خبرگزاری آریا - جمعآوری گازهای همراه و مشعل در دولت چهاردهم با شتابی کمسابقه دنبال شده و با اضافهشدن حدود 11 میلیون مترمکعب در روز به ظرفیت جمعآوری، حجم گازهای جمعآوریشده به 18 میلیون مترمکعب در روز رسیده است؛ مسیری که در آن، گازهای پیشترسوزاندهشده در مشعلها به خوراک واحدهای فرآورشی، گاز مصرفی و محصولات باارزش تبدیل میشوند.
به گزارش خبرنگار شانا، مشعلهای روشن در تأسیسات نفت و گاز سالها یکی از ملموسترین نشانههای اتلاف گازهای همراه نفت بودهاند؛ گازی که میتوانست بهجای سوختن در هوا، وارد چرخه تولید و اقتصاد کشور شود. در سالهای گذشته، جمعآوری این گازها از یک ضرورت محیط زیستی به یکی از محورهای مهم توسعه زنجیره ارزش صنعت نفت تبدیل شده است.
در دولت چهاردهم این روند شتاب بیشتری گرفته است. براساس آمارهای وزارت نفت، پیش از آغاز فعالیت دولت چهاردهم روزانه حدود 7 میلیون مترمکعب گاز همراه و مشعل جمعآوری میشد، اما با اجرای طرحهای مختلف، 11 میلیون مترمکعب در روز به این میزان افزوده شده و مجموع جمعآوری به حدود 18 میلیون مترمکعب در روز رسیده است.
این افزایش به معنای رشد حدود 157 درصدی نسبت به میزان پیش از آغاز دولت چهاردهم است؛ رشدی که نشان میدهد سیاست جمعآوری گازهای همراه و مشعل از مرحله طرح و برنامه عبور کرده و به مجموعهای از پروژههای عملیاتی و قابل اندازهگیری تبدیل شده است.
11 میلیون مترمکعب بیشتر؛ حاصل اجرای پروژههای متعدد
براساس آمارهای وزارت نفت، از حدود 18 میلیون مترمکعب گازی که جمعآوری میشود، حدود 14 میلیون مترمکعب مربوط به گازهایی است که شرکت ملی نفت ایران و حدود 4 میلیون مترمکعب مربوط به گازهایی است که شرکت ملی گاز ایران جمعآوری میکند.
اهمیت این اعداد زمانی بیشتر مشخص میشود که بدانیم جمعآوری گاز مشعل فقط به معنای خاموشکردن یک شعله نیست، بلکه مستلزم ایجاد زیرساختهایی برای جمعآوری، انتقال، تقویت فشار، فرآورش و درنهایت مصرف یا فروش گاز است. به بیان دیگر، هر مترمکعب گازی که از مشعل دور میشود، باید مسیر مشخصی را در زنجیره تولید طی کند تا از گازی سوختهشده به محصولی اقتصادی تبدیل شود.
همین نگاه سبب شده است پروژههای جمعآوری گازهای همراه نفت در مناطق مختلف کشور، در کنار اهداف محیط زیستی، بهعنوان طرحهایی برای تأمین خوراک واحدهای فرآورشی و پتروشیمی و افزایش بهرهوری منابع هیدروکربوری دنبال شوند.
دهلران؛ گازی که دیگر قرار نیست بسوزد
یکی از نمونههای شاخص این رویکرد، راهاندازی کارخانه گاز و گاز مایع 3100 دهلران است؛ طرحی که مأموریت اصلی آن جمعآوری گازهای همراه نفت میدانهای منطقه و تبدیل آن به محصولات باارزش است.
مجتمع انجیال 3100 برای دریافت حدود 240 میلیون فوتمکعب گاز در روز طراحی شده است. خوراک این مجموعه از گازهای همراه میدانهایی ازجمله چشمهخوش، پایدار غرب، دهلران، دانان، سروک و آذر تأمین میشود و راهاندازی آن امکان جمعآوری و فرآورش گازهایی را فراهم میکند که بخشی از آنها پیشتر در مشعلها سوزانده میشد.
در این طرح، گاز جمعآوریشده پس از طی فرایندهای مختلف، به محصولات قابل استفاده در زنجیره انرژی و پتروشیمی تبدیل میشود. ظرفیت طراحیشده این مجتمع شامل دریافت حدود 80 میلیون فوتمکعب گاز شیرین و 160 میلیون فوتمکعب گاز ترش در روز است.
خروجی این فرایند نیز صرفاً یک جریان گازی نیست؛ تولید سالانه حدود یکمیلیون و 55 هزار تن محصولات +C2، روزانه حدود 150 میلیون فوتمکعب گاز شهری، حدود 850 بشکه میعانات گازی و 400 تن گوگرد در روز، بخشی از ارزش افزودهای است که از فرآورش این گازها ایجاد میشود.
