خبرگزاری آریا - شرکت ملی مهندسی و ساختمان نفت ایران به‌منظور توسعه پایدار و افزایش ظرفیت انتقال فرآورده‌ها، مجموعه‌ای از طرح‌های راهبردی از جمله بهره‌برداری از خطوط لوله بندرعباس_رفسنجان و سبزآب - تنگ فنی – شازند را در سال 1404 اجرایی کرد تا صنعت عظیم پالایش کشور بتواند در کنار تولید و عرضه سوخت و فرآورده، انتقال پایدار و ایمن نفت خام و فرآورده نیز به همراه داشته باشد.
به گزارش شانا، شرکت ملی مهندسی و ساختمان نفت ایران به‌عنوان بازوی اجرایی و مهندسی صنعت پالایش و پخش کشور، در مسیر ایفای مأموریت‌های راهبردی خود برای توسعه زیرساخت‌های انتقال و پایش زنجیره تأمین انرژی، زنجیره‌ای از طرح‌های عظیم ملی را در دستور کار قرار داده است. این شرکت با تکیه بر توان فنی و مهندسی داخلی، اکنون مجموعه‌ای از پروژه‌های کلیدی در حوزه خطوط لوله انتقال نفت خام و فرآورده، نوسازی تلمبه‌خانه‌ها و توسعه ظرفیت‌های پالایشگاهی را رهبری می‌کند که بخشی از این طرح‌ها در سال 1404 به بهره‌برداری رسیده است و شماری دیگر با وجود چالش‌های تأمین مالی، در آستانه تکمیل و الحاق به شبکه سراسری انرژی کشور قرار دارند.
بهره‌برداری از خط لوله بندرعباس_رفسنجان
هم‌زمان با تمرکز صنعت نفت بر تقویت زیرساخت‌های انتقال و ارتقای ظرفیت پالایشی، مجموعه‌ای از طرح‌های راهبردی در حوزه خطوط لوله نفت خام و فرآورده‌های نفتی در سال‌های 1404 و 1405 به بهره‌برداری رسیده یا در مراحل پایانی اجرا قرار گرفته است.
خط لوله بندرعباس_سیرجان_رفسنجان به طول 455 کیلومتر و با هدف افزایش 100 درصدی ظرفیت انتقال فرآورده‌ها از پالایشگاه‌های بندرعباس و ستاره خلیج‌فارس به مرکز و شمال کشور اجرا شده که نمادی از اراده ملی و بهره‌گیری از توان و ظرفیت داخلی است.
ظرفیت اسمی و طراحی خط لوله انتقال فرآورده‌های نفتی از بندرعباس به رفسنجان 300 هزار بشکه، معادل 48 میلیون لیتر در روز است که اکنون فاز نخست این طرح با ظرفیت عملیاتی 13 میلیون لیتر در روز بهره‌برداری شده است و به‌تدریج در طول سال به ظرفیت کامل می‌رسد.
راه‌اندازی این پروژه سبب صرفه‌جویی سالانه 6 هزار میلیارد تومانی در هزینه انتقال فرآورده می‌شود و بدون شک راه‌اندازی این طرح در شرایط کنونی کشور، نقش مؤثری در کاهش ناترازی سوخت و انتقال مطمئن فرآورده‌ها در زنجیره تولید، انتقال و توزیع دارد.
عملیاتی‌شدن خط لوله سبزآب - تنگ فنی – شازند
در بخش انتقال نفت خام، خط لوله سبزآب - تنگ فنی – شازند در شهریور 1404 تکمیل و وارد چرخه بهره‌برداری شد و فاز دوم آن نیز در دی‌ماه همان سال عملیاتی شد. این خط لوله که با هدف انتقال نفت خام از میدان‌های دزفول شمالی به پالایشگاه‌های کرمانشاه و اراک راه‌اندازی شده، 341 کیلومتر طول دارد که بخش 102 کیلومتری خط 30 اینچ آن از سبزآب تا تنگ فنی، ظرفیت انتقال 450 هزار بشکه در روز را دارد. همچنین، از تنگ فنی تا تلمبه‌خانه شازند نیز خط 26 اینچ به طول 239 کیلومتر اجرا شده است که ظرفیت انتقال روزانه 300 هزار بشکه را فراهم می‌کند.
پروژه خط لوله لوله سبزآب - تنگ فنی – شازند نیز با داخلی‌سازی تولید ورق‌های فولادی مقاوم در برابر خوردگی (NACE) و داخلی‌سازی 95 درصد تجهیزات و اشتغال 1200 نفر به‌صورت مستقیم و 2500 نفر به‌صورت غیرمستقیم سبب تأمین پایدار خوراک و افزایش تولید پالایشگاه‌های شازند و اصفهان می‌شود.
