خبرگزاری آریا - ژاپن تایمز هشدار داد تحریمهای «روز سرنوشت ساز اقتصادی» آمریکا علیه ایران، تنشها را میان آمریکا و چین تشدید خواهد کرد.
به گزارش خبرگزاری آریا ، به نقل از ژاپن تایمز، تهدید اِسکات بِسِنت، وزیر خزانهداری آمریکا، برای به راه انداختن «روز سرنوشت ساز اقتصادی» علیه ایران، خطر قرار دادن آمریکا در مسیر رویارویی با چین، اصلیترین شریک تجاری ایران، را به همراه دارد.
البته این امر تنها در صورتی رخ خواهد داد که بسنت واقعاً تهدیدی را که دولت دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، پیش از این نیز مطرح کرده بود، عملی کند. بسیاری، بهویژه در مورد چین، درباره عملی شدن این تهدید تردید دارند، زیرا چین حدود 90 درصد نفت ایران را خریداری میکند و واشنگتن در تلاش است آتشبس تجاری شکننده خود را با پکن حفظ کند و از ضربه شدید اقتصادی جهانی جلوگیری کند.
بسنت روز دوشنبه وعده داد در حالی که ترامپ تلاش میکند به جنگ نامحبوب خود در خاورمیانه (غرب آسیا) پایان دهد، «یورش اقتصادی علیه ارتباطات مالی ایران در سراسر جهان» به راه بیندازد.
بسنت دهها تحریم جدید علیه نهادها، افراد و کشتیها اعلام کرد، اما محور اصلی نشست خبری مهم او، تهدید به اعمال تحریمهای موسوم به ثانویه علیه شرکتها و کشورهایی بود که همچنان با ایران تجارت میکنند.
چین با فاصله زیادی بزرگترین خریدار نفت ایران است و بهعنوان یک حلقه ارتباطی حیاتی میان تهران و اقتصاد جهانی عمل میکند. این بدان معناست که هرگونه تلاش برای قطع واقعی جریانهای درآمدی باقیمانده جمهوری اسلامی، بدون هدف قرار دادن شرکتهای چینی، بسیار دشوار خواهد بود.
ترامپ پیش از این گفته بود آمریکا علیه هر کشور یا شرکتی که نفت ایران را خریداری کند، تحریمهای ثانویه اعمال خواهد کرد، اما هرگز این تهدید را عملی نکرد. این اقدام نشاندهنده چرخش از تهدید به تشدید بیشتر نظامی به سمت تمرکز مجدد بر فشار اقتصادی است. کارزاری که چین را مستثنی کند، احتمالاً تأثیر قابلتوجهی بر ایران نخواهد داشت، اما هدف قرار دادن شرکتهای چینی میتواند واکنش تلافیجویانه پکن را به دنبال داشته باشد و احتمالاً آسیب بیشتری به اقتصاد جهانی وارد کند.
بخشی از این مسئله به این دلیل است که قرار دادن شرکتهای چینی در فهرست سیاه میتواند زمینهساز یک رویارویی اقتصادی جدید با پکن شود. انجام چنین اقدامی در شرایط کنونی، تنها چند هفته پیش از دیدار برنامهریزیشده ترامپ و شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، در ماه سپتامبر، روابط آمریکا و چین را دچار شکاف خواهد کرد. بسنت روز دوشنبه، در پاسخ مستقیم به پرسشی درباره اعمال اقدامات اقتصادی جدید علیه چین، گفت «هیچکس خارج از دسترس تحریمهای آمریکا نیست»، اما افزود که وی «دیپلماسی آرام» را ترجیح میدهد و گفت: «ما نامی را اعلام نخواهیم کرد.»
چین مدتهاست تأکید کرده که تحریمهای یکجانبه آمریکا علیه ایران غیرقانونی هستند. اگرچه بخش دولتی چین تا حد زیادی برای محدود کردن پیامدهای اقتصادی و حفظ دسترسی به نظام مالی آمریکا از محدودیتها تبعیت کرده است، پکن به پالایشگاههای خصوصی موسوم به «تیپات» اجازه داده است با استفاده از راههای دور زدن تحریمها، نفت خام ایران را وارد و فرآوری کنند. چین در ماه مه به شرکتهای داخلی دستور داد از تحریمهای آمریکا علیه پنج پالایشگاه تبعیت نکنند؛ در حالی که بزرگترین بانکهای این کشور میان دستور پکن و خطر از دست دادن دسترسی به نظام مالی آمریکا گرفتار شدند.
