خبرگزاری آریا - عضو هیأتمدیره شرکت بازآفرینی شهری ایران با تأکید بر لزوم عبور از رویکردهای صرفاً کالبدی گفت: موفقیت واقعی برنامههای بازآفرینی شهری نه با حجم نوسازی فیزیکی، بلکه با میزان احیای اقتصاد محلی، رونق کسبوکارهای خرد و ایجاد اشتغال پایدار سنجیده میشود.
به گزارش خبرگزاری آریا از شرکت بازآفرینی ایران شهری مجید روستا، عضو هیأتمدیره این شرکت با تأکید بر اینکه رویکردهای نوین بازآفرینی شهری از مرز مداخلات صرفاً کالبدی عبور کرده و به سمت الگوهای توسعهمحور و اقتصادپایه حرکت کردهاند، اظهار کرد: امروز دیگر موفقیت یک برنامه بازآفرینی صرفاً با تعداد پروژههای عمرانی، مساحت نوسازیشده یا حجم مداخلات فیزیکی سنجیده نمیشود، بلکه معیار اصلی، میزان تأثیر آن بر احیای اقتصاد محله، ایجاد اشتغال محلی، رونق کسبوکارهای خرد و ارتقای سطح درآمد و کیفیت زندگی ساکنان است.
وی افزود: بسیاری از محلات ناکارآمد شهری در کشور، در گذشته از جایگاه و کارکرد اقتصادی مشخصی در ساختار شهر برخوردار بودهاند. بخشی از این محلات، کانون فعالیتهای تولیدی، خدماتی، تجاری یا فرهنگی بودهاند و هویت اجتماعی آنها نیز در پیوند مستقیم با همین ظرفیتهای اقتصادی شکل گرفته است. با تضعیف تدریجی این کارکردها در گذر زمان، زمینه بروز مشکلاتی همچون افزایش بیکاری، کاهش سرمایهگذاری، افت سرزندگی اجتماعی و گسترش فقر شهری فراهم شده است. از این رو، بازآفرینی شهری زمانی میتواند به تحول واقعی و پایدار منجر شود که در کنار بهسازی محیط زندگی، زمینه بازگشت فعالیت اقتصادی و تقویت بنیانهای معیشتی ساکنان را نیز فراهم کند.
روستا با بیان اینکه اگر بازآفرینی نتواند اقتصاد محله را احیا کند، در عمل به نوسازی ساختمانها و بهبود ظاهری فضا محدود خواهد شد، تصریح کرد: هر پروژه بازآفرینی باید دارای «پیوست اقتصاد محله» باشد. این پیوست باید مشخص کند که مداخله انجامشده چگونه به ایجاد فرصتهای شغلی، افزایش گردش مالی محله، حمایت از مشاغل بومی، ارتقای مهارت ساکنان و جذب سرمایههای خرد و متوسط منجر خواهد شد. در واقع، بازآفرینی موفق، بازآفرینیای است که بتواند همزمان با ارتقای کیفیت محیط شهری، چرخه اقتصاد محلی را نیز به حرکت درآورد.
عضو هیأتمدیره شرکت بازآفرینی شهری ایران در تشریح برخی راهکارهای اقتصادی در برنامههای بازآفرینی شهری گفت: توسعه گردشگری شهری، احیای بافتهای تاریخی، حمایت از کسبوکارهای خرد و محلی، تقویت اقتصاد خلاق، راهاندازی بازارچههای محلی، ایجاد فضاهای کار اشتراکی و ارائه آموزشهای مهارتی از جمله مهمترین ابزارهایی است که میتواند به فعالسازی ظرفیتهای اقتصادی محله های هدف منجر شود. این اقدامات در صورتی که متناسب با ویژگیهای اجتماعی، فرهنگی و مکانی هر محله طراحی شوند، میتوانند بستر شکلگیری ارزش افزوده پایدار را فراهم کنند.
