باعث مي‌شود مخاطب درکي عميق‌تر از مطلب داشته باشد و گزارش زنده تر و احساس برانگيز‌تر شود. اشاره به جزيات رويداد، نوشتن با زباني ساده، همه فهم و با هدفي مشخص، گزارش را چون آيينه‌اي از واقعيت رويدادها براي خواننده جلوه مي‌دهد.

قضاوت در گزارش‌نويسي
بيشتر اوقات مشکل است که چگونه بنويسي براي مثال، در زمان تعطيل شدن يک کارگاه، آيا بهتر است بيشتر در مورد کارگران بنويسي و از آن‌ها حمايت کني يا از صاحب کارگاه؟ درصورتي که صاحب کارگاه در اين بين دچار خسارت هم شده باشد. يا در مورد ديگر رويدادها، اولويت بايد با چه کسي يا چه چيزي باشد؟ درحقيقت، روزنامه‌نگار نبايد از هيچ کدام حمايت کند و براي آن‌ها تبليغ کند.
اهميت گزارش دراين است که دروغ در آن جاي ندارد و در نوشتن اين ژانر روزنامه‌نگاري بايدحقيقت را نشان داد. با اين وجود، روزنامه‌نگاران به سه شيوه در مورد رويداد قضاوت مي‌کنند: قضاوت خوب، قضاوت بد و بي طرف بودن.
در روزنامه نگاري شوروي، اگر موضوع در مورد سرمايه‌داري باشد، بي شک، روزنامه نگار با ديدي انتقادي به آن مي پردازد و تا جايي که امکان داشته باشد عليه آن مي‌نويسد. اما در دولت هاي توسعه يافته و دموکرات، روزنامه‌نگار تنها حقيقت را بيان مي‌کند و به نظر من نيز نشان دادن حقيقت در نوشتن، بهترين شيوه است. براي مثال، به جاي اين‌که بنويسيم يکي از اعضاي هيات رئيسه فلان حزب خودفروش است. مي‌توان نوشت: مردم، عضو فلان حزب را دوست ندارند چون هنوز با رژيم اشغالي ارتباط دارد. البته بايد اين حرف را از زبان کسي نوشت و مستند باشد.

طبقه‌بندي انواع گزارش
1ـ بر اساس موضوع: گزارش سياسي ـ جنگ‌ها و کشمکش‌ها ـ اقتصادي ـ اجتماعي ـ روشنگرانه و خردورزانه ـ علمي ـ هنري و گزارش ورزشي.
2ـ بر اساس مکان جغرافيايي: گزارش داخلي (کشوري) ـ منطقه‌اي و بين‌المللي.
3ـ بر اساس ژانر: گزارش انتقادي ـ ‌خبري ـ توصيفي و گزارش از شخص.
4- براساس هدف: گزارش پيش‌بيني کننده - تحقيقي- عمقي- پس‌زمينه اي - پيگيرانه - گزارش وقت گذراني.

تفاوت گزارش با برخي ديگر از شيوه‌هاي نوشتن
خبر: دراين ژانر ، روزنامه‌نگار ديدگاه خود را بيان نمي‌کند، تنها به نقل ساده مسأله مي‌پردازد و به 5 پرسش که؟ کي؟ کجا؟ چه؟ و چرا؟ پاسخ مي‌دهد در صورتي که در گزارش، روزنامه‌نگار در همان‌حال که به تشريح مسأله مي‌پردازد، مي‌تواند ديدگاه خود را نيز بيان کند. هم‌چنين گزارش اصولا در پاسخ به دو پرسش چرا؟ و چگونه؟ نوشته مي‌شود.
داستان: هر چند در داستان کوتاه و بلند ممکن است گاهي واقعيتي از زندگي بيان شود ولي اساسا به خيال متکي است، اما گزارش به واقعيت متکي است.
سرمقاله: سرمقاله، ديدگاه صاحبان نشريه است ولي گزارش، ديدگاه و سياست روزنامه را بيان نمي کند هرچند عليه آن نيز نيست.
مقاله ادبي: گزارش اغلب براساس موضوعي مشخص نوشته مي‌شود و با مردم ارتباط دارد، درحالي که مقاله ادبي با خود نويسنده پيوند دارد.

مراحل گزارش‌نويسي
1- مشخص ساختن سوژه يا موضوع گزارش با استفاده از رويدادهايي است که تازه اتفاق افتاده و همچنين با مردم مرتبط و نزد آنان مهم هستند. هرچند رويدادهايي که قبلا اتفاق افتاده و الان با زاويه‌اي ديگر به آن پرداخته شود مي‌توان به عنوان سوژه مطرح شود. بحث سوژه آنقدر مهم است که در بعضي از روزنامه ها، دسته‌اي از روزنامه‌نگاران توانمند فقط مشغول سوژه يابي هستند.
2- روشن و مشخص ساختن اهداف گزارش نزد خود؛ گزارش‌نويس بايد مواردي را که مي‌خواهد براي خواننده برجسته سازد، از قبل مشخص نمايد. به اين شيوه، براساس اهداف گزارش است که روزنامه نگار، نقشه گزارش را طرح ريزي مي کند.
3- جمع آوري اطلاعات و سابقه موضوع از طريق مصاحبه، آرشيو مطبوعات و کتابخانه.
4- آماده‌سازي گزارش؛ که آن شامل بررسي ميداني موضوع است و اين‌که چگونه مي‌تواند به سوالات گزارش، پاسخ دهد و اطلاعات لازم را جمع آوري و افرادي که با موضوع، ارتباط نزديک دارند مشخص کند.
5- تحقيق در مورد صحت اطلاعات به‌دست‌ آمده، سرعت‌ عمل در جمع‌آوري اطلاعات و نوشتن گزارش، تهيه‌ عکس‌هاي مربوط به مسأله، به‌عنوان يک سند معتبر براي اقناع مخاطب، ازد يگر موارد آماده‌سازي گزارش است. همچنين گزارش ‌نويس بايد بتواند مسأله را نزد خويش در حد نياز، تجزيه و تحليل نمايد.
6- نوشتن گزارش؛ که بايد دراين مرحله روزنامه‌نگار به سه نکته زير توجه کند:
        الف- پيش‌بيني تعداد کلمات؛
        ب- بررسي واژه‌ها و اصطلاحات نامفهوم و مبهم؛
        ج- درک کردن مخاطب و نوشتن در سطح فهم همه؛ عدم مخالفت گزارش با سياست روزنامه.

اجزاي گزارش
مقدمه، محتوا (متن) و پايان‌بندي به عنوان سه جزء گزارش محسوب مي‌شوند که مي‌توانند در گزارش به چهار شيوه زير مطرح شوند.
مقدمه مي تواندخلاصه‌اي از تمام جنبه‌هاي موضوع باشد و متن به هريک از جنبه ها بپردازد و در پايان‌، به نتيجه‌اي که به آن دست يافته اشاره شود.
گزارش نويس در مقدمه به صورت کلي و وصفي به موضوع خواهد پرداخت سپس در محتوا، جزئيات مطرح و در پايان‌بندي، جمع بندي از موضوع ارائه خواهد شد.
در مقدمه، سوال‌هايي مهم در ارتباط با موضوع نوشته مي‌شود و در متن از طريق اطلاعاتي که به دست آمده (مطالعه و مصاحبه) به اين پرسش‌ها پاسخ داده مي‌شود و درپايان، خلاصه‌اي کوتاه از نتيجه دستاوردها يا نظر گزارش نويس مطرح خواهد شد.

© - Arya News Agency