خبرگزاري آريا - تهران- ايرنا- ميرزا کوچک خان مبارزي انقلابي، آزاديخواه و وطن پرست بود که با اتکا به مبادي اعتقادي خود با استبداد داخلي و استعمار خارجي مبارزه کرد و تلاش داشت نظامي قانونمند تشکيل دهد تا بي عدالتي ها برچيده و رفاه و آسايش در کشور برقرار شود.
پس از انقلاب مشروطه به دليل کارشکني هاي حکومت وقت و سياست هاي دولت هاي خارجي در روند برقراري دموکراسي و حق تعيين سرنوشت جامعه، نوعي نااميدي در ميان مردم گسترش يافت. به همين سبب برخي راه چاره را در اتحاد و همدلي مسلمانان ديدند. «شيخ يونس» مشهور به «ميرزا کوچک خان جنگلي» عضو «هيات اتحاد اسلام» نيز يکي از اين افراد بود که مي کوشيد، کشور را از زير پرچم استبداد و تسلط بيگانگان رهايي بخشد.
هيات اتحاد اسلام پس از مدتي به «کميته اتحاد اسلام» تغيير نام داد و رهبري کميته را ميرزا کوچک خان به عهده گرفت و تا پايان 1296 خورشيدي، بخش وسيعي از گيلان و قسمتي از مازندران، طارم، آستارا، طالش، کجور و تنکابن را زير نفوذ خود قرار داد. اين کميته بعدها به «نهضت جنگل» و «حزب جنگل» شهرت يافت و در نهايت ميرزا کوچک خان در 16 خرداد 1299 خورشيدي در رشت حکومت جمهوري اعلام کرد.
در اين ميان ضعف دولت قاجار و سرخوردگي مردم و روشنفکران از وضعيت به وجود آمده باعث شد تا کودتاي سوم اسفند 1299 خورشيدي به وقوع بپيوندد و رضاخان به عنوان نخست وزير به قدرت برسد از اين رو با دستور احمدشاه قاجار، نيروهاي دولتي به فرماندهي وي براي سرکوب نيروهاي جنگل به رشت اعزام شدند و به دليل همکاري نيروهاي دولتي روسيه با قواي نظامي رضاخان و خيانت بعضي از ياران ميرزا، نهضت جنگل شکست خورد. ميرزا کوچک خان نيز به همراه «گائوک» آلماني مشهور به «هوشنگ» به طرف کوه هاي خلخال رفت اما گرفتار برف و بوران شد و سرانجام در 11 آذر 1300 خورشيدي به شهادت رسيد.
«محمدحسن اصغرنيا» عضو هيات علمي دانشگاه آزاد اسلامي و مسوول مرکز مردم نهاد بازشناسي نهضت جنگل معتقد است که ميرزا کوچک خان جنگلي و نهضت او داعيه هاي ملي و مذهبي در سر داشتند و خود ميرزا باعث تقويت اين روحيه در ميان مردم شده بود. در ادامه ديدگاه هاي وي درباره اين نهضت و شخصيت ميرزا کوچک خان را از نظر مي گذرانيم:
**محبوبيت ميرزا کوچک خان در ميان مردم
ميرزا کوچک خان با وجود عمر 43 ساله خود که طولاني نبود تاثيرهاي زيادي به ويژه در ميان مردم محلي داشت. براي نمونه مردم خلخال که از ظلم و ستم حاکمان وقت به تنگ آمده بودند، پس از درخواست هايي که از تهران و تبريز داشتند و به آنها پاسخي داده نشد از ميرزا کوچک خان کمک خواستند و او در مرداد 1296 خورشيدي از رشت به خلخال رفت، 2 ماه در آنجا ماند و «محکمه عدليه» را تشکيل داد، مردم آنجا از ميرزا استقبال کردند. همچنين در آنجا نخستين مدرسه براي سوادآموزي مردم را به وجود آورد. به همين سبب اهالي آنجا در نامه اي از او تشکر کردند که اين کار و کمک در مکان هاي ديگر هم اتفاق افتاد و نشان دهنده محبوبيت ميرزا کوچک خان بوده است. اينک نيز اين توجه به وي و تاريخ نهضت جنگل در جامعه وجود دارد.
