ارتباط حسي بين ليلا حاتمي و علي مصفا در فيلم عاشقانه شان! + تصاوير

نه فقط براي سينماي ايران، بلکه براي ما که نوشتن در مورد سينما را به عنوان شغلمان انتخاب کرده ايم و به اقتضاي آن ناگزيريم به فيلم هايي توجه کنيم که هميشه آثار ويژه اي نيستند. در مورد اين دو نفر اما قضيه فرق مي کند.

حضورشان در هر فيلمي هميشه ويژگي هاي چشم گيري دارد و بازي شان در هر اثري استانداردهاي کيفي آن را بالا مي برد. به خصوص در فيلمي مثل در دنياي تو ساعت چند است؟ که کاملا منطبق با سليقه ي شخصي و سينمايي شان ساخته شده و عصاره ي دلچسب آنها از سينماي دلخواه و ايده آلشان است.

چقدر خوب که مي شود به بهانه ي چنين فيلمي پاي صحبت هايشان نشست و حرفه هايشان را در مورد شيوه ي بازيگري شان، شباهت ها و تفاوت هايشان با يکديگر و دشواري هاي بازي کردن در فيلم هاي عاشقانه شنيد و در کنارش به تعريف عشق گريز زد و بحث را به جاهاي جذابي کشاند. و آنها هم حاضر مي شوند به تمام سوالاتمان پاسخ بدهند و ترسي از عريان کردن احساسات و عقايدشان ندارند. 

در مورد اين فيلم مي شود از جاهاي مختلفي بحث را شروع کرد. اما انتخاب اول من فيلمنامه است. به عنوان کسي که مصاحبه هاي شما دو نفر را دنبال کرده ام، به اين نتيجه رسيده ام که در انتخاب فيلم ها براي بازي کردن، هميشه براي فيلمنامه خيلي اهميت قايل بوده ايد تا از حضور در آن فيلم لذت ببريد. به همين دليل مي خواهم از اينجا شروع کنم که فيلمنامه ي آقاي صفي يزدانيان چه مولفه ها و چه ويژگي هايي داشت که باعث شد شما دونفر قبول کنيد يک بار ديگر در کنار هم در آن بازي کنيد و برايش وقت و انرژي بگذاريد و به نتيجه ي مطلوبي برسيم که الان با آن مواجه هستيم.

ليلا حاتمي: من شروع کنم؟

چرا که نه.

حاتمي: خب شما اگر فيلم را ببينيد فکر کنم به ويژگي هايش پي مي بريد. يعني لازم نيست که من بخواهم به عنوان يک کشف خدمتتان بگويم. من هم به همان خاطري که هر بيننده اي موقع ديدن فيلم تشخيص مي دهد، دلم خواسته که در اين فيلم بازي کنم.

خب اين جذابيت ها که شما را ترغيب کرد که در اين فيلم بازي کنيد دقيقا چه چيزهايي بود؟ شايد بخشي از دلايلش به اين بر مي گشت که در دنياي تو ساعت چند است؟ يک فيلم عاشقانه ي ديگر بود و شباهت هايي به تجربه هاي موفق شما در پله آخر يا چيزهايي هست که نمي داني داشت. شايد هم امکان بازي در فيلمي از آقاي يزدانيان در اين تصميم موثر بوده.

حاتمي: من اصلا هيچ وجه اشتراکي بين اين سه تا فيلم نمي بينم. قبلا که آدم ها فيلم چيزهايي هست... را به پله ي آخر تشبيه مي کردند به اصرار مي گفتم که نه، اين فيلم ها هيچ ربطي به هم ندارند. فقط چون اين بازيگرها در آنها بازي کرده اند [به خودش و مصفا اشاره مي کند] شبيه به نظر مي آيند. به همان اندازه هم فيلم در دنياي تو ساعت چند است؟ ربطي به دو تا فيلم قبلي ندارد. اين فيلم ها، سه فيلم کاملا مجزا هستند با سه فضاي ديگر. نه تنها با فضا، بلکه با سه حس ديگر.

