محمدخزائي: هنر اسلامي مملو از نمادها و مفاهيم است وايرانيان منشاء نمادپردازي در هنر هستند

خبرگزاري آريا- سومين نشست جلوه حسن با رويکرد ماهيت هنراسلامي با بررسي" نمادپردازي در هنراسلامي با حضور محمد خرائي استادتمام رشته هنر اسلامي عصرگاه چهارشنبه 12 آبان  با حضوردانشجويان و فارغ التحصيلان هنر در فرهنگ سراي ارسباران برگزارشد .
به گزارش خبرگزاري آريا،سومين نشست جلوه حسن با رويکرد ماهيت هنراسلامي با بررسي" نمادپردازي در هنراسلامي با حضور محمد خرائي استادتمام رشته هنر اسلامي عصرگاه چهارشنبه 12 آبان  با حضوردانشجويان و فارغ التحصيلان هنر در فرهنگ سراي ارسباران برگزارشد .
در ابتداي نشست محمدخزائي در بيان مفهوم وجه نمادين هنر اسلامي گفت : آثارهنري در حوزه تجسمي و بصري با 3 روش بازنمايي طبيعي، خلاصه وچکيده و روش نمادين توسط هنرمندان خلق مي شوند .
محمدخزائي در ادامه افزود: بازنمايي طبيعي بدين معناست که هنرمند هرچه در طبيعت است مو به مو بدون دخل وتصرف در آثارش نمايان مي سازد اما در خلق آثار به روش خلاصه هنرمند بدون پرداختن به جزييات به طور ساده وخلاصه به خلق آثارمي پردازد همانطورکه در روش نمادين نيز هنرمند براي مفاهيمي چون (ايثار، آزادي، عدالت) که در طبيعت شکل خاصي براي آنها وجود ندارد بر اساس بکارگيري اصول و قواعدي خاص ( قراردادي ،ساخت فرم وشکل خاص، پررنگ يا کم رنگ کردن طرح و اثر) پيام خود را در کمترين زمان به مخاطب انتقال مي دهند .
 مولف کتاب هزار نقش در بيان نزديکي هنراسلامي به روش نمادين خاطر نشان کرد: هنر اسلامي با شيوه بازنمايي طبيعت هم مسير نبوده ولي روش خلاصه و چکيده و روش نمادين در بسياري از آثار هنر اسلامي مشهود است که از استعداد ، پويايي هنرمندان اسلامي حکايت دارد .
 پژوهشگر دانشگاه تربيت مدرس در تاکيد به وجود روش هاي خلاصه ونمادين در هنر اسلامي و ايراني به تابلوهايي مزين به نام علي (ع) که با رنگ ها و ترکيب هاي مختلف ، سفالينه هايي با نقش اغراق آميز بزکوهي و نماد باران، نقش مار، پارچه هاي مربوط به دوره ساسانيان با دايره هايي که چون ريسه مرواريد به هم زنجيرشدند با گوزني در وسط وسفال نيشابور مربوط به( قرن سوم وچهارم هجري) از خط کوفي به صورت تزييني استفاده و فرم هاي پيچشي که نمادي از درخت طوبي است آن اشاره کرد.
همچنين اين استاد هنر خاطر نشان کرد: کارهنر ايران وهنراسلامي اين است که با هدف ارايه سريع پيام به مخاطب که نشان از سواد، فهم بصري هنرمندان دارد و عليرغم اينکه برخي فقدان طبيعت گرايي در خلق آثار هنرمندان اسلامي را نشان از کم استعدادي آنها مي دانند بايد گفت برعکس،  اين هنرمندان داراي توانايي، رشد و آگاهي هستند . به طور مثال نقوش جدل کيهاني و تسلط شير( مرداد وگرما) بر گاو( سرما) نماد غلبه گرما برسرما در پلکان هاي تخت جمشيد است که پيام فرارسيدن نوروز را سرمي دهد .
خزائي در ادامه با تاکيد براينکه بخش زيادي از هنر ايرانيان به خصوص هنر اسلامي به صورت نمادين است خاطرنشان کرد: در تاريخ دو هزاره هنر دنيا يکي از خدمات هنرمندان ايران اين است که مفاهيم نمادين را به عالم و تاريخ هنر هديه کردند و ايرانيان منشاء نمادپردازي در هنر هستند .

