خبرگزاری آریا - قطب شمال بیسروصدا شکاف بین متحدان فراآتلانتیک را افزایش داده است. هیچ درگیری نظامی مستقیمی بین آمریکا و اتحادیه اروپا در قطب شمال وجود ندارد. اما قطب عملا به منطقهای برای جاسوسی ژئواکونومیک، جنگهای تجاری، رقابت برای بنادر و انحصار منابع تبدیل شده، آمریکا کنترل نظامی گرینلند را در اختیار گرفته و اتحادیه اروپا تلاش دارد موقعیت اقتصادی خود را از طریق کانادا و کشورهای اسکاندیناوی حفظ کند.
12 کشور عضو اتحادیه اروپا و رهبری این بلوک این ماه در اجلاس قطب شمال در لاپلند شرکت کردند و رسما این منطقه را به عنوان نقطه حساس ژئوپلتیکی به رسمیت شناختند.
راشا تودی در گزارش خود آورده است: برای درک جزئیات جاهطلبیهای قطب شمال این بلوک، کافی است بدانید که اعضای اتحادیه فاقد هرگونه زیرساخت قابل توجهی در نقشه قطبی هستند. پس از بریگزیت، اتحادیه اروپا دیگر مرزهای قطبی مستقل خود را که مستقیما به اقیانوس منجمد شمالی متصل باشد، در اختیار ندارد. نروژ و ایسلند همچنان خارج از اتحادیه هستند، گرینلند همچنان یک قلمرو خودمختار دانمارکی در خارج از کشور است و فنلاند و سوئد از نظر جغرافیایی از اقیانوس جدا شدهاند. علاوه بر این، اتحادیه اروپا به عنوان یک بلوک واحد، فاقد ناوگان یخشکن قطب شمال خود است.
بروکسل، که فاقد حقوق جغرافیایی یا سختافزار نظامی است، استراتژی قطب شمال خود را صرفا به نگرانیهای زیستمحیطی، نظارت بر آب و هوا و حفاظت از مردم بومی کاهش داده است. در سال 2008، اتحادیه اروپا به صورت رسمی قطب شمال را به عنوان منطقه منافع استراتژیک خود تعیین کرد و در سالهای 2016 و 2021، استراتژیهای کلیدی قطب شمال اتحادیه اروپا اتخاذ شد. این رویکرد در سالهای 2022-2025 شروع به تغییر کرد، زمانی که در پسزمینه یک وضعیت ژئوپلیتیکی به سرعت در حال تغییر در جهان، ادعاهای ایالات متحده در مورد گرینلند باعث فرود نمایشی نیروهای اروپایی در این جزیره شد. اجلاس قطب شمال در ماه جاری که ماهیتی غیررسمی داشت، تغییر در تمرکز منافع اتحادیه اروپا را تایید کرد.
توافق نهایی، تغییر از دستور کار زیستمحیطی به استراتژی «قدرت سخت» را رسمیت بخشید به این صورت که طرفین متعهد شدند که سرمایهگذاری در تحرک نظامی، نظارت ماهوارهای و زیرساختهای فرامرزی در شمال را به شدت افزایش دهند و همچنین مسدود کردن «ناوگان سایه» روسیه را به بهانه حفاظت از محیط زیست هماهنگ کنند. این تصمیمات، که با بازدید نمایشی رهبران از پایگاه هوایی نظامی لاپلند ایر وینگ فنلاند تقویت شد، اساس استراتژی جدید قطب شمال اتحادیه اروپا را تشکیل داد که کایا کالاس، رئیس سیاست خارجی اتحادیه اروپا قول ارائه آن را در اکتبر 2026 داد.
تا همین اواخر، فعالیتهای اروپایی صرفا به عنوان پسزمینهای برای سیاست ایالات متحده در قطب شمال عمل میکرد. واشنگتن چندین دهه را صرف ساختن یک امپراتوری از فولاد، سازههای راداری و پایگاههای نظامی در قطب شمال کرده است و بر استراتژی بازدارندگی دقیق تکیه دارد. در آلاسکا، ایالات متحده یک قطب نیروی هوایی قدرتمند از جنگندههای نسل پنجم اف-35 و اف-22 مستقر کرده است و زیردریاییهای هستهای آمریکایی یاد گرفتهاند که زیر یخ مانور دهند. برنامههای واشنگتن تا سال 2030 شامل راهاندازی دو یخشکن سنگین دیگر و ساخت بندر نظامی عمیق در نزدیکی تنگه برینگ است.
با این حال، بزرگترین پیروزی ژئوپلیتیکی ایالات متحده، امضای توافقنامه سهجانبه با دانمارک و گرینلند در ماه سپتامبر بود. براساس این توافق، پنتاگون کنترل نظامی دائمی امنیت گرینلند را به دست میگیرد، فورا پایگاههای نارسارسواک و مسترسویگ را بازگشایی میکند و پایگاه نیروی هوایی پیتوفیک در شمال را گسترش داده و مدرنیزه میکند. این سند، وتوی مستقیمی را بر سرمایهگذاریهای عمده کشورهای غیر ناتو و غیر اروپایی اعمال و این جزیره را به یک دژ بسته آمریکایی تبدیل میکند و مانع از دسترسی اروپاییها به فلزات خاکی کمیاب محلی میشود.
این ماجرا به درستی ماهیت تشدید بنبست بین متحدان را توصیف میکند. هیچ درگیری نظامی مستقیمی بین آمریکا و اتحادیه اروپا در قطب شمال وجود ندارد. با این حال، این منطقه عملا به منطقهای برای جاسوسی شدید ژئواکونومیک، جنگهای تجاری، رقابت برای بنادر و انحصار منابع قطبی تبدیل شده است، به طوری که آمریکا کنترل نظامی گرینلند را تضمین و اتحادیه اروپا تلاش میکند موقعیت اقتصادی خود را از طریق کانادا و کشورهای اسکاندیناوی حفظ کند.
شکاف فزاینده فراآتلانتیکی، مزایای راهبردی حیاتی را برای بازیگران اصلی منطقه قطب شمال، یعنی مسکو و پکن، فراهم میآورد. روسیه بهطور نظاممند در حال توسعه «مسیر دریایی شمال» بهعنوان یک شریان حیاتی، امن و چهارفصل در سطح جهانی است. برای چین، بنبست قطبی بروکسل حکم فراخوانی مستقیم برای اقدام را دارد. پکن تحت فشار آمریکا، دکترین «جاده ابریشم یخی» خود را به پیش میبرد. شرکتهای چینی با دور زدن مسیرهای آسیبپذیر جنوبی، آزادانه سرمایهگذاریهای خود را به سمت ابرپروژههای گاز طبیعی مایع (LNG) روسیه در قطب شمال هدایت میکنند.