يعني فکر نمي کنيد يک نخ تسبيحي به اسم عشق اين سه فيلم را به هم مرتبط مي کند؟

حاتمي: من اصولا وقتي از يک فيلم خوشم بيايد ديگر به موضوعش دقت نمي کنم. چه براي ديدن آن فيلم و چه براي بازي کردن در آن [مکث مي کند]... ديگر نمي دانم چه چيزي بايد اضافه کنم.

شما چطور آقاي مصفا؟

علي مصفا: فارغ از ويژگي هايي که فيلمنامه ي اين فيلم داشت، براي من قضيه کمي فرق مي کرد. چون اين فيلمنامه قرار بود در دفتر ما توليد شود و بر همين اساس از اول صحبت شده بود که من در فيلم بازي کنم. به همين دليل اين فيلمنامه با فيلمنامه هايي که از بيرون به دستم مي رسد و آنها را مي خوانم تا ببينم مي پسندم در آنها بازي کنم يا نه فرق داشت. فيلمنامه ي در دنياي تو... را هم با اين ديد نخواندم که تصميم بگيرم در آن بازي کنم يا نه. چون برايم مسلم بود که قرار است در اين فيلم بازي کنم.

خانم حاتمي هم از ابتدا قرار بود بازي کنند؟

مصفا: بله.

پس مسيري که در اين فيلم طي کرديد تا حد زيادي با مسير بازي در فيلم هاي ديگر تفاوت داشت.

مصفا: دقيقا... ولي به هر حال فيلمنامه اي هم بود که ويژگي هاي زيادي داشت. به نظرم اين فيلم با همه ي فيلم هايي که امسال عرضه شده کاملا متفاوت است. يعني در هيچ زمينه اي نمي توانيم بگوييم که اين فيلم به دسته ي خاصي تعلق دارد. همه يا شايد تقريبا همه ي فيلم هاي امسال را بشود در دسته بندي هايي قرار داد و بگوييم هرکدام از آنها پيرو يک يا چند جريان سينماي ايران هستند. خود همين متفاوت بودن براي من عامل جذابيت بود.

مي شود اين را هم اضافه کرد که در دنياي تو... حتي در ميان فيلم هاي عاشقانه ي سينماي ايران هم فيلم متفاوتي است و به جريان غالب آنها شباهت ندارد. اين فيلم بيشتر حس و حال عاشقانه دارد و برخلاف فيلم هاي عاشقانه ي متعارف، خيلي از چالش هاي دراماتيک عاشقانه بهره نمي برد. شخصيت ها عشقشان را به شکل مرسومش بروز نمي دهند و فيلم به سمتي رفته است که ما هنگام تماشاي آن، با کمک بازي شما دو نفر، موسيقي و نحوه ي کارگرداني آقاي يزدانيان بيشتر درگير يک جور حس و حال عاشقانه مي شويم...

حاتمي: اتفاقا به نظر من شخصيت هاي اين فيلم عشقشان را بروز مي دهند و به همين خاطر مردم خيلي با فيلم همراه مي شوند. عواطف در اين فيلم خيلي مشهود است.

منظورمان اين نيست که فيلم در نمايش عشق صراحت ندارد، بلکه در بيان عشق به شيوه ي مرسومي عمل نمي کند و آن را به کلام نمي آورد.

مصفا: عشق را به شکل متعارفي که در فيلم هاي ديگر ديده ايم نشان نمي دهد.

حاتمي: ولي ابراز عشق را در اين فيلم کاملا و به وضوح مي بينيم. شايد نوع جمله هاي عاشقانه ي اين فيلم جمله هايي باشد که آدم ها به آنها عادت ندارند، ولي به نظرم حسش را کاملا درک مي کنند.

آقاي مصفا، شما هم مثل خانم حاتمي معتقديد که اين سه فيلم غير از اين که بازيگرانش مشترک هستند شباهت هاي ديگري با هم ندارند؟

مصفا: بيينيد، ما اصولا سليقه هايمان خيلي با هم فرق مي کند. منظورم از ما، من و آقاي فردين صاحب زماني و آقاي صفي يزدانيان  است.

حاتمي: آن قدر هم فرق نمي کند. به نظرم اصلا ربطي به اين موضوع ندارد.

