خبرگزاری آریا - بانک جهانی پیش‌بینی خود از شرایط اقتصادی خاورمیانه در سال 2026 را کاهش داد و اعلام کرد که تولید ناخالص داخلی این منطقه به دلیل جنگ (علیه) ایران، در مجموع امسال 2.1 درصد کاهش خواهد یافت.
روزنامه انگلیسی‌زبان «نشنال» چاپ ابوظبی نوشت: بانک جهانی در تازه‌ترین بازنگری، بار دیگر پیش‌بینی خود از اقتصاد منطقه خاورمیانه را کاهش داد؛ چرا که جنگ (علیه) ایران همچنان به محدود شدن عرضه انرژی دامن می‌زند. پیش‌بینی رشد منطقه برای سال 2026 پیش‌تر از 3.6 درصد در ژانویه به 2.1 درصد در آوریل کاهش یافته بود.
جنگ هفت‌ماهه آمریکا علیه ایران بخش‌های مختلفی از اقتصاد منطقه را تحت‌الشعاع قرار داده است. بسته‌شدن تنگه هرمز در ابتدا بخش بزرگی از عرضه انرژی منطقه را مختل کرد و در ادامه به آسیب دیدن بخش‌های گردشگری، حمل‌ونقل هوایی و لجستیک انجامید و همزمان بر ابهام و بی‌ثباتی در بازارهای مالی افزود. بانک جهانی در تازه‌ترین گزارش «به‌روزرسانی اقتصادی خاورمیانه، شمال آفریقا، افغانستان و پاکستان/ Menaap» به این موارد اشاره کرده است.
روبرتا گاتی، اقتصاددان ارشد بانک جهانی در منطقه خاورمیانه، شمال آفریقا، افغانستان و پاکستان دراین‌باره گفت: این درگیری بسیار دردناک است و باعث شده بخش عمده زیان‌های ناشی از جنگ متوجه منطقه ما شود، در حالی که اقتصاد جهان و سایر مناطق در حال بهبود پیش‌بینی‌های خود هستند و ما ناچاریم پیش‌بینی‌های خود را به‌طور چشمگیری کاهش دهیم.
پیش‌بینی می‌شود اقتصاد کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس در سال 2026 به‌طور متوسط 4.3 درصد کوچک شود. کاهش حجم صادرات در پی بسته‌شدن تنگه هرمز، عامل اصلی این افت خواهد بود و در نتیجه، زیان قابل‌توجهی به تولید و درآمدهای دولتی وارد می‌شود.
بانک جهانی پیش‌بینی می‌کند که اقتصاد امارات و عربستان سعودی در سال 2026 به‌ترتیب 1.6 و 2 درصد کوچک شوند؛ این در حالی است که این دو اقتصاد در سال 2025 به‌ترتیب 6.2 و 4.6 درصد رشد کرده بودند.
قطر در آستانه ثبت ضعیف‌ترین عملکرد اقتصادی در پنج دهه گذشته
پیش‌بینی می‌شود که قطر ضعیف‌ترین عملکرد اقتصادی خود در پنج دهه گذشته را ثبت کند و رشد اقتصادی آن از 1.8 درصد در سال 2025 به منفی 20.9 درصد در سال جاری برسد. میانگین تولید ماهانه گاز قطر نیز بین ماه‌های مارس و جولای، در پی آسیب‌دیدن تاسیسات این کشور، حدود 67 درصد کاهش یافته است. بانک جهانی پیش‌بینی می‌کند که اقتصاد کویت نیز 14.6 درصد کوچک شود؛ رقمی که 8.2 واحد درصد پایین‌تر از برآورد آوریل است.
جنگ به طور مشخص به کشورهای صادرکننده نفت ضربه زده است. بسته‌شدن تنگه هرمز و حملات در سراسر منطقه، تولید نفت را به‌شدت کاهش داده‌اند. بانک جهانی اعلام کرد که تولید نفت کشورهای حوزه خلیج فارس از میانگین 26 میلیون بشکه در روز پیش از جنگ، به حدود 16 میلیون بشکه در روز در ماه مارس سقوط کرده است.
