خبرگزاری آریا - مدیرکل محیط زیست شهرداری تهران با تشریح دلایل خشکیدگی و قطع بخشی از درختان پارک جنگلی چیتگر گفت: کاشت گونه‌های غیربومی، نبود تنوع زیستی، تغییرات اقلیمی و گسترش آفت سوسک پوست‌خوار، درختان این محدوده را با تنش جدی مواجه کرده و حذف درختان آلوده نیز با نظر و مجوز سازمان منابع طبیعی انجام می‌شود.
به گزارش خبرگزاری آریا ، محمدصابر باغخانی‌پور، مدیرکل محیط زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران، درباره وضعیت پارک جنگلی چیتگر و دلایل قطع درختان این محدوده گفت: موضوع چیتگر، موضوعی درهم‌تنیده، باسابقه و پیچیده است. اتفاقی که امروز در پارک‌های جنگلی شهر تهران شاهد آن هستیم، سوابقی 60 ساله دارد که بدون بررسی و نگاه به آنها عملا درک درستی از رخدادهای فعلی نخواهیم داشت. وقتی از پارک‌های جنگلی صحبت می‌کنیم، فقط چیتگر مطرح نیست و پارک‌های سرخه‌حصار و لویزان نیز درگیر موضوعاتی اینچنین هستند.
وی ادامه داد: حدود 50 تا 60 سال پیش در تهران تصمیم گرفته شد در شرق و غرب پایتخت کریدورهای سبز ایجاد شود. هدف از این کار هم کمک به لطافت هوا و هم جذب آلاینده‌ها و افزایش فضای سبز بود. در مجموع فکر خوبی بود، اما در ابتدای کار دو اشتباه اساسی اتفاق افتاد که امروز آثار آنها را مشاهده می‌کنیم.
کاشت گونه غیربومی؛ نخستین اشتباه در پارک‌های جنگلی تهران
باغخانی‌پور درباره نخستین اشتباه صورت‌گرفته اظهار کرد: یکی از اشتباهات بزرگ این بود که گونه غیربومی در تهران کاشته شد. گونه غیربومی می‌تواند مسائل متعددی ایجاد کند؛ زودتر پیر شود، آسیب‌پذیری بیشتری داشته باشد و حتی واکنش‌های بیولوژیکی متفاوتی در محیط از خود نشان دهد. متأسفانه این موضوع در آن زمان رعایت نشد و کاج الداریکا در تهران کاشته شد که برای این موقعیت جغرافیایی مناسب نبود.
مدیرکل محیط زیست شهرداری تهران افزود: اشتباه دوم که حتی از اشتباه نخست هم بزرگ‌تر بود، رعایت نکردن تنوع گونه‌ای و تنوع زیستی در کاشت درختان پارک‌های جنگلی بود. در آن زمان فقط درخت کاج کاشته شد و این مسئله اشتباه بزرگی بود. وقتی تنوع زیستی وجود نداشته باشد، با ورود یک آفت، کل محدوده پارک جنگلی می‌تواند دچار تنش شود و آسیب گسترده‌ای به تمام سطح زیر کشت وارد شود؛ اتفاقی که امروز نیز شاهد آن هستیم.
وی ادامه داد: درختان به دلیل غیربومی بودن، زودتر پیر شدند. از طرف دیگر شرایط اقلیمی نیز تغییرات گسترده‌ای داشته و تهران در این سال‌ها با کاهش بارندگی مواجه بوده است. آبیاری هم چند ده سال شرایط مناسبی نداشته و در مجموع همه این عوامل باعث شده این گونه غیربومی دچار تنش و بیماری شود و گونه‌های سوزنی برگ همچون کاج بعد از ورود به شرایط مستمر استرس و تنش دیگر قابلیت برگشت هم ندارند و خشکی قطعیست.
آفت سوسک پوست‌خوار در درختان تهران
باغخانی‌پور با اشاره به گسترش آفت سوسک پوست‌خوار گفت: در حال حاضر در سطح شهر تهران با آفت سوسک پوست‌خوار مواجه هستیم. درختان به دلیل غیربومی بودن و رسیدن زودتر به دیرزیستی، آسیب‌پذیر شده‌اند و از طرف دیگر، چون تنوع زیستی نیز رعایت نشده، بخش وسیعی از محدوده کشت شده با این آفت مواجه شده است.
مدیرکل محیط زیست شهرداری تهران با بیان اینکه جنگل‌ها در دنیا به‌صورت دائمی آبیاری نمی‌شوند، گفت: این نکته بسیار مهم است که هیچ جای دنیا جنگل‌ها را آبیاری نمی‌کنند. اینکه ما یک جنگل دست‌کاشت ایجاد کنیم و قرار باشد مادام‌العمر آن را آبیاری کنیم، حتماً روش درستی نیست. شما هیچ جنگلی را در دنیا، چه طبیعی و چه دست‌کاشت، پیدا نمی‌کنید که برای همیشه آبیاری شود.
