خبرگزاری آریا - احیای بیش از 700 چاه بسته و کمبازده، جذب 76 شرکت فناور، دریافت 189 طرح پیشنهادی و سرمایهگذاری 381 میلیارد ریالی در پروژههای فناورانه، بخشی از کارنامه پارک فناوری و نوآوری صنعت نفت در دو سال نخست دولت چهاردهم است که با هدف توسعه فناوری و حمایت از شرکتهای دانشبنیان برای حل مسائل صنعت و افزایش ظرفیت تولید دنبال میشود.
پارک فناوری و نوآوری صنعت نفت در دو سال نخست دولت چهاردهم تلاش کرد میان توان شرکتهای فناور، ظرفیت دانشگاهها و نیازهای عملیاتی صنعت نفت ارتباط نزدیکتری ایجاد کند. احیای چاههای بسته و کمبازده، توسعه فناوریهای تخصصی، حمایت از شرکتهای دانشبنیان و ایجاد زیرساختهای فناورانه، بخشهایی از این مسیر بود.
احیای بیش از 700 حلقه چاه بسته و کمبازده
بخشی از ظرفیت تولید نفت در چاههایی قرار دارد که به دلایل مختلف از چرخه تولید خارج شدهاند یا تولید اقتصادی ندارند. استفاده از فناوری برای بازگرداندن این چاهها به چرخه، یکی از محورهای اصلی فعالیت پارک فناوری و نوآوری صنعت نفت در دولت چهاردهم است. احیای بیش از 700 حلقه چاه بسته و کمبازده نفت، یکی از مهمترین برنامههای پارک فناوری در این دوره است. این طرح با استفاده از توان شرکتهای فناور و دانشبنیان دنبال میشود و گردش مالی حدود 500 میلیون دلار دارد.
همچنین، کارشناسان پارک فناوری و نوآوری صنعت نفت در اصلاح پیشنویس مصوبه شورای اقتصاد مشارکت کردند تا جذابیت اقتصادی طرح افزایش یابد و شرکتهای فناور بیشتری وارد این حوزه شوند.
از دیگر اقدامهای قابل توجه، مشارکت 76 شرکت فناور در فرایند شناسایی و ارائه راهکارهای فنی است. این شرکتها 189 پیشنهاد فنی و تخصصی ارائه دادند که نتیجه این فرایند، امضای 18 قرارداد بود که 12 مورد آن اکنون در حال اجراست.
بیش از 60 قرارداد محرمانگی نیز با شرکتهای متقاضی امضا شد تا شرکتها به اطلاعات فنی چاهها دسترسی پیدا کنند.
سرمایهگذاری خطرپذیر، پرداخت متناسب با افزایش تولید و توسعه فناوری، سه مدل اصلی همکاری در این طرح هستند.
در این میان، رویکرد چاهمحور و فناوریهای روز درونچاهی، جایگاه ویژهای دارند؛ فناوریهایی که میتوانند برای هر چاه، راهکار متناسب با شرایط آن ارائه دهند در اولویت قرار دارند.
از خوردگی خطوط لوله تا مدلهای هوش مصنوعی
مسائل صنعت نفت فقط به تولید از چاه محدود نمیشود. خوردگی خطوط لوله، فرسایش رسوبات، مدلسازی مخازن و پایش تولید نیز نیازمند راهکارهای فناورانه هستند.
به همین دلیل، چند پروژه تخصصی در پارک فناوری و نوآوری صنعت نفت دنبال شد. «سامانه یکپارچه پایش خوردگی خطوط لوله» یکی از آنهاست که مدیریت خوردگی داخلی و خارجی خطوط را هدف قرار داده است.
در پروژهای دیگر، ساخت «پرآب نسل جدید خوردگی در محیط گاز ترش» دنبال میشود تا تجهیزات مقاومتری برای این شرایط در اختیار صنعت قرار گیرد.
آزمایشهای مربوط به فرسایش رسوبات نیز انجام شده است. این اقدام امکان مقایسه دادههای آزمایشگاهی و واقعی را فراهم میکند.