وی ادامه داد: در بسیاری از محله های هدف بازآفرینی، ظرفیتهای ارزشمندی برای رونق اقتصادی وجود دارد که گاه به دلیل نبود زیرساخت مناسب، فرسودگی محیط، کاهش جذابیت فضایی یا ضعف اتصال به شبکههای اقتصادی شهر، غیرفعال یا کماثر شدهاند. تجربه نشان داده است که سرمایهگذاری در فضاهای عمومی، ساماندهی رودکنارهها، بهسازی معابر، احیای مراکز محله و ارتقای کیفیت محیط شهری، زمانی بیشترین اثربخشی را دارد که همزمان با حمایت از فعالیتهای اقتصادی خرد و بومی همراه شود. در این شرایط، مداخله کالبدی به سکویی برای بازگشت حیات اقتصادی و اجتماعی به محله تبدیل خواهد شد.
روستا با اشاره به تجارب اجرایی شرکت بازآفرینی شهری ایران اظهار کرد: یکی از مهمترین دستاوردهای سالهای اخیر شرکت این بوده که پروژههایی با ماندگاری و اثربخشی بیشتر، عمدتاً پروژههایی با افزایش فعالیت اقتصادی محله را نیز احیا کرده ایم . در واقع، هرجا که ساکنان آثار بازآفرینی را در بهبود معیشت، افزایش درآمد، رونق کسبوکار و ایجاد فرصتهای جدید شغلی احساس کردهاند، سطح مشارکتپذیری اجتماعی و پایداری نتایج نیز افزایش یافته است.
وی با تأکید بر اهمیت احیای بافتهای تاریخی در این زمینه افزود: بافتهای تاریخی صرفاً میراث کالبدی شهرها نیستند، بلکه میتوانند به موتور محرک اقتصاد محلی تبدیل شوند. توسعه گردشگری شهری، احیای فعالیتهای فرهنگی، تقویت صنایع خلاق، بهرهگیری از هنرهای بومی و حمایت از مشاغل سنتی و خدمات محلهای، از جمله مسیرهایی است که میتواند هم به حفاظت از هویت شهری و هم به خلق فرصتهای شغلی پایدار منجر شود. تجربه برخی محلات تاریخی کشور نشان داده است که فعالسازی این ظرفیتها، علاوه بر افزایش حضورپذیری و سرزندگی فضا، به جذب سرمایه و تقویت حس تعلق اجتماعی نیز کمک کرده است.
عضو هیأتمدیره شرکت بازآفرینی شهری ایران همچنین بازارچههای محلی، مشاغل خانگی و فعالیتهای کارآفرینانه کوچک را از عناصر مؤثر در توانمندسازی اقتصادی خانوارها دانست و گفت: در بسیاری از محلات کمبرخوردار، خانوارها از توانمندیها، مهارتها و ظرفیتهای ارزشمندی برخوردارند، اما به دلیل فقدان دسترسی به بازار، نبود فضای عرضه، کمبود آموزشهای کاربردی و ضعف پشتیبانی نهادی، این ظرفیتها به فرصت اقتصادی پایدار تبدیل نمیشود. از این منظر، ایجاد بازارچههای محلی، تسهیل دسترسی به خدمات پشتیبان کسبوکار و توسعه آموزشهای مهارتی میتواند نقش مهمی در تقویت اقتصاد خرد محله ایفا کند.
روستا در پایان افزود: آموزشهای مهارتی و حرفهآموزی، مکمل ضروری برنامههای بازآفرینی شهری است. اگر قرار است ساکنان در فرآیند تحول محله نقشآفرین باشند، باید زمینه ارتقای مهارت، افزایش توان اشتغالپذیری و تقویت کارآفرینی در مقیاس محلی نیز برای آنان فراهم شود. بازآفرینی زمانی به نتیجه مطلوب میرسد که مردم نه فقط مخاطب پروژهها، بلکه بازیگران اصلی فرآیند توسعه محله خود باشند.