به این ترتیب، انجیال 3100 را میتوان نمونهای از تغییر مسیر گازهای همراه نفت دانست؛ مسیری که در یک سوی آن شعله مشعل قرار دارد و در سوی دیگر آن خوراک، محصول و درآمد.
زنجیرهای که از چاه نفت آغاز میشود
جمعآوری گاز در دهلران فقط به احداث کارخانه فرآورش محدود نیست. برای انتقال گاز از میدانها به واحد انجیال، مجموعهای از تأسیسات جمعآوری و تقویت فشار نیز ایجاد شده است. ایستگاه تقویت فشار دهلران یکی از اجزای این زنجیره است که امکان جمعآوری و انتقال گاز همراه نفت میدانهای دهلران و دانان را فراهم میکند. ظرفیت اعلامشده این ایستگاه حدود 124 میلیون فوتمکعب در روز است و گاز پس از تقویت فشار، برای فرآورش به مجموعه انجیال 3100 منتقل میشود.
این زیرساختها نشان میدهد که مقابله با گازسوزی، پروژهای تکمرحلهای نیست. از سرچاه تا واحد فرآورش، مجموعهای از تجهیزات و خطوط انتقال باید در کنار یکدیگر قرار گیرند تا گازی که زمانی در فلر سوزانده میشد، به محصول اقتصادی تبدیل شود.
وجه مهم دیگر این تحول، پیوندخوردن طرحهای جمعآوری گاز با زنجیره ارزش صنعت نفت و گاز است. در رویکرد جدید، گاز همراه نفت دیگر فقط یک محصول جانبی یا مسئله محیط زیستی تلقی نمیشود؛ این گاز میتواند خوراک واحدهای فرآورشی باشد، پس از شیرینسازی وارد شبکه مصرف شود یا به محصولات مایع و خوراک پتروشیم ی تبدیل شود. سرمایهگذ اری برای خاموشکردن مشعل، درواقع سرمایهگذاری برای بازیابی یک منبع هیدروکربوری و بازگرداندن آن به چرخه اقتصاد است.
برآوردهای ارائهشده در دولت نیز نشان میدهد حجم گازی که همچنان در کشور سوزانده میشود، از نظر اقتصادی رقم قابل توجهی دارد؛ بنابراین هر پروژهای که بخشی از این گاز را از مسیر مشعل به مسیر فرآورش منتقل کند، افزونبر کاهش انتشار آلایندهها، امکان خلق ارزش اقتصادی جدید را فراهم میکند.
از 7 میلیون به 18 میلیون؛ اما مسیر ادامه دارد
افزایش جمعآوری گازهای همراه و مشعل به حدود 18 میلیون مترمکعب در روز، اگرچه جهشی قابل توجه بهشمار میرود، اما پایان مسیر نیست. برنامهریزیها برای ادامه طرحهای جمعآوری گاز، افزایش قابل توجه ظرفیت در سالهای پیش رو را هدف گرفته است. در صورت اجرای کامل پروژههای پیشبینیشده، ظرفیت جمعآوری گازهای همراه و مشعل میتواند تا حدود 35 میلیون مترمکعب در روز افزایش یابد.
این هدف به معنای آن است که فاصله میان وضعیت موجود و ظرفیت بالقوه کشور همچنان قابل توجه است؛ اما مقایسه عدد 7 میلیون مترمکعب در روز پیش از دولت چهاردهم با حدود 18 میلیون مترمکعب در روز کنونی نشان میدهد بخش مهمی از این مسیر در مدت اخیر طی شده است.
خاموششدن یک مشعل در نگاه نخست شاید فقط یک اتفاق فنی به نظر برسد، اما پشت آن مجموعهای از عملیات مهندسی، سرمایهگذاری و ایجاد زیرساخت قرار دارد. گازی که از مشعل جمعآوری میشود باید جمعآوری، تقویت فشار، منتقل، فرآورش و سرانجام مصرف یا تبدیل به محصول شود. به همین دلیل، موفقیت طرحهای جمعآوری گازهای همراه را نمیتوان فقط با تعداد مشعلهای خاموششده سنجید؛ شاخص مهمتر، میزان گازی است که از اتلاف نجات یافته و به چرخه تولید بازگشته است.
اکنون با اضافهشدن حدود 11 میلیون مترمکعب در روز به حجم جمعآوری گازهای همراه و مشعل در دولت چهاردهم، مجموع گاز جمعآوریشده به حدود 18 میلیون مترمکعب در روز رسیده است. این عدد، در کنار پروژههایی مانند NGL 3100 دهلران، تصویری از تغییر رویکرد در صنعت نفت ارائه میدهد. گازی که دیروز در مشعل میسوخت، امروز میتواند خوراک صنعت باشد، محصول تولید کند، ارزش اقتصادی بیافریند و همزمان از اتلاف منابع و انتشار آلایندهها جلوگیری کند.
مسیر از شعله آغاز میشود، اما مقصد آن خاموشی صرف نیست؛ مقصد، بازگشت گاز به چرخه اقتصاد کشور است.