در حوزه زمینشناسی، مدلسازی رقومی سازند «مزدوران» در میدانهای «خانگیران» و «گنبدلی» دنبال شده است. جریانسنج مجازی یا «Virtual Flow Meter» نیز برای بهینهسازی برخط تولید توسعه مییابد.
هوش مصنوعی هم وارد این مجموعه شده است. اجرای «مدل زبانی بزرگ اختصاصی صنعت نفت» یا «LLM» با هدف استفاده از ظرفیت هوش مصنوعی در تحلیل اطلاعات، یکی از پروژههای این دوره است.
مجموع سرمایهگذاری پارک در پروژههای پژوهشی و فناورانه به 381 میلیارد و 227 میلیون ریال رسیده است.
شرکتهای دانشبنیان، از ایده تا محصول
زیستبوم فناوری با شرکتهای توانمند شکل میگیرد. در این دوره، 35 شرکت پیشرو در حوزههای مختلف زنجیره ارزش صنعت نفت در «پارک فناوری و نوآوری صنعت نفت» فعالیت دارند. ترکیب این شرکتها نیز متنوع است؛ 16 شرکت در حوزه بالادستی، 15 شرکت در پاییندستی و 4 شرکت در حوزه عمومی و فناوری اطلاعات فعالیت میکنند.
برخی از آنها روی مسائل مستقیم تولید کار میکنند؛ احیای چاههای غیرفعال و تجهیزات سرچاهی و مدیریت دادههای حفاری و اسکن ویدئویی درونچاهی از جمله آنهاست.
گروه دیگری به سراغ فناوریهای تخصصیتر رفتهاند. تولید کاتالیستهای هیدروتریتینگ، محصولات ضدخوردگی، فناوریهای نانو، غشاهای کامپوزیتی، پیگهای هوشمند و تجهیزات ابزار دقیق در همین مجموعه دنبال میشود.
دانشگاه، شرکت نفت و یک مسیر مشترک
فاصله میان دانشگاه و صنعت یکی از مسائل قدیمی در حوزه فناوری است. پارک فناوری و نوآوری صنعت نفت در دو سال گذشته تلاش کرد این فاصله را کمتر کند.
16 تفاهمنامه علمی با دانشگاهها امضا شد و همکاری با هفت دانشگاه برتر کشور برای ایجاد مراکز نوآوری مشترک توسعه یافت.
ارتباط با بدنه صنعت نیز گسترش پیدا کرد. پارک با 12 شرکت تابعه صنعت نفت و 9 نهاد دولتی در حوزه فناوری همکاری دارد و 20 تفاهمنامه همکاری در شبکه تعاملات آن فعال است.
کاربرد هوش مصنوعی در وزارت نفت نیز یکی از محورهای جدید این همکاریهاست. پارک مقدمات تفاهمنامه تبدیلشدن به «دستیار هوش مصنوعی وزارت نفت» را دنبال کرده است.
در هفتمین دوره نمایشگاه «تستا» نیز دو محصول ساخت بار اول در آذر 1404 رونمایی شد: «رینگ توربین» شرکت «متین تجهیز فردا» و «Free Point» شرکت «صنایع ارتباطی نسیم همراه».
زیرساختهایی برای فناوری که باید به میدان برسند
توسعه فناوری به آزمایشگاه، کارگاه و فضای مناسب برای آزمون نیاز دارد. به همین دلیل، توسعه زیرساختهای تخصصی نیز در برنامه «پارک فناوری و نوآوری صنعت نفت» قرار گرفت.
مرکز شبیهساز پتروپالایش برای آموزش و آزمون فرایندهای پیچیده پالایشی توسعه یافت. «کارگاه ساخت قطعات پیشرفته تجهیزات دوار» نیز با هدف بومیسازی قطعات حساس توربینها و پمپهای صنعتی شکل گرفت.
در حوزه خطوط لوله، «مرکز فناوریهای یکپارچگی خطوط لوله» توسعه یافت تا پایش هوشمند و افزایش ایمنی خطوط را پشتیبانی کند.