احداث خط انشعابی سلماس – خوی
در ادامه توسعه زیرساخت‌های انتقال فرآورده‌های نفتی، خط انشعابی سلماس – خوی، از خط لوله تبریز – ارومیه در آستانه بهره‌برداری قرار دارد و طبق برنامه تا خرداد 1405 وارد چرخه خواهد شد.
خط لوله تبریز_خوی_ارومیه در سال‌های قبل به بهره‌برداری رسیده است و عملیاتی‌شدن این خط لوله سالانه بیش از 2 هزار میلیارد تومان صرفه‌جویی در هزینه‌های انتقال به همراه داشته است. همچنین، این خط لوله با حذف تردد بیش از 500 نفتکش از محورهای جاده‌ای، نقش مهمی در کاهش مخاطرات جاده‌ای ایفا می‌کند و زمینه اشتغال 800 نفر به‌صورت مستقیم و 1500 نفر به‌صورت غیرمستقیم را فراهم کرده است.
پیشرفت پروژه رفسنجان – یزد با وجود محدودیت‌های مالی
طرح انتقال فرآورده رفسنجان - یزد از پروژه‌های اولویت‌دار صنعت نفت در دولت چهاردهم است که به‌عنوان طرحی ماندگار در تأمین پایدار سوخت کشور شناخته می‌شود. این طرح در سال 1403 به پیشرفت حدود 50 درصدی دست یافته بود، اما با توجه به مشکلات مربوط به کمبود نقدینگی و دراولویت‌بودن پروژه‌های خطوط لوله بندرعباس_ سیرجان_رفسنجان و سبزآب _تنگ‌فنی_شازند، در پایان سال 1404 به پیشرفت حدود 75 درصدی رسید و اکنون عملیات راه‌اندازی این خط لوله با جدیت تمام در حال انجام است.
این خط لوله بخشی از پروژه احداث خط لوله بندرعباس - رفسنجان - یزد - نایین - ری است که با طول 228 کیلومتر در امتداد خط لوله 26 اینچ بندرعباس - رفسنجان قرار دارد و با هدف افزایش ظرفیت انتقال فرآورده از پالایشگاه‌های بندرعباس و ستاره خلیج‌فارس به مرکز و شمال کشور و کاهش وابستگی به حمل‌ونقل جاده‌ای در حال اجراست.
با اجرای خط لوله رفسنجان_یزد روزانه حدود 115 هزار بشکه فرآورده نفتی انتقال داده می‌شود که معادل تردد بیش از 600 دستگاه کامیون در جاده‌هاست. همچنین، با اجرای این خط لوله سالانه بیش از 800 میلیارد تومان صرفه‌جویی مستقیم در مصرف سوخت ناوگان حمل و 700 میلیارد تومان صرفه‌جویی با پیشگیری از تبخیر سوخت ایجاد می‌شود که بازگشت سرمایه این پروژه سه‌ساله است.
فعال‌سازی مجدد پروژه‌های زیرساختی
در کنار پروژه‌های خطوط لوله، برخی طرح‌های زیرساختی نیز در سال 1405 تعیین‌تکلیف شدند. ازجمله اینکه مشکلات پروژه احداث تلمبه‌خانه‌های آبادان برطرف و عملیات اجرایی آن از سر گرفته شد. عملیات سیویل و ساختمانی پروژه احداث اسکله 5 هزار تنی قشم نیز تکمیل شده است.
هم‌زمان با توسعه شبکه انتقال، پروژه‌های پالایشگاهی نیز در مسیر اجرا قرار دارند. در این چهارچوب، فاز 2_2 طرح توسعه و تثبیت ظرفیت پالایشگاه آبادان پس از تکمیل فاز 2_1 وارد مرحله اجرایی شد.
عملیات اجرایی فاز 2_2 طرح توسعه و تثبیت ظرفیت پالایشگاه آبادان از دوم اردیبهشت 1404 آغاز شده و بخش عمده فعالیت‌های مهندسی این طرح به اتمام رسیده است. درخواست‌های خرید تجهیزات اصلی آماده و قراردادهای اولیه با سازندگان نهایی شده، هرچند به دلیل برخی ابهام‌ها در تأمین منابع مالی، پیش‌پرداخت سازندگان هنوز پرداخت نشده است.
