خبرگزاری آریا - نتایج یک پژوهش تازه نشان می‌دهد که چاقی، ردپایی از «حافظه مولکولی» در سلول‌های چربی باقی می‌گذارد که حتی پس از کاهش وزن نیز پابرجا می‌ماند. این پدیده، ضمن تشدید احساس گرسنگی و تسهیل فرآیند بازگشت وزن، معمای انتقال موروثی استعداد چاقی از مادر به فرزند را تبیین می‌کند.
وبگاه سای‌تِک‌دِیلی در گزارشی آورده است:
پژوهشگران مؤسسه کشف هارینگتون در بیمارستان‌های دانشگاهی و دانشگاه کیس وسترن رزرو، سازوکاری کشف کرده‌اند که می‌تواند دو ویژگی سرسخت چاقی را توضیح دهد: چرا وزن ازدست‌رفته اغلب برمی‌گردد و چرا استعداد بیشتر برای چاقی می‌تواند از مادر به فرزند منتقل شود. یافته‌های آن‌ها نشان می‌دهد چاقی در سلول‌های چربی نوعی حافظه مولکولی باقی می‌گذارد که حتی پس از کاهش وزن ، گرسنگی را تشدید می‌کند.
این مطالعه که در نشریه سِل ریپورتز/ Cell Reports منتشر شده، بر آسپروسین (هورمونی که بافت چربی آزاد می‌کند و به مغز علامت می‌دهد اشتها را تحریک کند) متمرکز است. در موش‌ها، چاقی فعالیت سلول‌های چربی را طوری تغییر داد که آسپروسین پس از کاهش وزن هم بالا بماند. شواهد به‌دست‌آمده از داده‌های انسانی نیز این سازوکار را تأیید کرد، هرچند پژوهشگران باید مستقیماً تأیید کنند که در انسان‌ها هم به همین شکل عمل می‌کند.
وقتی سیگنال گرسنگی روشن می‌ماند
پژوهشگران ابتدا این پرسش را مطرح کردند که چه چیزی باعث افزایش تولید آسپروسین در چاقی می‌شود. آزمایش‌های آن‌ها به یک مولکول التهابی (TGF-β1) اشاره کرد. قرار گرفتن کوتاه‌مدت در معرض این مولکول، تغییری ماندگار در نحوه رفتار ژن‌ها ایجاد کرد، بدون اینکه توالی دی‌اِن‌اِی را عوض کند. این تغییر هفته‌ها پس از بازگشت سطح این مولکول به حالت عادی باقی ماند. حتی وقتی موش‌ها همه وزن اضافی خود را از دست دادند، سلول‌های چربی‌شان همچنان آسپروسین بیشتری تولید می‌کردند که سیگنال اشتها را قوی‌تر نگه می‌داشت.
چرا پس از درمان، وزن برمی‌گردد؟
داروهای جی‌اِل‌پی‌وان/ GLP-1 (گروهی از داروهای کاهش وزن مثل سماگلوتاید) بخشی از اثر خود را با کاهش گرسنگی و افزایش احساس سیری اِعمال می‌کنند. اما این داروها اشتها را فقط تا زمانی که مصرف می‌شوند کنترل می‌کنند و آن دسته از تغییرات سلولی را که بدن را برای گرسنگی دوباره آماده نگه می‌دارد، از بین نمی‌برند. اگر سازوکار آسپروسین در انسان‌ها هم عمل کند، می‌تواند توضیح دهد چرا وزن معمولاً پس از قطع این داروها برمی‌گردد.
این یافته نشان می‌دهد بازگشت چاقی فقط به ضعف اراده مربوط نیست. به گفته چوپرا، سلول‌های چربی تغییراتی را که در دوران چاقی پیدا کرده‌اند، حتی پس از کاهش وزن هم حفظ می‌کنند. همین تغییرات باعث می‌شود فرد همچنان احساس گرسنگی بیشتری کند.
او می‌گوید: چاقی فقط به معنای داشتن اضافه‌وزن موقت نیست؛ بلکه اثری ماندگار در بدن برجا می‌گذارد. مثل زخمی که خوب می‌شود اما جای آن باقی می‌ماند. همین اثر است که باعث می‌شود وزن دوباره برگردد.
شرکت‌های داروسازی به دنبال درمان‌هایی هستند که کاهش وزن را پس از پایان دارو حفظ کنند. مسیر تازه‌شناسایی‌شده می‌تواند هدفی مکمل برای این تلاش باشد: درمانی در آینده می‌تواند به‌جای فقط سرکوب اشتها، سیگنال ماندگاری را که باعث بازگشت وزن می‌شود ضعیف کند.
مسدودکردن حافظه چاقی در موش‌ها
پژوهشگران برای آزمایش این مسیر، تولید آسپروسین را متوقف کردند و گیرنده آن را در مغز مسدود کردند. در موش‌ها این کار، هم از بازگشت وزن پس از رژیم و هم از انتقال استعداد چاقی از مادر به فرزندان جلوگیری کرد.
دکتر چوپرا می‌افزاید: این الگوها دهه‌ها مشاهده شده‌اند، اما هیچ‌کس نمی‌دانست چه سازوکار مولکولی دقیقی چاقی را این‌قدر پایدار می‌کند یا چگونه از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود.
پژوهشگران همچنین بررسی کردند آیا نتیجه اصلی را می‌توان در آزمایشگاهی دیگر هم بازتولید کرد. آزمایشگاهی جداگانه به سرپرستی دکتر ست جی. فیلد(Seth J. Field) تأیید کرد که تغییر سلولی باقی می‌ماند. تحلیل داده‌های موجود موش و انسان هم شواهد بیشتری همسو با این یافته‌ها فراهم کرد.
آزمایش بعدی روی انسان‌هاست
این پژوهش توضیحی احتمالی برای بازگشت وزن ارائه می‌دهد، اما بیشتر شواهد تجربی از موش‌ها به‌دست آمده است. پژوهشگران اکنون باید مشخص کنند آیا سلول‌های چربی انسان هم پس از کاهش وزن همان حافظه را حفظ می‌کنند یا خیر. همچنین باید بررسی کنند آسپروسین در بلندمدت چقدر بر وزن انسان اثر دارد.
گروه پژوهشی قصد دارد بررسی کند چگونه می‌توان دارویی ساخت که آسپروسین را بدون عوارض جانبی خطرناک مسدود کند. آن‌ها همچنین می‌خواهند بدانند چگونه می‌توان آن تغییرات سلولی را که تولید این هورمون را بالا نگه می‌دارد از بین برد؛ چنین درمان‌هایی می‌توانند در آینده همراه با داروهای جی‌اِل‌پی‌وان یا پس از آن‌ها برای حفظ کاهش وزن به‌کار روند.
دکتر چوپرا در پایان می‌گوید: با توجه به نیاز به درمان‌های پایدار چاقی، علاقه‌مندیم بدانیم آیا درمان‌های مسدودکننده آسپروسین می‌توانند در کنار یا پس از درمان جی‌اِل‌پی‌وان برای جلوگیری از بازگشت وزن استفاده شوند یا خیر.