خبرگزاری آریا - برآوردها از مصرف صدها مگاوات برق توسط ماینرها در ایران حکایت دارد؛ مصرفی که می‌تواند فشار بر شبکه برق و هزینه تأمین انرژی را افزایش دهد.
استخراج رمز ارز، موضوعی که این روزها اگرچه برای استخراج کنندگان سودآوری بالایی دارد اما به مسیری برای سودجویی از یارانه تخصیص یافته دولت به بخش انژی و به خطر انداختن سلامت و رفاه شهروندان دیگر تبدیل شده است.
استخراج رمز ارز اگرچه زمانی می توانست با دریافت مجوز، به صورت قانون صورت گیرد اما طی سال های گذشته و با تشدید ناترازی انرژی در کشور، به یکی از مسیرهای غیرقانونی کسب درآمد تبدیل شده است؛ همان گونه که این موضوع در بسیاری از کشورهای دیگر غیر قانونی محسوب می شود.
استخراج رمز ارز نیاز به بار مضاعفی از انرژی دارد که باید به نوعی تامین شود، این نیاز فقط صرف ماینینگ نمی شود، دستگاه های ماینر حرارت بالایی تولید می کنند و خنک کردن آنها اقدامی الزامی است در غیر این صورت حرارت بالای محیط و دستگاه‌ها می تواند با یک آتش سوزی همه آرزوها و اهداف اتسخراج کنندگان را بر باد دهد. از همین رو، متخلفان برای خنک نگاه داشتن محیط، از دستگاه های بسیاری باید استفاده کنند که بر بار مصرفی انرژی به دنبال فعالیت شبانه روزی دستگاه های استخراج اضافه می کند.
بررسی تاثیر میزان مصرف انرژی ماینرها بر شبکه برق کشور، در گزارشی که مرکز پژوهشهای مجلس آن را منتشر کرده، نشان می دهد که ماینرها تا هزار مگاوات در شبانه روز برق مصرف می کنند؛ این موضوع بویژه در زمان قطع سراسری از 18 دی‌ماه 1404 خود را نشان داد به طوی که با قطع اینترنت در بازه زمانی 3 تا 5 بامداد یعنی مرده‌ترین بازه زمانی بار شبکه برق، ناگهان 927 مگاوات از مصرف برق سقوط کرد.
هرچند این رقم به‌دلیل توقف هم‌زمان ترافیک دیتاسنترها و برخی زیرساخت‌های مخابراتی یک برآورد حداکثری محسوب می‌شود، اما با توجه به سایر عوامل به به نظر می رسد که مصرف واقعی ماینینگ در محدوده 930 تا 1200 مگاوات باشد آن هم در شرایطی که ماینرها برخلاف کولر گازی به طور پیوسته برق مصرف می کنند یعنی ماهیانه 700 میلیون کیلووات‌ساعت انرژی را به مصرف می رسانند.
برآوردهای این گزارش نشان می دهد که این میزان مصرف در چهار ماه گرم سال، معادل 14 درصد از کل کسری انرژی ماهیانه و نزدیک به 6 درصد از ناترازی لحظه‌ای اوج بار است.
یارانه‌ای که دود می‌شود
بررسی میزان برق مصرفی با استانداردهای سوخت نیروگاهی نشان می دهد که اگر برآورد سالانه مصرف ماینینگ در ایران معادل 8.46 میلیارد کیلووات‌ساعت برق باشد، برای تولید این حجم برق در نیروگاه‌های حرارتی با بازدهی متوسط فعلی، سالانه 2.1 میلیارد مترمکعب گاز طبیعی یا معادل 2 میلیارد لیتر سوخت مایع (گازوئیل) سوزانده می‌شود.
با در نظر گرفتن نرخ 70 سنت به ازای هر لیتر گازوئیل وارداتی، بار مالی مستقیم این مصرف برای کشور سالانه 1.48 میلیارد دلار است که باید به آن استهلاک نیروگاهها و هزینه انتقال برق نیز افزوده شود.
البتیه این رقم معادل یارانه ای است که دولت برای تولید انرژی مصرف می کند و اگر تعطیلی صنایع بزرگ به دلیل ناترازی برق نیز این ارقام اضافه شود، هزینه ماینینگ برای اقتصاد کشور نجومی خواهد بود.
کارشناسان علت سودآوری ماینینگ در ایران را در تعرفه گذاری نادرست برق جست و جو می کنند زیرا تعرفه برق بخش کشاورزی، صنعتی و تجاری به صورت دستوری تعیین و از قیمت تمام شده تولید آن کمتر محاسبه می شود که همین امر سودجویان را برای استفاده از برق ارزان برای ماینینگ ترغیب کرده است به طوری که بیشتر کشفیات صورت گرفته از مزرعه های غیرمجاز رمزارز نشان می دهد که این مزرعه ها از برق چاههای کشاورزی، سوله تعطیل‌شده صنعتی و حتی واحدهای تولیدی تغذیه می شدند.
بنابراین پله‌های تعرفه پلکانی برق خانگی سبب شده تا ماینینگ از این مسیر فاقد توجیه اقتصادی باشد اما اختلاف قیمت در بخش‌های کشاورزی و صنعتی سبب شده تا ماینرها حتی با دستگاه‌های کم‌بازده، فرسوده و پرمصرف سودهای کلان شناسایی کنند.
ضرورت شکار با ترافیک اینترنت
تاکنون تنها اقدام برای مقابله با این نوع سودجویی ها، گشت‌های بازرسی محلی، سگ‌های ردیاب و تکیه بر قانون مجازات استفاده‌کنندگان غیرمجاز مصوب 1396 بوده است اما در عمل پنهان‌سازی مزارع کوچک و ماینرهای خانگی در لابه‌لای باغات و کارگاه‌ها، بازرسی سنتی را در عمل به بن‌بست رسانده است.
به همین دلیل کارشناسان پیشنهاد می کنند که فیدرها و ترافیک داده مشترکان برق و اینترنت به طور داریمی رصد شون؛ زیرا فیدرها به عنوان پل ارتباطی بین تولید انرژی و مصرف‌کننده‌ها عمل می‌کنند و داده ها پایه استخراج رمزارز به شمار می روند، بر همین مبنا، پایش مستمر، متقاطع و در بازه‌های زمانی گوناگون این شاخص‌ها می تواند اطلاعات ارزشمندی در اختیار ارزیابان و بازرسان قرار دهند.
دستگاه‌های ماینر هرچقدر هم بی‌صدا و پنهان باشند، برای کارکردن نیازمند تبادل پایدار داده با استخرهای استخراج هستند بر همین اساس، سامانه‌های هوشمند، داده‌های افت و خیز بار شبانه فیدرهای توزیع برق را به‌صورت برخط با الگوهای ترافیک اینترنت منطبق می کنند. از این طریق، به‌جای سرک کشیدن به هزاران انشعاب، فیدرهای مشکوک در سطح محلی و منطقه‌ای به سرعت ایزوله و شناسایی می‌شوند.
به نظر می رسد تا زمانی که تعرفه ها در صنعت برق واقعی نشود، مزارع زیرزمینی ماینرها به حیات خود ادامه خواهد داد بنابراین می توان با اصلاح ریشه‌ای نظام تعرفه و شکار الگوریتمی پکت‌های داده در هم‌پوشانی با فیدرهای برق این معضل را حل کرد.