خبرگزاری آریا - معاونت مهندسی، پژوهش و فناوری وزارت نفت در دو سال گذشته با تمرکز بر اصلاح نظام فنی و اجرایی، توسعه ساخت داخل، حمایت از شرکتهای دانشبنیان، هوشمندسازی زنجیره تأمین، ارتقای استانداردها، توسعه فناوریهای اولویتدار و تقویت پدافند غیرعامل، مجموعهای از اقدامهای سیاستی، اجرایی و زیرساختی را به سرانجام رسانده است.
به گزارش خبرنگار شانا، کارنامه دو ساله معاونت مهندسی، پژوهش و فناوری وزارت نفت را میتوان تصویری از تلاش برای بازآرایی بخشی از زیرساختهای حکمرانی فنی و فناورانه صنعت نفت دانست؛ کارنامهای که در آن اصلاح فرایندهای مناقصه و قرارداد، استانداردسازی، ارزیابی صلاحیت پیمانکاران و تأمینکنندگان، توسعه ساخت داخل، حمایت از دانشبنیانها، تولید بار اول، انتقال فناوری، مدیریت داراییهای فیزیکی و توسعه انرژیهای تجدیدپذیر در کنار آمادگی و تابآوری صنعت نفت دنبال شده است.
در بخش نظام فنی و اجرایی، بهروزرسانی فهارس بهای اختصاصی صنعت نفت، تدقیق ضرایب منطقهای، تدوین دستورعمل تعیین حقالزحمه عوامل تخصصی پروژههای پژوهشی و فناورانه و بازنگری فهارس موجود، بخشی از اقدامهایی است که با هدف شفافیت و انسجام بیشتر در فرایندهای فنی و قراردادی انجام شده است. همزمان، دستورعمل ارزیابی مالی و تعیین کمترین قیمت متناسب در مناقصههای وزارت نفت تدوین و ابلاغ شد و دستورعمل تکمیلی جبران آثار افزایش قیمت ارز در پیمانهای ریالی فاقد تعدیل نیز به سرانجام رسید.
در حوزه نظارت بر عملکرد عوامل نظام فنی و اجرایی نیز دستورعملهای ارزشیابی عملکرد پیمانکاران، تأمینکنندگان و مشاوران تدوین و نهایی و فرایند تهیه دستورعمل ارزیابی عملکرد مجریان طرحها و پروژهها دنبال شد. افزونبراین، سازوکار اخذ نظر بهرهبرداران در طرحها و پروژههای وزارت نفت و ضرورت انتخاب بهموقع مجریان واجد صلاحیت مورد توجه قرار گرفت؛ رویکردی که هدف آن کاهش مشکلات اجرایی و تقلیل اختلافات قراردادی و تسهیل مسیر اجرای پروژههاست.
بازنگری 34 استاندارد و ابلاغ اجباری 155 عنوان
یکی از محورهای مهم این کارنامه، توسعه و بازآرایی نظام استانداردهای صنعت نفت است. در این دوره، 34 عنوان استاندارد موجود بازنگری و ملیسازی و 14 عنوان استاندارد جدید مورد نیاز شرکتهای تابع وزارت نفت تدوین شد. همچنین، مشارکت بینالمللی در کمیتههای متناظر استانداردسازی ازجمله TC31، IECEx، IEC TC44 و ISO TC67 دنبال و برای ارتقای دانش کارشناسان فنی استانداردسازی، دورههای تخصصی و آزمون صلاحیت حرفهای برگزار شد.
در همین چهارچوب، 21 استاندارد بهصورت آزمایشی ابلاغ و 155 استاندارد نیز بهصورت اجباری ابلاغ شد؛ اقدامی که میتواند در یکسانسازی الزامهای فنی و ارتقای کیفیت کالا، تجهیزات و فرایندهای مورد استفاده در صنعت نفت نقش مهمی ایفا کند.
تولید بار اول؛ عبور فناوری از ایده به مسیر صنعتی
در بخش فناوری، «تولید بار اول» به یکی از محورهای اصلی سیاستگذاری تبدیل شده است. نظام درخواست مجوز طرحهای تولید بار اول صنعت نفت و اسناد همسان ساخت بار اول برای کالاها، تجهیزات، محصولات شیمیایی صنعتی و خدمات نوآورانه تدوین و ابلاغ شد.
در این مدت، 32 پروژه پیشنهادی شرکتهای تابعه به ارزش تقریبی 690 میلیون دلار بررسی و تعیین تکلیف و برای اخذ مجوز به معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری ارسال شد. همچنین، پیگیری امضای قرارداد برای 29 پروژه دارای مجوز انجام شد و کمیته تولید بار اول صنعت نفت شکل گرفت.