**روحيه ملي و مذهبي ميرزا کوچک خان
اکنون درباره ميرزا کوچک خان روايت هاي متفاوتي وجود دارد، در حالي که بايد گفت وي به عنوان چهره اي مبارز در تاريخ ايران در برابر استبداد داخلي و استعمار خارجي ايستادگي کرد و با توجه به روحيه مذهبي و علاقه اي که به اسلام داشت، عضو «هيأت اتحاد اسلام» در رشت شد و پس از مدتي رهبري «کميته اتحاد اسلام» را به منظور مبارزه با روسيه تزاري بر عهده گرفت. او همچنين باعث تقويت روحيه ملي گرايي در ميان قشر جوان شد. براي نمونه به شاهنامه خواني بسيار علاقه داشت و گروهي براي اين کار تشکيل داده بود تا روحيه ملي گرايي را در ميان مردم زنده کنند که اين روحيه يکي از مشخصه هاي شخصيت ميرزا بوده که به خوبي شناخته نشده است.
**مردم گرايي ميرزا کوچک خان
يکي از جنبه هاي حيات ميرزا کوچک خان علاوه بر جنبه هاي نظامي و مبارزه هايي که داشت روحيه مردم گرايي و کمک به آنها بود. وي هنگام کاشت محصول با افراد خود به دهقانان کمک مي کرد و توجه به حقوق شهروندي و مسايل اجتماعي نيز يکي ديگر از جنبه هاي شخصيت ميرزا و نهضت جنگ به شمار مي رود. براي نمونه در مرام نامه آنها نوشته شده که تمام افراد جامعه بايد در سن مشخصي از کار بازنشسته شوند و اينکه همه افراد بايد در حقوق شهروندي با يکديگر برابر باشند.
**دلايل شکست نهضت جنگل
شکست نهضت جنگل با توجه به چند عامل اتفاق افتاد؛ از يک طرف جاسوس هايي در ميان خود آنها وجود داشت که به قزاق ها و نيروهاي روسيه تزاري خبررساني مي کردند و از طرفي ديگر جاسوس هايي نيز بودند که براي دولت انگليس به فعاليت مي پرداختند و در ميان ياران ميرزا کوچک خان حضور داشتند. همچنين مردم محلي آگاهي چنداني نسبت به نهضت جنگل و هدف هاي آنها نداشتند.
در ادامه ديدگاه هاي «قربانعلي کنارودي» عضو هيات علمي سازمان اسناد ملي در اين باره را مرور مي کنيم:
**نهضت جنگل و اتحاد اسلام
تقسيم ايران به 2 منطقه بر پايه قرارداد 1907 و تلاش دولت عثماني براي به دست گرفتن رهبري جهان اسلام با دعوت از علما و انديشمندان کشورهاي اسلامي از عراق، ايران، مصر و هند موجب شد تا افرادي همچون «سيد محمدرضا مساوات، سيد محمد کمره اي، سليمان ميرزا اسکندري، سيديحيي نداماني، ميرزا طاهر تنکابني و چند تن از همفکران خود در تهران» جمعيت اتحاد اسلام را تشکيل دهند. همزمان ميرزا کوچک خان نيز که جواني فعال و در راه مبارزه با استبداد و استعمار در صف اول مشروطه خواهان بود با اين تفکر آشنا و به عضويت جمعيت اتحاد اسلام در آمد. او پس از مدتي کوتاه راهي گيلان شد و در گام نخست با ديگر همفکران خود در رشت جمعيت اتحاد اسلام گيلان را پايه نهاد. درباره وابستگي نهضت جنگل به اتحاد اسلام بهترين و موثق ترين سند متن مرامنامه جنگل به شمار مي رود که در روزنامه جنگل به شماره 28 چاپ و منتشر شده است. به اين ترتيب نخستين جلسه اتحاد اسلام به صورت مخفيانه در رشت تشکيل شد. گروهي از اعضاي مصمم آن که معتقد به جنگ چريکي بودند به همراه ميرزا کوچک خان و «ابراهيم حشمت» راهي جنگل شدند و مبارزه خود را آغاز کردند.
