خبرگزاری آریا - یک مطالعه بالینی جدید نشان می‌دهد که پیروی از رژیم وگان به مدت یک ماه، می‌تواند «ساعت بیولوژیکی» بدن را تغییر دهد. محققان دریافتند این سبک تغذیه با تغییر در نشانگرهای اپی‌ژنتیکی، التهاب را کاهش داده و سوخت‌وساز بدن را بهبود می‌بخشد، بدون آنکه کد ژنتیکی فرد تغییر کند.
پژوهشگران دانشگاه کالیفرنیا در سن‌دیه‌گو و دانشگاه فرایبورگ آلمان در یک مطالعه بالینی دریافتند که پیروی از رژیم وگان (کاملاً گیاهی) به مدت یک ماه، تغییرات قابل‌اندازه‌گیری در نشانگرهای شیمیایی مرتبط با دی‌اِن‌اِی ایجاد می‌کند. این تغییرات که در مجله مِدکام/ MedComm منتشر شده، با کاهش التهاب، تغییر در سوخت‌وساز و کندشدن پیری زیستی مرتبط بودند، در حالی که دی‌اِن‌اِی اصلی فرد بدون تغییر باقی ماند.
پژوهشگران بر روی اپی‌ژنوم متمرکز شدند. اپی‌ژنوم سامانه‌ای از نشانگرهای شیمیایی است که به سلول‌ها کمک می‌کند تا تعیین کنند کدام ژن‌ها فعال‌تر یا غیرفعال‌تر شوند. این نشانگرها کد ژنتیکی را تغییر نمی‌دهند، بلکه مانند دستورالعمل‌هایی روی آن عمل می‌کنند.
یکی از مهم‌ترین سازوکارهای اپی‌ژنتیکی، متیلاسیون دی‌اِن‌اِی است؛ فرآیندی که در آن برچسب‌های شیمیایی کوچکی به دی‌اِن‌اِی متصل می‌شوند و بسته به جایگاه خود، می‌توانند فعالیت ژن‌ها را تحت تأثیر قرار دهند.
چگونه رژیم‌های غذایی آزمایش شدند؟
پژوهشگران نمونه‌های خون 48 بزرگسال سالم را بررسی کردند. همه شرکت‌کنندگان ابتدا به مدت یک هفته از یک رژیم غذایی استاندارد پیروی کردند و سپس به‌طور تصادفی به دو گروه تقسیم شدند: گروه اول رژیم وگان (کاملاً گیاهی) و گروه دوم رژیم پرگوشت را به مدت یک ماه دنبال کردند. هر دو رژیم از نظر کالری مشابه بودند تا تأثیر ترکیب غذاها، نه کاهش کالری یا وزن، بررسی شود.
پژوهشگران بیش از 800 هزار جایگاه متیلاسیون را در سراسر ژنوم قبل و بعد از مداخله مقایسه کردند و به دنبال تغییرات هماهنگ در مسیرهای زیستی بودند.
نشانه‌های کاهش التهاب
یکی از واضح‌ترین الگوها به سیستم ایمنی مربوط می‌شد. داده‌های متیلاسیون نشان داد که افراد گروه وگان، نسبت کمتری از نوتروفیل‌ها (نوعی سلول ایمنی که در التهاب نقش دارد) داشتند. همچنین نسبت بالاتری از سلول‌های CD4 T (که به تنظیم پاسخ‌های ایمنی کمک می‌کنند) در آن‌ها پیش‌بینی شد. این تغییرات با کاهش التهاب و بهبود تنظیم سیستم ایمنی مرتبط بود.
تغییرات در مسیرهای رشد و سوخت‌وساز
پژوهشگران همچنین افزایش متیلاسیون را در نزدیکی نواحی آغازگر ژن‌های مرتبط با رشد سلولی و مسیرهای سرطانی شناسایی کردند که می‌تواند فعالیت این ژن‌ها را کاهش دهد. همچنین تغییراتی در مسیرهای مرتبط با سوخت‌وساز چربی، سیگنال‌دهی انسولین، ترمیم دی‌اِن‌اِی و پاسخ به استرس سلولی مشاهده شد.
آیا رژیم وگان پیری را کند می‌کند؟
پژوهشگران از ساعت‌های اپی‌ژنتیکی (ابزارهای ریاضی که الگوهای متیلاسیون دی‌اِن‌اِی را برای تخمین جنبه‌هایی از پیری زیستی به‌کار می‌برند) استفاده کردند. دو ساعت که برای پیش‌بینی نتایج مرتبط با سلامت طراحی شده بودند، نشان دادند که پیری زیستی در گروه وگان در طول یک ماه کند شده است. ساعت سوم که عمدتاً برای تخمین سن تقویمی ساخته شده، الگوی متفاوتی نشان داد.
دکتر جروم مرتنز (Jerome Mertens)، نویسنده ارشد این مطالعه، می‌گوید: یافته‌های ما نشان می‌دهند که همه ابزارهای اندازه‌گیری پیری زیستی نتایج یکسانی ارائه نمی‌دهند. ساعت‌های مرتبط با خطر بیماری و سلامت کلی، همگی در یک جهت اشاره داشتند و نشان می‌دادند که تغییرات رژیم غذایی بر مسیرهای مرتبط با سلامت تأثیر گذاشته است، نه صرفاً گذر زمان.
شواهد امیدوارکننده، اما نه یک نسخه قطعی
البته این مطالعه محدودیت‌هایی هم دارد. تعداد شرکت‌کنندگان آن کم (48 نفر) و مدت زمان آن کوتاه (یک ماه) بود. همچنین تغییرات مشاهده‌شده در خون ممکن است با تغییراتی که در سایر بافت‌های بدن مانند مغز، کبد یا عضلات رخ می‌دهد، یکسان نباشد.
دکتر مکس استورز (Max Storz)، نویسنده ارشد دیگر این مطالعه، می‌گوید: مطالعه ما به شواهد رو به رشدی اضافه می‌کند که تغذیه می‌تواند زیست‌شناسی را در سطح مولکولی شکل دهد. گام بعدی این است که بفهمیم آیا این تغییرات اپی‌ژنتیکی در طول زمان پایدار می‌مانند و آیا به بهبودهای معنادار در سلامت طولانی‌مدت منجر می‌شوند یا خیر.
رژیم وگان ممکن است با تأثیر بر نحوه عملکرد ژن‌ها، به کاهش التهاب، بهبود سوخت‌وساز و کند شدن روند پیری کمک کند، اما برای تأیید قطعی این نتایج به تحقیقات بزرگ‌تر و طولانی‌تری نیاز است.