افزایش بهره‌وری با سیستم‌های پایش لحظه‌ای
در حوزه تحول دیجیتال نیز طرح پایش لحظه‌ای و مدیریت هوشمند زنجیره تأمین و توزیع فرآورده‌های نفتی پس از امضای تفاهم‌نامه همکاری در بهمن 1403 و امضای قرارداد در اسفند 1403 با مشارکت سه شرکت طراحی و ساختمان نفت، گروه مپنا و ایرانسل در دستور کار قرار گرفت که در نوع خود یک رکود در صنعت نفت به شمار می‌رود.
اقدام‌های اولیه این طرح، شامل پیگیری اخذ مجوزهای مربوطه از سازمان برنامه و بودجه کشور و تهیه طراحی‌های اولیه در سال 1404 انجام شد. خوشبختانه فرایند طرح پایش لحظه‌ای و مدیریت هوشمند زنجیره تأمین و توزیع فرآورده‌های نفتی با موفقیت به نتیجه رسید و مجوزهای شورای اقتصاد و ترک تشریفات مناقصه پروژه اخذ شد و بر این اساس، پیمانکار می‌تواند در سال 1405 به‌صورت رسمی فعالیت‌های خرید و اجرای پروژه را آغاز کند و آن را با شتاب مناسب به مرحله اجرا برساند.
طرح احداث خط لوله انتقال فرآورده پارس
قرارداد احداث خط لوله انتقال فرآورده‌های نفتی پارس (مهرآران، فسا، شیراز) با ظرفیت انتقال 73 هزار بشکه در روز و مبلغ سرمایه‌گذاری 150 میلیون یورو در مهر 1404 امضا شد. این خط لوله در مسیر شهرهای مهرآران، فسا و شیراز با هدف تأمین و توزیع بهینه سوخت مورد نیاز استان فارس احداث می‌شود که مجری این پروژه شرکت ملی مهندسی و ساختمان نفت ایران و بهره‌بردار آن شرکت خطوط لوله و مخابرات نفت ایران است.
این خط لوله با قطر 14 اینچ و طول حدود 400 کیلومتر به‌صورت انشعاب از خط لوله اصلی انتقال فرآورده بندرعباس - رفسنجان از تلمبه‌خانه مهرآران، واقع در شمال‌غربی استان هرمزگان آغاز می‌شود و پس از عبور از شهرستان‌های داراب، فسا و سروستان در استان فارس در پایانه موجود در کنار پالایشگاه شیراز پایان می‌یابد.
استفاده از خط لوله به‌عنوان جایگزین حمل‌ونقل جاده‌ای، افزایش سهم انتقال فرآورده از طریق خط لوله و کاهش تردد جاده‌ای از مزایای احداث آن است. خط لوله جدید پارس همچنین نقش مهمی در کاهش مصرف سوخت، کاهش هزینه‌های عملیاتی (اعم از جاده‌ای و خطوط لوله)، کاهش مخاطره‌های جاده‌ای و آثار محیط‌زیستی ناشی از حمل‌ونقل جاده‌ای و افزایش حجم ذخیره‌سازی فرآورده‌های نفتی در استان فارس با رعایت ملاحظات پدافند غیرعامل ایفا خواهد کرد.
تداوم نظارت بر طرح‌های کیفی‌سازی پالایشگاه‌ها
در بخش ارتقای کیفیت فرآورده‌ها نیز بررسی پیشرفت فیزیکی طرح‌های کیفی‌سازی در 9 پالایشگاه کشور مطابق ماده 45 قانون برنامه هفتم پیشرفت در دستور کار شرکت ملی مهندسی و ساختمان نفت ایران قرار دارد. هدف از این اقدام، تسریع اجرای پروژه‌های کیفی‌سازی، بهبود کیفیت فرآورده‌های نفتی و افزایش بهره‌وری پالایشگاه‌هاست.
درمجموع، شتاب‌گیری طرح‌های زیرساختی در حوزه انتقال نفت خام و فرآورده و پیشبرد پروژه‌های توسعه‌ای در پالایشگاه‌ها نشان می‌دهد که شرکت ملی مهندسی و ساختمان نفت ایران در مسیر تثبیت پایداری شبکه انرژی کشور گام برمی‌دارد.
تکمیل خطوط لوله راهبردی، حذف تدریجی حمل‌ونقل جاده‌ای، ارتقای کیفیت تولید و حرکت به‌سمت پایش هوشمند زنجیره تأمین، مجموعه اقدام‌هایی است که افزون‌بر کاهش هزینه‌ها و افزایش ایمنی، تاب‌آوری صنعت نفت را در برابر چالش‌های پیش‌رو تقویت می‌کند.