خبرگزاری آریا - سازمان میراث فرهنگی اعلام کرد تاکنون 491 آیین مرتبط با محرم و صفر در فهرست میراث ناملموس ایران به ثبت رسیده که 11 مورد از آنها در فهرست آثار در خطر قرار دارند. تعزیه، نخلگردانی، سینهزنی و دهها آیین بومی عاشورایی از شاخصترین میراث فرهنگی ثبتشده کشور هستند.
سیما حدادی رئیس اداره ثبت و پاسداری از میراث فرهنگی در گفت و گو با خبرنگاران اظهار کرد: از مجموع 491 عنصر آیینی محرم و صفر 480 عنصر مرتبط با آیینهای محرم و صفر در فهرست معرف و 11 عنصر در فهرست در خطر ثبت شده است.
وی در پاسخ به این پرسش که کدام عنصر ثبت شده مرتبط با محرم و صفر از اولویت بیشتری برخوردار است، افزود: از منظر کنوانسیون 2003 یونسکو، میراث فرهنگی ناملموس قابل رتبهبندی براساس اهمیت نیست؛ چون ارزش هر عنصر را جامعه حامل آن نه نهادهای دولتی یا کارشناسان تعیین میکند. بنابراین نمیتوان گفت کدام عنصر مرتبط با محرم و صفر «مهمتر» از دیگری است.
رئیس اداره ثبت و پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس افزود: برخی از عناصر، شامل گستره جغرافیایی و اجتماعی بیشتر هستند اما این به معنای اهمیت بیشتر و اولویت بالاتر نیست. اگر هدف، شناسایی عناصر دارای گستره فرهنگی و اجتماعی بیشتر باشد، میتوان به برخی سنتهای برجسته مرتبط با این ایام مانند تعزیه، سنت نذری، اطعام و انواع مراسم سینهزنی اشاره کرد. هر یک از این عناصر در جوامع مختلف دارای کارکردها، معانی و شیوههای انتقال ویژه خود هستند.
حدادی گفت: در رویکرد یونسکو، معیار اصلی اهمیت یک عنصر، نقش آن در ایجاد حس هویت و تداوم فرهنگی، مشارکت فعال جامعه در پاسداری از آن و انتقال آن به نسلهای آینده است. به همین دلیل، عناصر مرتبط با محرم و صفر بیش از آنکه مجموعهای از آیینهای جداگانه باشند، یک منظومه فرهنگی زنده را شکل میدهند که در ابعاد اجتماعی، هنری، معنوی و هویتی برای جوامع مختلف اهمیت دارند.
ثبت ملی 11 عنصر محرم و صفر در سال گذشته
رئیس اداره ثبت و پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس در پاسخ به این پرسش که چه تعداد از آثار سال گذشته در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است، توضیح داد: 11 عنصر مرتبط با محرم و صفر از چهار استان بوشهر، اصفهان، سمنان و تهران در سال 1404 در فهرست ملی میراث ناملموس کشور به ثبت رسیده است.
وی، نحوه اشکونزنی در مراسم سنج و دمام بوشهری، مراسم سنتی سینهزنی دیلمی، آداب و رسوم نذر آبگوشت دوگوله برای تعزیه شهر خوانسار، آیین دو طفلان مسلم روستای ویدوجا، مراسم پوشاندازی، آیین پاگلاب روز هفتم محرم روستای چمعلیشاه، آیین ذوالجناحگردانی شهر کامو، آداب و رسوم روز سوم امام حسین حنّا، آداب و رسوم روضهخوانی خانه آقاشهاب، آیین نخلگردانی روستای دیزج و آیین صبح تیره رو روستای سوهانک را از آیینهای به ثبت رسیده در سال گذشته برشمرد.
حدادی مراسم عزاداری هشتم محرم حسینیه اعظم زنجان، محرم در ندوشن یزد، تعزیه در ایران، مراسم تعزیه شیراز، مراسم تعزیه تهران، مراسم تعزیه قزوین، مراسم تعزیه کاشان، مراسم تعزیه کاشمر، مراسم تعزیه بوشهر، مراسم تعزیه مشهد، مراسم تعزیه کازرون، مراسم تعزیه سروستان، مراسم تعزیه، مراسم تعزیه اراک، مراسم تعزیه زنجان، مراسم تعزیه گیلان، مراسم تعزیه شوش، مراسم تعزیه خوزستان، مراسم تعزیه خراسان جنوبی، مراسم تعزیه بیرجند، مراسم تعزیه گرمسار، محرم در تفت، مراسم محرم در خرمآباد، مراسم تعزیه و شبیه قتل امام، سنگزنی در سمنان، تعزیه در ساوجبلاغ، تعزیه درگزین همدان، تعزیه در وفس، سفره حضرت ابوالفضل (ع)، علم گردانی، تعزیه میناب، مراسم چهل منبرون کرمان، سینهزنی بوشهر، مراسم عزاداری مردم دارالارشاد اردبیل در محرم با تاکید بر تشتگذاری، تعزیه و شبیهخوانی تعزیه ایلام، تعزیه برغان، مراسم خیمهسوزان، مراسم فروبردن علم در قدمگاه گرداب بن و مراسم نخلگردانی شاهرود را از دیگر آیینهای به ثبت رسیده در ماه محرم و صفر عنوان کرد.