«پردیس مشترک آزمایشگاه ساخت دیجیتال» نیز شکل گرفت. این مجموعه، زیرساخت لازم برای نمونهسازی و ساخت دیجیتال را فراهم میکند.
در کنار آن، توسعه «پردیس مشترک انرژی» و «پردیس مشترک گاز» با تمرکز بر فناوریهای روز حوزه انرژی و زنجیره ارزش صنعت گاز دنبال شد.
منابع بیشتر برای ادامه مسیر
توسعه مأموریتهای پارک به منابع پایدار نیاز دارد. در بودجه سال 1405، ردیف مستقل درآمد اختصاصی برای پارک فناوری و نوآوری صنعت نفت ایجاد شد.
درآمدهای حاصل از اجاره اماکن شرکتهای مستقر نیز افزایش یافت. اعتبارات تخصیصی شرکت ملی نفت ایران برای پشتیبانی از مأموریتهای فناوری و نوآوری رشد کرد.
برای خدمات پیمانکاری 185 میلیارد ریال اختصاص یافت. تجهیز و نوسازی زیرساختهای آزمایشگاهی و توسعهای نیز ادامه پیدا کرد.
تقویت سرمایه انسانی هم در این برنامه جای داشت و حدود 200 میلیارد ریال برای پشتیبانی از فعالیتهای تخصصی و توسعهای پارک اختصاص یافت.
فناوری وقتی ارزش دارد که عملیاتی شود
هدف نهایی فعالیتهای پارک، تولید مقاله یا نگهداری فناوری در آزمایشگاه نیست. فناوری باید راه خود را به عملیات پیدا کند.
بر همین اساس، زنجیره حل مسئله در پارک فناوری و نوآوری صنعت نفت از شناسایی نیاز آغاز میشود. سپس شرکت فناور راهکار فنی ارائه میدهد، فناوری آزمون و اعتبارسنجی میشود و سرانجام به مرحله عملیات میرسد.
این مدل، ارتباط میان شرکتهای دانشبنیان، دانشگاهها و شرکتهای عملیاتی صنعت نفت را تقویت میکند.
پارک در این میان میخواهد نقش واسط را ایفا کند؛ از طرفی مسئله صنعت را بشناسد و از طرف دیگر توان شرکتهای فناور کشور را برای حل آن به کار بگیرد.
بعد از جنگ؛ فناوری در کنار صنعت
جنگهای 12 و 40 روزه، نیازهای تازهای را پیش روی شرکتهای فناور و مجموعههای صنعتی قرار داد. پارک فناوری و نوآوری صنعت نفت نیز بخشی از ظرفیت خود را برای پشتیبانی از مناطق و شرکتهای آسیبدیده به کار گرفت.
پارک همچنین مقدمههای اعلام خسارت شرکتهای دانشبنیان آسیبدیده را به معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان فراهم کرد.
در ادامه، شرکتهای دانشبنیان فعال در تأمین مستقل برق و بخار شناسایی شدند. هدف، ایجاد ظرفیت تأمین انرژی مستقل از شبکه سراسری با استفاده از توربینهای گازی بود.
برای شرکتهای دولتی آسیبدیده نیز موضوع اختصاص فضا و ارائه تسهیلات دنبال شد. انبار تدارکات کالای خطوط لوله و مخابرات نفت و ساختمان ستادی کادر مدیریتی و فنی خط لوله و مخابرات منطقه تهران در این فهرست قرار داشتند.
دو سال برای نزدیکترشدن فناوری به نفت
کارنامه دو ساله دولت چهاردهم در پارک فناوری و نوآوری صنعت نفت، روایت تلاش برای نزدیکترکردن فناوری به عملیات است. این زنجیره، از احیای چاه و افزایش تولید تا هوش مصنوعی و تأمین انرژی، یک هدف را دنبال میکند تا فناوری برای صنعت نفت ارزشآفرین باشد و نتیجه آن در میدان و عملیات دیده شود.