لین جیان، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، روز سهشنبه در نشست خبری معمول خود در پکن، نخستین واکنش رسمی چین به اقدامات اعلامشده از سوی واشنگتن را ارائه کرد و گفت پکن با تحریمهای یکجانبه مخالف است و هشدار داد که این تحریمها خطر تشدید درگیریها را به همراه دارند. او گفت فوریترین اقدام، کاهش تنشها و بازگشت به مذاکرات است. لین در پاسخ به پرسشی درباره واکنش پکن به اقدامات آمریکا علیه ایران و تهدیدهای مطرحشده علیه شرکای تجاری چین، بار دیگر تأکید کرد : که چین برای حفاظت از خود اقدام خواهد کرد. او گفت: «همکاری چین با ایران همواره در چارچوب بینالمللی انجام شده و نباید در آن مداخله یا اخلال ایجاد شود. چین از نزدیک تحولات مرتبط را زیر نظر دارد و تمام اقدامات لازم را برای حفاظت قاطعانه از منافع خود انجام خواهد داد.»
مایکل سوبولیک، پژوهشگر ارشد مؤسسه هادسون، گفت اگر آمریکا بهطور معناداری چین را هدف قرار دهد، برای مثال با تحریم یک بانک چینی، پکن این اقدام را «نهتنها بیثباتکننده و توهینآمیز، بلکه نقض» آتشبس تجاریای خواهد دانست که پیشتر ترامپ و شی بر سر آن توافق کرده بودند. وی گفت این مسئله میتواند چین را به واکنش تلافیجویانهای وادار کند که آسیب شدیدی به آمریکا وارد کند؛ از جمله اعمال محدودیتهای بیشتر بر صادرات مواد معدنی حیاتی که برای تولید جهانی اهمیت دارند یا محدود کردن صادرات داروهای حیاتی به آمریکا.
در ابعادی گستردهتر، تلاش جدید بسنت برای اعمال تحریمها خطر تشدید اختلال اقتصادی عظیمی را که جنگ علیه ایران ایجاد کرده است، به همراه دارد. این درگیری که آمریکا و اسرائیل در اواخر فوریه آغاز کردند، تاکنون در اقتصاد جهانی موج ایجاد کرده و با مختل کردن عرضه انرژی و حملونقل دریایی در تنگه هرمز، یکی از مهمترین گلوگاههای تجاری جهان، پیامدهایی گسترده داشته است. ضربه اقتصادی ناشی از نفت و گاز در پی این تحولات، هزینههای حملونقل، کود و دیگر نهادهها را افزایش داده، به تورم جهانی دامن زده و مصرفکنندگان و شرکتها را در سراسر جهان تحت فشار قرار داده است. افزایش هزینههای حملونقل و بیمه نیز فشار بیشتری بر زنجیرههای تأمین جهانی وارد کرده است.
بسنت خطرات حرکت بیش از حد سریع را پذیرفت و گفت دولت آمریکا ابتدا به کشورها و شرکتها فرصت خواهد داد روابط خود با ایران را قطع کنند و سپس مجازاتهایی را اعمال خواهد کرد که میتواند در بازارهای جهانی پیامدهای گستردهای داشته باشد. وی گفت: «ما به همه فرصت میدهیم تا رفتار نادرست خود را اصلاح کنند. چرا باید بخواهم نظام مالی جهانی را منفجر کنم؟»
دولت قبلی آمریکا به ریاست جو بایدن نیز پس از حمله روسیه به اوکراین در سال 2022 با چالشی مشابه مواجه شد و ائتلافی متشکل از بیش از 30 کشور تشکیل داد تا داراییهای روسیه را مسدود، بانکهای این کشور را از نظام مالی جهانی قطع و دسترسی مسکو را به فناوری محدود کند.
این اقدامات هزینههایی را به روسیه تحمیل کردند، اما نتوانستند اقتصاد این کشور را فلج کنند؛ اقتصاد روسیه با تغییر مسیر تجارت به سمت کشورهایی از جمله چین و هند خود را با شرایط وفق داد. در همین حال، اختلالات گستردهتر ناشی از جنگ موجب افزایش شدید قیمت انرژی و مواد غذایی شد و بهویژه به اقتصادهای در حال توسعه آسیب زد. تلاشهای آمریکا برای محدود کردن درآمدهای انرژی روسیه نیز باید با تحریمهایی که موجب افزایش قیمت انرژی و در نتیجه افزایش درآمدهای روسیه میشدند، متوازن میشد؛ در نهایت کشورهای غربی بر سر تعیین سقف قیمت به توافق رسیدند، اما این اقدام نیز نتوانست به جنگ پایان دهد.
ولی نصر، استاد دانشکده مطالعات پیشرفته بینالمللی دانشگاه جانز هاپکینز و مشاور پیشین وزارت خارجه آمریکا، گفت: تحریمهای ثانویه علیه کشورهایی که با تهران تجارت میکنند، دامنه درگیری را بهشدت گسترش خواهد داد و نهتنها چین، بلکه هند، ترکیه و کشورهای سراسر خلیج فارس را نیز با آسیب اقتصادی مواجه خواهد کرد. نصر گفت: «آمریکا اساساً در حال گسترش جنگ خود در خلیج فارس به یک جنگ بسیار بزرگتر میان خود و دیگر بازیگران جهانی در سراسر جهان است.»