استاد خزائي در ادامه يادآورشد : نشانه هايي چون درخت زندگي( وجود دو طاووس يا بزشاخدار در دو طرف انسان ) با مفهوم حفاظت درخت زندگي از گزند مارها که نماد سمي بودن و سختي هستند و طاووس که با آدم وحوا به واسطه پيام رساني شيطان به آدم و اينکه همواره در پي راهي براي عفو و بخشش خدا و برگشت به بهشت است بر سر در مساجد نمادي از بخشش گناهان در پيشگاه خداوندگاراست  وسيمرغ که نشان از دانايي و فهم دارد برسر در مدارس ايرانيان بخشي از نمادهاي ايرانيان و هنر اسلامي با پيام هاي کوتاه و سريع است.
وي در بيان مفهوم سيمبل گفت: چيزي که داراي دو قسمت است يک بخش ظاهر که ديده مي شود و يک بخش باطن که پنهان است و در کنارهم مفهوم دارند . به طور مثال سي و سه پل اصفهان طوري ساخته شده که وقتي آب از کانال ها  عبور مي کرد و از آن طرف پل به آب هاي اصلي مي رسيد بايد 33 پل روي آب نمايان مي گشت و تا با جلوه سي وسي پل بر روي آب  در هر دوسوي آن تعداد پل ها 66 عدد نماد حضرت حق در حروف ابجد در آيد . همانطور که در آثار عثمانيان علامت دو ( واو) روبه هم نمادي از ذات خداوندگاراست و مرغ(لا) که در دوره سلجوقيان با گردن هاي گره خورده زياد ديده مي شود . فرم (لا) همچنين در فرم ظاهري ( آداب نشستن ، ايستادن افراد) دستاني که مانند(لا) نشان از کوچکي و نيستي در مقابل مراد و مهتر دارد همانگونه که علي (ع) در مقابل پيامبر(ص) با دستاني به اين شکل مي ايستادند.
در بخش ديگر اين نشست خزائي هنر اسلامي را مملو از نماد و مفاهيم خواند و گفت: هنر اسلامي سرشار از نماد و مفاهيم است و هنري نيست که فقط به خاطر تزيين و زيبايي باشد. خيلي مواقع مفاهيم فلسفي مشکل ( وحدت درکثرت، وحدت وجود) با نمادهايي چون شمسه که نماد خداوند و نور وشمسه که گاهي نماد معراج پيامبر(ص) است در آثار هنرمندان اسلامي ديده مي شود به شکلي که مفاهيم نمادين در هنر اسلامي را مي توان طوماري در هم پيچيده دانست که سال ها بايد براي جستجوي لايه هاي آن تلاش شود.
وي در بيان برخي نمادهاي هنر اسلامي چون اژدها که قدمت 5 هزارساله  نزد ايرانيان دارد گفت : قديمي ترين اژدها مربوط به جيرفت کرمان است که دو اژدها در مقابل هم در يک شئي آييني به مفهوم دفع اشرار به کار رفته است  و نمونه ديگرآن در سر در ورودي دروازه بغداد با نقش برجسته بر روي سنگ است که به دروازه طلسم و جادو معروف بود و در سال 1923 با حمله انگليس به بغداد از بين رفت.
اين استاد در بيان نقوش ماهي در هنراسلامي خاطر نشان کرد:ظروف سفالي دوره سلجوقيان در خراسان و در دوره صفويه با اين نقش توسعه مي يابد و براي بررسي نقوش از مطابقت ادبيات، سوره هاي قرآني و احاديث مي توان کمک گرفت .
اين استاد تمام هنر در خاتمه نشست تاکيد کرد: هنر اسلامي يک هنر تزييني صرف نيست بلکه در کنار زيبايي هاي هنراسلامي مفاهيم بسياري که حاکي از وسعت و غناي هنر اسلامي است وجود دارد و بخش هاي بسياري از مفاهيم نمادين هنر اسلامي نياز به موشکافي و جستجو دارد چرا که بسياري از اين نمادها هنوز پنهان است و نياز به شناخت و پژوهش دارد.  

  محمد خزائي متولد سال 1340 تحصيلات خود را با گرايش گرافيک – ارتباط تصويري و رتبه علمي دانشيار به اتمام رساند . وي
داراي مدرک کارشناسي ارشد گرافيک دانشگاه تربيت مدرس تهران و دکترا در رشته ارتباط تصويري (هنر اسلامي) از دانشگاه بيرمنگام انگلستان است
دانشياري پايه 16 هيات علمي گروه گرافيک دانشکده هنر دانشگاه تربيت مدرس از سال 1377، استاد نمونه ، پژوهشگر  ومديرگروه پژوهش هنر و گرافيک دانشکده هنر دانشگاه تربيت مدرس سال 1378تا 1380، سردبير ماهنامه تخصصي اطلاع رساني کتاب "ماه هنر"، عضو موسسه مطالعات هنر اسلامي، دبير علمي و برگزارکننده اولين همايش هنر اسلامي سال 1380، عضو هيات علمي نشريات تخصصي ( مدرس هنر، مطالعات هنراسلامي، نامه هنر، هنرهاي تجسمي، نگره) و عضو کميته هنرهاي تجسمي شوراي هنر ستاد شوراي عالي انقلاب فرهنگ ، طراحي پوستر هاي دفاع مقدس (چاپ شده در کتاب «ده سال طراحي گرافيک انقلاب اسلامي» به همت ابوالفضل عالي1367)، طراحي نشانه هاي سازمان سنجش ،حجاب، دانشگاه هاي شيراز، شهرکرد،زابل ،قم و ايرانشهر، دريافت لوح تقدير از سومين دوسالانه پوستر جهان اسلام سال 1385، دريافت لوح تقدير از نهمين دوسالانه گرافيک سال 1386برخي از فعاليت هاي محمدخزائي است.
همچنين کتاب هاي کيميايي نقش (مجموعه آثارطراحي ايراني از معول تا آخر صفوي)، هزارنقش ، هنر اسلامي ايران در اوايل دوره اسلامي، هنر اسلامي مجموعه مقالات اولين همايش هنر اسلامي، مباني هنرهاي تجسمي (ترجمه) و ده سال طراحي گرافيک انقلاب اسلامي را مي توان به عنوان برخي از  تاليفات محمدخزائي نام برد .
برنامه زمانبندي نشست هاي بعدي "جلوه حُسن" با رويکرد ماهيت هنراسلامي با عناوين به شرح ذيل اعلام مي شود :
نشست چهارم 26 آبان سخنران دکتر شهين اعواني موضوع" مناسبت هاي هنرواخلاق"ونشست پاياني "جلوه ٌحسن" 26 آذر "ماهيت هنر اسلامي از منظر فلسفه اسلامي" را مورد اهتمام قرارمي دهد.
علاقه مندان براي حضور در اين نشست ها مي توانند به فرهنگ سراي ارسباران به نشاني خيابان شريعتي بالاتر از پل سيد خندان خيابان جلفا مراجعه و براي کسب اطلاعات بيشتر با تلفن هاي 20-22872818  تماس بگيرند.