همزمان، کارگروههای کارشناسی در چهار شرکت اصلی برای بررسی طرحهای تولید بار اول فعال شدند و بیش از 100 نفر-ساعت نشست تخصصی برای بررسی این طرحها برگزار شد. از سوی دیگر، 96 قلم فناورانه راهبردی وزارت نفت با همکاری شرکتهای اصلی و معاونت علمی احصا و نهایی شد و دریافت پیشنهادهای پژوهشی و RFP پروژههای مرتبط در دستور کار قرار گرفت.
ساخت داخل؛ از ممنوعیت خرید خارجی تا توسعه بازار صادراتی
توسعه زیستبوم ساخت داخل نیز در این دوره با اقدامهایی از جنس سیاستگذاری، پایش و حمایت دنبال شد. فهرست اقلام دارای ممنوعیت خرید خارجی که مشابه داخلی دارند، بهروزرسانی و 256 قلم کالا در این فهرست احصا شد. همچنین کتاب سازندگان منتخب صنعت نفت ایران برای صادرات کالا و خدمات فنی و مهندسی تدوین و منتشر شد و طرح ایجاد پایگاه داده شرکتهای صادرکننده خدمات فنی و مهندسی صنعت نفت نیز به اجرا درآمد.
در همین مسیر، 31 مورد مطالبه و اعتراض شرکتهای دانشبنیان و سازندگان داخلی درباره ادعای واردات کالای خارجی دارای مشابه داخلی بررسی شد و حضور در نشستهای ماده 19 حمایت از صادرات خدمات فنی و مهندسی، طی 28 نشست در دو سال گذشته دنبال شد.
زنجیره تأمین در مسیر هوشمندسازی
یکی از پروژههای زیرساختی این دوره، توسعه سامانه ارائه خدمات توسعه صنعت نفت «ساخت» بوده است؛ سامانهای که با انتقال بانک اطلاعاتی سامانه قدیمی به پایگاه داده جدید، امکان دسترسی بهینهتر و کنترلشده به اطلاعات منابع و محصولات را فراهم کرده است.
در فراخوان ششم، 82 نشست تخصیص منابع برگزار، یکهزار و 964 پرونده به کمیتههای فنی و بازرگانی تخصیص و 865 پرونده پایان یافته است. همچنین، 4 هزار و 412 ردهبندی محصول تأیید و 4 هزار و 224 منبع سازنده و تأمینکننده در فراخوان ماقبل ششم ثبت شده است. اتصال سامانه به خدمات دولت الکترونیک، اعتبارسنجی برخط اطلاعات، مکانیزهشدن خوداظهاری و ارزیابی سهسطحی و انتشار فهرست بلند منابع واحد وزارت نفت نیز از دیگر گامهای این بخش بوده است.
در ادامه این مسیر، بیش از یکهزار و 300 رده محصول تخصصی و فرمهای مرتبط با آنها در سامانه ایجاد و زیرساخت استاندارد و یکپارچه ردهبندی محصولات تخصصی صنعت نفت بر مبنای استاندارد 14224 توسعه یافت. همچنین، سیاستگذاری برای کاهش نقاط تعارض منافع و فسادخیز در فرایند ارزیابی منابع، بخشی از برنامه اصلاح زنجیره تأمین بوده است.
فناوری، پژوهش و اقتصاد دانشبنیان؛ ایجاد پیوند میان دانشگاه و صنعت
در حوزه پژوهش و فناوری، «نقشهراه توسعه فناوریهای اولویتدار وزارت نفت» تدوین و ابلاغ شد و در کنار آن، کتاب اولویتهای پژوهشی و فناوری وزارت نفت انتشار یافت. همچنین دورههای آموزشی نظام پژوهش، فناوری و تجاریسازی برای مدیران ارشد، مدیران و رؤسای پژوهش و فناوری و کارشناسان شرکتهای تابعه برگزار شد.
ایجاد کنسرسیوم توسعه زنجیره ارزش گازهای همراه صنعت نفت و فناوریهای مرتبط و شکلدهی ساختار همکاری سهجانبه میان دانشگاه، پژوهشگاه و پارک فناوری و نوآوری صنعت نفت، از دیگر اقدامهای این بخش بوده است.