مصفا: نمي دانم ربط دارد يا نه. شايد چون با هم معاشرت داشته ايم شباهت هايي با هم داشته باشيم.

حاتمي: [رو به علي مصفا] ببخشيد يک لحظه حرفت را قطع مي کنم... ببخشيد، شما فيلم را ديده ايد؟

بله، در جشنواره آن را ديده ايم.

حاتمي: [سرش را به نشانه ي تاييد تکان مي دهد و به مصفا اشاره مي کند که ادامه دهد.]

مصفا: داشتم مي گفتم که ما سه نفر اصولا سليقه هايمان خيلي با هم متفاوت است. ولي خب، مي پذيرم که حتما يک چيزهاي مشابهي در اين سه فيلم وجود دارد. اين را درک مي کنم و به نظرم طبيعي هم هست. چون به هر حال آدم هايي هستيم که چند سال در يک دفتر کار کرده ايم و از هم تاثير گرفته ايم.

به عنوان بازيگر با چه چالش هايي براي بازي در اين فيلم مواجه بوديد؟ منظورم اين است که به اين هم فکر کرديد که نقشتان در اين فيلم با تجربه هايتان در فيلم هاي قبلي تفاوت داشته باشد، يا اين که ضرورتي نمي ديد به اين نکته فکر کنيد و بخواهيد حتما بازي متفاوتي ارائه بدهيد.

حاتمي: من که هيچ وقت به اين فکر نمي کنم که در يک فيلم بازي متفاوتي داشته باشم. بيشتر فکر مي کنم شبيه همان چيزي بشوم که در سناريو وجود دارد.

مصفا: من هم فکر مي کنم در اين فيلم  همان کاري را کرده ايم که در هر فيلم ديگري انجام مي دهيم. تمايزهايي هم اگر وجوددارد مربوط به خود فيلمنامه است، وگرنه من و خانم حاتمي در اين فيلم همان نوع همکاري را داشته ايم که در فيلم هاي ديگر تجربه کرده ايم.

اگر همين تعبير «نوع همکاري شما و خانم حاتمي» را باز کنيم به بحثمان کمک زيادي مي کند. شما دو نفر براي اين که به درک دقيقي از فيلمنامه برسيد دقيقا چه کارهايي مي کنيد؟ چقدر با هم صحبت مي کنيد؟

حاتمي: وقتي يک سناريويي خوب نوشته مي شود و مسير درستي دارد، لزومي ندارد شخصيت ها تحليل بشوند و بحثي صورت بگيرد. همه چيز واضح است و در يک مسير مشخص پيش مي رود. مثل يک صحنه ي خوب در يک فيلم تماشا مي کنيد يا در يک کتاب مي خوانيد. خود اين صحنه ها شما را پيش مي برد و کمک مي کند که آدم ها را بشناسيد و موضوع را بفهميد. بازيگر هم با بيننده فرقي ندارد. من که اين شکلي ام و با بيننده فرقي ندارم.

مصفا: ولي ما اصولا شکل برخوردمان با نقش با هم فرق مي کند. خيلي هم با هم راجع به نقش مشورت نمي کنيم، به اين صورت که مثلا اينجا يا آنجا من اين کار را مي کنم.
حاتمي: بله، درست است. اصلا اين کار را نمي کنيم. سعي مي کنيم بازي کردن براي خودمان هم غافلگيرکننده باشد.

راجع به اين «فرق» بيشتر صحبت مي کنيد؟

مصفا: [با خنده] راجع به اين فرق؟... [رو به ليلا حاتمي] چه جوري فرق مي کنيم با هم؟

حاتمي: ما فرق نمي کنيم با هم.

مصفا: جدي؟ [مي خندد]... خب به نظر من خانم حاتمي نسبت به من خيلي فطري تر بازي مي کنند. براي همين مي گويم فرق مي کند. ايشان سعي مي کنند چيزهايي را که نوشته شده، همان طور که نوشته شده بپذيرند و اجرا کنند. استنباط من اين است. در حالي که من نمي توانم چيزي را که نوشته شده دقيقا همان طور که نوشته شده اجرا کنم. بنابراين دنبال راه ديگري مي گردم. دليلش هم اين است که من انعطاف و جنس بازي فطري خانم حاتمي را ندارم.