سامانه رصد «پورت‌واچ/ PortWatch» صندوق بین‌المللی پول نیز نشان می‌دهد که در میانگین متحرک هفت‌روزه منتهی به 27 سپتامبر، تنها سه نفتکش از تنگه هرمز عبور کرده‌اند. گاتی دراین‌باره گفت که «برای ما، مسئله حجم و مقدار است؛ اما برای جهان، مسئله قیمت است.»
عمان تنها کشور عضو شورای همکاری با رشد مثبت
عمان که وابستگی کمتری به تنگه هرمز دارد، تنها عضو شورای همکاری خلیج فارس خواهد بود که امسال رشد اقتصادی مثبت خواهد داشت و پیش‌بینی می‌شود اقتصاد این کشور 3.1 درصد رشد کند.
چشم‌انداز رشد اقتصادی عراق نیز از آوریل 3.8 واحد درصد کاهش یافته و اکنون رشد منفی 12.4 درصدی برای این کشور پیش‌بینی می‌شود. عراق به عنوان دومین تولیدکننده بزرگ نفت در اوپک، حدود 90 درصد درآمد دولت خود را از نفت تامین می‌کند. همچنین، در گزارش بانک جهانی پیش‌بینی شده که اقتصاد ایران در سال 2026 حدود 7.7 درصد کوچک شود.
گزارش بانک جهانی بر این فرض استوار است که تنگه هرمز از 31 دسامبر به‌تدریج بازگشایی شود. در چنین سناریویی، فعالیت اقتصادی در سال 2027 در امارات به 8 درصد، در عربستان سعودی به 6.1 درصد، در قطر به 25 درصد، در کویت به 20.5 درصد و در مجموع کشورهای شورای همکاری خلیج فارس به 8.6 درصد بازخواهد گشت.
قیمت نفت از آغاز جنگ مشترک آمریکا و (رژیم) اسرائیل علیه ایران در 28 فوریه(نهم اسفند 1404) به‌شدت نوسان داشته است. نفت برنت، شاخص جهانی بازار، در ماه‌های مارس و مه حدود 118 دلار در هر بشکه معامله شد.
امین ناصر، مدیرعامل آرامکوی عربستان هشدار داده که تجدید ذخایر جهانی نفت که در نتیجه اقدامات اضطراری کاهش یافته‌اند، ممکن است تا 2 سال زمان ببرد.
وضعیت بهتر کشورهای واردکننده نفت
انتظار می‌رود کشورهای واردکننده نفت عملکرد بهتری داشته باشند؛ وضعیتی که گاتی آن را در مقایسه با شوک انرژی سال 2022 پس از حمله روسیه به اوکراین، «برگشتن ورق» توصیف کرده است.
بانک جهانی انتظار دارد که فعالیت اقتصادی مصر پس از رشد 4.4 درصدی در سال گذشته، امسال با سرعت 5.1 درصد افزایش یابد. این بانک همچنین پیش‌بینی رشد اقتصادی سال 2026 مراکش را 0.2 واحد درصد افزایش داده و به 4.4 درصد رسانده است. پیش‌بینی رشد پاکستان نیز 0.7 واحد درصد افزایش یافته و به 3.7 درصد رسیده است.
پیش‌بینی بانک جهانی برای اردن بدون تغییر روی 2.7 درصد باقی مانده، اما برآورد رشد تونس با کاهش 0.2 واحد درصدی به 2.3 درصد رسیده است.
رشد بهره‌وری با هوش مصنوعی
این گزارش همچنین یادآور می‌شود که هوش مصنوعی به‌رغم ادامه درگیری‌ها، همچنان یکی از فرصت‌های اصلی پیش روی منطقه است. اقتصاددانان می‌گویند که هوش مصنوعی می‌تواند به افزایش بهره‌وری تا 20 درصد مشاغل منطقه منجر شود.