**شناخت نهضت جنگل؛ توجه به شکل گيري، تداوم و زمينه هاي شکست آن
براي شناخت نهضت جنگل و ميرزا کوچک خان بيش از هر چيز پرداختن به زاويه هاي پنهان نهضت، شکل گيري، تداوم و زمينه هاي شکست آن از طرف محققان و پژوهشگران لازم و ضروري است. دوري از احساس هاي قومي و محلي، پرهيز از جانبداري و بهره گيري از اسناد دست اول اهميت دارد. نکته دوم براي آگاهي بيشتر در ارتباط با نهضت جنگل، توجه به رقابت هاي روسيه و انگليس در عرصه جهاني و همچنين در ايران براي کسب منافع بيشتر بايد در کانون توجه قرار گيرد. از طرفي ديگر تحول هايي که در قفقاز در حال شکل گيري بود و مي رفت تا بساط حکومت تزاري روسيه را برچيند نيز مي تواند در تحليل و بررسي پژوهشگران در شناخت بهتر نهضت جنگل مؤثر باشد. ناگفته نماند آنچه که در سال هاي پاياني حکومت قاجار در داخل ايران اتفاق مي افتاد، همچون ضعف حکومت مرکزي، تلاش هايي که براي به قدرت رساندن برخي چهره هاي سياسي و نظامي، قرارداد 1919 ميلادي و شکست انگليس در عقد اين قرارداد نيز در اين زمينه مهم هستند.
**رسانه ها و انعکاس درست و علمي رويدادهاي تاريخي
اکنون رسانه در کنار خانواده، مدرسه، دانشگاه و ديگر مرکزهاي علمي و آموزشي نقشي بي بديل در انتقال اطلاعات و دانش دارند. پس مي توان به نوعي رسالت معلمي را براي رسانه ها قايل شد. همانگونه که مطالعه و کسب اطلاعات دقيق براي معلم، ضرورت و اهميت دارد، رسانه ها نيز از اين مقوله بي نياز نيستند. از طرفي ديگر رسانه ها نيز مانند معلم علاوه بر کسب اطلاعات جديد، وظيفه ترغيب و تشويق به مطالعه و کسب اطلاعات درست را به مخاطبان امروزي خود دارند. انعکاس درست و واقعي حوادث و رويدادها يکي از رسالت هاي مهم آموزگاران است و رسانه ها نيز مي توانند با انعکاس درست و علمي رويدادها اين نقش را به خوبي ايفا کنند. داشتن سه اصل مهم صداقت، شجاعت و امانت در انتقال دانش و اطلاعات لازم و ضروري به شمار مي رود. بنابراين معرفي و انتقال اطلاعات و دانش تاريخي درباره نهضت ها و جنبش ها به ويژه نهضت جنگل و ميرزا کوچک خان مي تواند در روشنگري و رشد تاريخي نگري نسل جديد مؤثر باشد. از وظايف مهم رسانه ها معرفي و نقد و بررسي اثرهاي منتشر شده درباره نهضت جنگل، انعکاس نظرهاي جديد محققان و پژوهشگران در همايش ها و نشست هاي تخصصي و انتشار اخبار مربوط به برگزاري آنها است.
*گروه اطلاع رساني
خبرنگار: مهدي احمدي**انتشار دهنده: شهربانو جمعه
پژوهشم**9370**2002**9131
ايرنا پژوهش، کانالي براي انعکاس تازه ترين تحليل ها، گزارش ها و مطالب پژوهشي ايران وجهان، با ما https://t.me/Irnaresearch همراه شويد.
انتهاي پيام /*