رئیس اداره ثبت و پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس گفت: مراسم طوقبندان دامغان، تعزیه کهگیلویه و بویراحمد، مراسم جغجغهزنی در روستای انجدان، مراسم علم گردانی قشم، تعزیه همدان، آیین نخلبرداری مراسم چهارچوگردانی استهبان، آیین بزرگداشت حضرت علی اصغر(ع)، مراسم سقایی همدان، آیین نخلگردانی خراسان شمالی، مراسم تاسوعا و عاشورای حسینی بم، مراسم علمبندی مراغه، آیین معنوی چلچلا در شهر مجن، مراسم کتل (کتلگردانی)، محرم در باورها و آیینهای مردم گیلان، هنر اجرای تعزیه در ضیابر، مراسم نخلگردانی در روستای نوا، مراسم سنگزنی(جغجغه زنی)، هنر اجرایی تعزیه بنیاسد (بیلگردانی)، آیین صلاه، آیین و مراسم علمکشون خورموج، مراسم علمگردان درودگاه، آیین و مراسم توغبندان گرگان، مراسم تعزیه در نجفآباد، مراسم تعزیه در خمینیشهر، آیین عزاداری گلگیران عاشورای بیجار، مراسم عاشورای قدیم در مهران، مراسم عمهکوار خرمبید، مراسم تعزیه خرمبید، آیینهای محرم در بازار تبریز، هفتمنبر، بیلزنی، مراسم نخلگردانی، مراسم جونرنی شهرستان بافق، مراسم جوشدوره شهرستان اشکندر و مراسم جوشدوره روستای قطرم بافق، چهلمنبر، دوکگردانی و مراسم کرپزنی در مازندران نیز از دیگر آیینهای به ثبت رسیده است.
حدادی افزود: علم گردشی هزار جریب نکا، تکیه دوستن در مازندران، آیین مشال پلیته گرجی محله بهشهر، کرنازنی رامسر، مراسم منبرکشی ساری، مراسم آقاسلام باغدشت قائمشهر، مراسم حجلهورون مازندران، مراسم صبحتروره ماهفروز محله ساری (صبح صادق)، مراسم آیینی شویلاشت چهاردانگه، مراسم پیرتکیه ولیکان امیرکلا، مراسم فرمازنون سورک (طعام دهی)، گهرهبندی روستای دیوای بابل (گهوارهبندی)، مراسم آیینی شیرگاه، غریبه شو راجوب رامسر (شام غریبان)، مراسم تلاوک دودانگه ساری، مراسم قوم بنیاسد مازندران، مراسم توشه شیر دوشمبه مارمار، مراسم یزید سربهسنگه، مراسم حسینحسین سرهادیم شه صداره، هنر شبیهخوانی بخشایش، مراسم اللهالله در مراغه، مراسم شاخسی واخسی (شاهحسین واحسین) در تبریز، مراسم شمع پایلاما (شمعگذاری)، مراسم تاختاچالانلار (چوبزنی) در روستای فیروزسالار آذرشهر، مراسم پولکه عجبشیر، علمگردانی در روستای سیهسران جلفا، مراسم خاکسپاری شهدای کربلا در خلخال، آیین شمعگذاری در اردبیل (آیین شمع پایلاماخ در اردبیل)، مراسم مذهبی شاخسی واخسی در نیر، مراسم عزاداری شهادت حضرت مسلم آغاز ماه محرم در اردبیل، عزاداری ایل شاهسون در ماه محرم، عزاداری عاشورایی در بازار اردبیل، مراسم خیلعرب نوشآباد، زار خاک قورتان، هنر اجرایی تعزیه نطنز، هنر اجرایی تعزیه خوانسار، آیین جغجغهزنی ابیانه و آیین نخلگردانی ابیانه نیز از دیگر آثار ثبت شده در فهرست ملی به شمار میآیند.
وی، آیین نخلگردانی روستای ایزی سبزوار، آیین سنگزنی چشام، مراسم شبیهخوانی فدیشه نیشابور، آیین نخلگردانی چشام، مراسم سوال و جواب روز عاشورای چشام، آیین نخلبندی و نخلگردانی جوشقان قالی، آیین مرکبگردانی روستای کمجان، مراسم آیینی شاهزاده علیاصغر در محرم همدان، مراسم تعزیه اهل قبیله در خسروشاه، آیین و مراسم برپایی قارقارا، مراسم عزاداری چهل و هشتم امامزاده مصیب، آیین سنتی خیمهسوزان در سرخه، آداب سنت نذری ماه محرم سادات دهه دار نشلج (نشلگ)، مراسم تعزیه شاهچراغ در شیراز، آیین پوش بالا کنی حسینیه چرخاب اردکان، آیین زار زار، تعزیه زنان در تاسوعا و عاشورا بوشهر، آیین سنتی عزای سرپایی(ایستاده) زنان بوشهری، مراسم عزاداری ایچری شاخسئی در منطقه قرهداغ، مراسم عزاداری علم دیبی (پای علم) در روستای ارزیل، ای واویلاخوانی و سبیل عطشان در مراسم مقتلخوانی مسجد آلطیب، مراسم تعزیه عاشورا در روستای گرمن، آیین سنتی نخلگردانی روز عاشورا در سرخه، تعزیهخوانی در روستای نردین، مراسم روز عاشورا روستای مرزان، آیین شاقشاقو لنجان، آیین نخلگردانی روستای پوده، نمایش تعزیه شهر مشکات، آیین سلام نخل زیباشهر (خولنجان وآدرگان)، سنت نذری تاسوعا و عاشورا روستاهای اراضی باغملک، آیین دسته روی محرم شهرستان فیروزکوه، مراسم چهارپایهخوانی بازار تهران، چاووشخوانی عزای ماه محرم، آیین تعزیه و شبیهخوانی دهه اول محرم روستای کاسوا، محتشمخوانی؛ مرثیهخوانی برای امام حسین (ع) بر اساس اشعار محتشم کاشانی، مرثیهخوانی برای امام حسین (ع) به سبک بحر طویل، آیین صبح روسیا (آیین عاشورایی) و مراسم عزاداری حسینیه سنگاوی شهر گراش را از دیگر آثار ثبت شده عنوان کرد.