خبرگزاری آریا - تالاب فصلی آق‌گل در مرز همدان و مرکزی پس از سال‌ها خشکسالی و عدم تأمین حق‌آبه کاملاً خشک شد و به کانون ریزگرد تبدیل گردید. بارندگی‌های اخیر تنها موجب آبگیری 15 تا 30 درصدی شده و کارشناسان تأکید دارند احیای پایدار تالاب بدون تأمین حق‌آبه قانونی ممکن نیست.
تالاب آق‌گُل، بزرگ‌ترین تالاب فصلی استان همدان در مرز همدان و مرکزی، پس از سال‌ها خشکسالی پیاپی، کاهش بارندگی و عملی نشدن حق‌آبه از رودخانه قره‌چای به‌طور کامل خشک شد؛ رخدادی که این زیست‌بوم ارزشمند را از کارکردهای حیاتی خود در کنترل سیلاب، تغذیه آب‌های زیرزمینی، تعدیل اقلیم و پشتیبانی از معیشت محلی محروم کرد و تنوع زیستی آن را به‌شدت تحت تأثیر قرار داد.
این تالاب که زمانی میزبان بیش از 50 گونه پرنده مهاجر و گونه‌هایی شاخص همچون سخت‌پوست باستانی (Triops cancriformis) بود، با خشک‌شدن بستر خود به کانون ریزگرد و تهدیدی برای کشاورزی و کیفیت هوای منطقه تبدیل شد؛ هرچند بارندگی‌های اخیر موجب آبگیری 15 تا 30 درصدی آن شده، اما تا زمانی که حق‌آبه قانونی تالاب تأمین نشود، احیای پایدار آن در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.
رضا براتی، مدیرعامل سازمان مردم‌نهاد گردشگری تالاب آق‌گل، در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به آبگیری 15 تا 30 درصدی تالاب آق گل بر اثر بارندگی‌های اخیر، اظهارکرد: این اتفاق پس از نزدیک به پنج سال، نشانه‌ای امیدوارکننده برای بازگشت حیات به تالاب محسوب می‌شود، اما کافی نیست و احیای پایدار تالاب نیازمند مدیریت اصولی منابع آب و تأمین حق‌آبه قانونی آن است.
وی تصریح کرد: تالاب آق‌گل یکی از مهم‌ترین اکوسیستم‌های طبیعی غرب کشور است که نقش اساسی در کنترل سیلاب‌ها، جلوگیری از فرسایش خاک، تعدیل آب‌وهوا و حفظ تنوع زیستی منطقه دارد.
براتی ادامه داد: این تالاب زیستگاه و پناهگاه ده‌ها گونه جانوری و بیش از 50 گونه پرنده مهاجر است که حیات آن‌ها به‌طور مستقیم به منابع آبی تالاب وابسته است.
وی با اشاره به وضعیت حاشیه تالاب، افزود: در اطراف آق‌گل گونه‌های متعددی از پستانداران از جمله گرگ، شغال، روباه، کفتار، گربه وحشی، سمور سنگی و رودک زندگی می‌کنند و خشک شدن تالاب در سال‌های اخیر، معیشت و بقای این گونه‌ها را به‌شدت تهدید کرده است.
براتی با بیان اینکه تالاب آق‌گل از سال 1400 به‌طور کامل خشک شده بود، گفت: آخرین دوره ترسالی تالاب به سال 1397 و بارندگی‌های سیل‌آسای آن سال بازمی‌گردد که باعث شد تالاب تا سال 1400 در وضعیت آبگیری باقی بماند، اما پس از آن به دلیل کاهش شدید بارندگی‌ها و عدم تخصیص حق‌آبه از رودخانه قره‌چای، این پهنه آبی در تیرماه 1400 به‌طور کامل خشک شد.
مدیرعامل سازمان مردم‌نهاد تالاب آق‌گل با اشاره به موقعیت جغرافیایی این تالاب، اظهار کرد: تالاب فصلی آق‌گل با وسعتی بیش از 830 هکتار در جنوب شرقی اسلام‌شهر آق‌گل از توابع شهرستان ملایر، همواره نقش اقتصادی و گردشگری مهمی برای روستاهای اطراف ایفا کرده است.
براتی یکی از جدی‌ترین پیامدهای خشک شدن تالاب را افزایش ریزگردها دانست و افزود: خشکی آق‌گل باعث تشدید ریزگردها شده که اثرات منفی گسترده‌ای بر کشاورزی، سلامت اهالی منطقه، روستاها و شهرهای اطراف برجای گذاشته است.
وی در ادامه به مسیرهای تأمین آب تالاب اشاره کرد و گفت: تالاب آق‌گل از رودخانه قره‌چای آبگیری می‌شود و چهار مسیر ورودی برای آن تعریف شده است. مسیر نخست نهر روستای قاسم‌آباد است که متأسفانه به دلیل ممانعت برخی اهالی، آب آن وارد تالاب نمی‌شود.
براتی ادامه داد: مسیر دوم نهر نصیرآباد است که خوشبختانه با پیگیری‌های انجام‌شده، آب آن در حال ورود به تالاب است. مسیر سوم نهر توتل در شمال تالاب قرار دارد که متروکه شده و نیازمند لایروبی است و مسیر چهارم نیز شامل نهرهای جمع‌آوری آب‌های سطحی و سدی از اسلام‌شهر آق‌گل است که به تالاب می‌ریزد.
وی با گلایه از نبود هماهنگی کافی میان دستگاه‌های اجرایی دو استان همدان و مرکزی، اظهار کرد: حق‌آبه تالاب آق‌گل به یک مطالبه استانی و حتی ملی تبدیل شده است و لازم است وزارت نیرو و سایر نهادهای مسئول با توافق و هماهنگی، حق‌آبه مصوب این تالاب را طبق قانون و پس از تأمین آب شرب تخصیص دهند.
وی تأکید کرد: مدیریت منابع آب با در نظر گرفتن نیازهای اکولوژیکی تالاب، مهم‌ترین گام برای جلوگیری از تکرار بحران‌های زیست‌محیطی در منطقه است و احیای آق‌گل نه‌تنها برای تنوع زیستی، بلکه برای پایداری اقلیمی و امنیت زیست‌محیطی مناطق اطراف ضرورت دارد.
مدیرعامل سازمان مردم‌نهاد تالاب آق‌گل افزود: اگر مدیریت منابع آب با در نظر گرفتن نیازهای اکولوژیکی تالاب انجام شود، این ظرفیت وجود دارد که تا پایان بهار شاهد افزایش آبگیری تالاب و بازگشت پرندگان مهاجر از مناطقی مانند سیبری و روسیه باشیم؛ اتفاقی که می‌تواند بار دیگر حیات را به این نعمت خدادادی بازگرداند.