دقيقا چه کار مي کنيد؟ مثلا نقش را اجزاي خرد تقسيم مي کنيد تا با کمک آنها به قله ي موردنظرتان برسيد؟

مصفا: نه، اين طور نيست. من سعي مي کنم به جاي اين که نقش را به همان شکلي که نوشته شده اجرا کنم. معادلش را توي خودم پيدا کنم و به يک برآيند و توافقي با نويسنده يا کارگردان برسم.

يعني برخوردتان با نقش حسابگرانه تر است؟

مصفا: بيشتر به اين فکر مي کنم که خودم چي را مي توانم اجرا کنم. اين سبک درواقع يک جور راه فرار است. البته نمي شود به آن گفت سبک. صرفا يک راه فرار است.

مثلا آن صحنه اي را که در اين فيلم روي سرتان مي ايستيد چطور طراحي کرديد؟

مصفا: اگر اشتباه نکنم در آن صحنه، اول قرار بود فرهاد روي دستش بايستد. اما من به جاي دست هايم فقط مي توانستم روي سرم بايستم. با کمي صحبت قضيه حل شد و قرار شد من به اين شکل که در فيلم مي بينيم، روي سرم بايستم. نکته ي ديگري هم نداشت که بخواهيم به آن فکر بکنيم.

اين فرقي که بين شما دو نفر وجود دارد و البته آقاي مصفا بيشتر آن را قبول دارند، در مرحله ي فيلمبرداري هم مشهود است؟ منظورم شيوه هاي اجراي نقش است که شما مقابل دوربين به کار مي گيريد تا کاراکتر به بهترش شکل ممکن بازي بشود.

مصفا: راستش نمي دانم منظورتان دقيقا چيست.

منظورم اين است که رفتار فطري خانم حاتمي يا رفتار حسابگرانه ي شما موقع خواندن فيلمنامه، موقع بازي و جلوي دوربين هم وجود دارد؟

حاتمي: بالاخره موقع اجرا همه مجبورند حسابگرانه بازي کنند؛ به خاطر وضعيت که آدم در آن قرار مي گيرد و نمي تواند خودش را خيلي در آن ول کند.

مصفا: طيف نقش هايي که خانم حاتمي مي تواند انتخاب و اجرا کند، وسيع است. اما من وقتي فيلمنامه اي را مي خوانم بايد به اين فکر کنم که آيا مي توانم از عهده ي آن بربيايم يا نه. ولي به هرحال جلوي دوربين، هم بازي فطري و حسي به کار مي آيد و هم بازي حسابگرانه.

حاتمي: بله، هر دويش با هم وجود دارد.

مصفا: من از ابتدا خودم را از نقش فرهاد در اين فيلم دور مي ديدم. يکي از بحث هايي که با نويسنده و کارگردان داشتم اين بود که نقش فرهاد خيلي به من نمي خورد. به همين دليل به دنبال راهي گشتيم تا با کمک آن هم از نقشي که نوشته شده خيلي دور نشويم و هم من از عهده ي بازي در آن نقش بربيايم. ولي در مورد خانم حاتمي فکر نمي کنم اين طور بوده باشد. [رو به ليلا حاتمي] درست است؟

حاتمي: نه، نبود.

چقدر در طول فيلمبرداري ممکن است به هم کمک کنيد تا بازي هاي بهتري داشته باشيد؟ مثلا پيش آمده که اشتباهات همديگر را اصلاح کنيد يا نکته اي را بگوييد که حس بازي تان را در يک صحنه بهتر کند؟

مصفا: اين کاري است که ما هميشه با بازيگر مقابلمان انجام مي دهيم و اصلا ربطي به اين ندارد که با هم نسبت زن و شوهري داريم. عين رفتاري را که در مقابل خانم حاتمي دارم با بازيگرهايي هم که در فيلم هاي ديگر با آنها هم بازي مي شوم دارم. من راحت ترم که هرچيزي به نظرم مي آيد به طرف مقابلم بگويم.