برای ارتقای فناوریهای تولید نفت و گاز نیز کارگروههای تخصصی توسعه کسبوکار فناورانه، ارزیابی فنی و حمایت از نخبگان و سرمایه انسانی شکل گرفت. بیش از 40 طرح نوآورانه دریافتی ارزیابی و چهار طرح بهصورت اولیه انتخاب شد؛ همچنین برنامهریزی برای تجاریسازی دستکم دو فناوری در حوزه ارتقای فناوری تولید نفت و گاز انجام شده است.
تأمین مالی؛ حمایت از 141 شرکت
حمایت مالی از شرکتهای فعال در زیستبوم صنعت نفت نیز در این دوره دنبال شد. درخواست تسهیلات 141 شرکت در کارگروه تخصصی ملی وزارت امور اقتصادی و دارایی به مجموع 3 هزار و 670 میلیارد تومان تأیید شد و تاکنون تسهیلات 70 شرکت به مبلغ 1.9 همت در قالب تبصره 18 قانون بودجه سال 1402 پرداخت شده است.
در بخش تبصره 2 قانون بودجه سال 1403 نیز 90 شرکت در فراخوان عمومی ثبتنام کردند و منابعی حدود 850 میلیارد تومان با احتساب اهرم بانکی برای این بخش پیشبینی شد.
انرژی پاک و مدیریت دارایی؛ نگاه به آینده صنعت
مدیریت مصرف انرژی در ساختمانهای صنعت نفت، ایجاد سامانه مدیریت مصرف انرژی ساختمانها و پیگیری هوشمندسازی ساختمان مرکزی ششم بهصورت پایلوت از دیگر برنامههای این دوره بوده است. همچنین، اطلاعات مصرف انرژی ساختمانهای صنعت نفت جمعآوری و میزان تولید برق از صفحههای خورشیدی ساختمانهای وزارت نفت در چهار شرکت اصلی پایش شده است.
در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر نیز برنامههای شرکتهای اصلی برای احداث و بهرهبرداری نیروگاههای خورشیدی پایش شده است. بر اساس گزارش، در زمان تهیه این عملکرد، مجموع ظرفیت نیروگاههای تجدیدپذیر در حال بهرهبرداری 67.3 مگاوات بوده و برای تأمین 165 مگاوات نیز طرحهای برنامهریزیشده و در حال احداث وجود داشته است.
در کنار این اقدامها، آسیبشناسی فرایند برونسپاری بهرهبرداری، نگهداری و تعمیرات انجام و نقشه راه بهبود آن تدوین شد. همچنین، ایجاد رشته بهرهبرداری و تعمیر و نگهداری، برگزاری دوره آموزشی و تدوین شیوهنامه برونسپاری (O&M) در دستور کار قرار گرفت. تهیه RFP سامانه جامع مدیریت داراییهای فیزیکی وزارت نفت نیز گام دیگری برای حرکت بهسمت مدیریت یکپارچه داراییها بوده است.
پدافند غیرعامل؛ تقویت تابآوری در شرایط بحران
در حوزه پدافند غیرعامل و مدیریت بحران نیز کمیته اجرایی وزارت نفت فعال شد. در سال 1404، هفت جلسه کارگروه اجرایی برگزار و 78 مصوبه تصویب شد که 50 مصوبه آن اجرا و 28 مصوبه در دست پیگیری قرار گرفت.
همچنین، راهنمای ارزیابی عملکرد پدافند غیرعامل و مدیریت بحران، نظام آموزش پدافند غیرعامل و مدیریت بحران و راهنمای مکانیابی و تجهیز مراکز فرماندهی شرایط اضطراری و بحران تدوین و ابلاغ شد. برای ارزیابی آمادگی مناطق حیاتی و حساس صنعت نفت نیز برگزاری 13 مانور برنامهریزی شد که چهار مانور در عسلویه، منطقه شمالغرب اصفهان، منطقه نفتی غرب بندرعباس و شرکت پالایش نفت تبریز اجرا و ارزیابی شده است.
مجموع این اقدامها نشان میدهد رویکرد معاونت مهندسی، پژوهش و فناوری وزارت نفت در این دوره فقط معطوف به حل مسائل جاری نبوده، بلکه همزمان اصلاح قواعد، ایجاد زیرساختهای اطلاعاتی، توسعه توان ساخت داخل، تقویت اقتصاد دانشبنیان، استانداردسازی، انتقال فناوری و ارتقای تابآوری صنعت را دنبال کرده است؛ مسیری که خروجی آن، حرکت تدریجی از مدیریت موردی مسائل فنی بهسمت ایجاد یک زیستبوم منسجمتر برای توسعه فناوری، تأمین و اجرای پروژههای صنعت نفت است.