وی ادامه داد: فضای سبز و آبیاری آن یک موضوع جداگانه است، اما وقتی مجموعه‌ای را جنگل می‌نامیم، مانند چیتگر، دیگر قرار نیست اگر یک درخت 100 یا 200 سال عمر می‌کند، ما هم 100 یا 200 سال آن را آبیاری کنیم. چنین چیزی در دنیا مرسوم نیست.
باغخانی‌پور توضیح داد: وقتی درختی در یک محیط کاشته می‌شود، معمولاً بین سه تا پنج سال نخست، برای استقرار نهال از آن محافظت و آبیاری می‌شود. بعد از اینکه درخت کاملاً مستقر شد و جان گرفت، آبیاری قطع می‌شود و درخت باید متکی به خودش باشد. مانند اکثر موجودات زنده که در ابتدای زندگی از آنها مراقبت می‌شود و بعد روی پای خود می‌ایستند و رشد می‌کنند.
گونه غیربومی در چیتگر با اقلیم تهران سازگار نبود
وی گفت: وقتی گونه غیربومی می‌کارید و آن گونه متناسب با اقلیم منطقه نیست در نتیجه همیشه نیازهایی دارد. از طرف دیگر، تغییرات اقلیمی و خشکسالی‌ها تشدید شده و منابع آب زیرزمینی تهران که ممکن بود در گذشته بخشی از نیاز آبی این پارک را تأمین کند نیز محدودتر شده است. در چنین شرایطی این محدوده‌ها با تنش آبی مواجه شده‌اند.
مدیرکل محیط زیست شهرداری تهران افزود: همین عوامل باعث شده گونه‌های موجود دچار آفت شوند، زودتر به دیرزیستی برسند و زودتر پیر شوند. این پیری زودرس نیز درخت را آسیب‌پذیر می‌کند و سوسک پوست‌خوار آن را درگیر می‌کند. امروز می‌بینیم که بخش قابل توجهی از محدوده چیتگر و سرخه‌حصار نیازمند پاکسازی است.
چرا درختان آلوده چیتگر قطع می‌شوند؟
باغخانی‌پور درباره منظور از پاکسازی توضیح داد: وقتی در یک محدوده گسترده یک گونه مشخص وجود دارد، یک آفت می‌تواند همه آن را درگیر کند، باید برای جلوگیری از پیشروی آفت اقدام کرد. در حال حاضر آفت‌کشی که بتواند عملاً جلوی سوسک پوست‌خوار را بگیرد وجود ندارد و این سوسک نیز مقاومت بالایی در برابر آفت‌کش‌ها دارد.
وی ادامه داد: بنابراین باید یک مرز در مقابل پیشروی آفت ایجاد شود. برای این کار ناچاریم یک محدوده را سریعاً پاک‌تراشی کرده و درختان آلوده را حذف کنیم. به همین دلیل است که در برخی محدوده‌ها شاهد قطع درختان هستیم. درختان آلوده قطع می‌شوند تا آفت به دیگر درختان سالم سرایت نکند.
مدیریت پارک‌های جنگلی بر عهده سازمان منابع طبیعی است
مدیرکل محیط زیست شهرداری تهران با اشاره به نحوه مدیریت پارک‌های جنگلی پایتخت گفت: نکته مهم این است که شهرداری فقط بهره‌بردار پارک‌های جنگلی است و مالکیت و اصل مدیریت این مجموعه‌ها بر عهده سازمان منابع طبیعی قرار دارد. منابع طبیعی احاله مدیریت کرده و بهره‌برداری از این فضاها را به شهرداری واگذار کرده است.
وی افزود: اینکه کدام درخت قطع شود، چه زمانی قطع شود و چوب‌های حاصل به کجا منتقل شوند، در اختیار شهرداری نیست. چوب‌های آلوده نیز قابلیت مصرف ندارند و باید دفع یا سوزانده شوند. تمام این موارد در طرح مدیریت پارک که توسط منابع طبیعی تدوین می‌شود، مشخص شده و شهرداری صرفاً آن طرح را اجرا می‌کند.
باغخانی‌پور ادامه داد: درختانی که قرار است قطع شوند، همگی توسط منابع طبیعی نشانه‌گذاری می‌شوند. منابع طبیعی مشخص می‌کند که کدام درختان باید قطع شوند و بر جابه‌جایی آنها نیز نظارت دارد. این موضوع بسیار مهم است که بدانیم شهرداری نمی‌تواند به‌صورت سرخود درختی را قطع یا جابه‌جا کند و نمی‌تواند خودش تعیین کند کدام درخت قطع شود یا نشود.
کاشت 3 تا 10 نهال به‌ازای هر درخت قطع‌شده
وی با اشاره به برنامه جایگزینی درختان گفت: در مقابل هر درختی که قطع می‌شود، حتماً چندین درخت جدید کاشته خواهد شد. برای هر درخت قطع‌شده حداقل بین سه تا 10 نهال کاشته می‌شود.
مدیرکل محیط زیست شهرداری تهران تأکید کرد: این بار اشتباهات گذشته تکرار نمی‌شود. به این معنا که دیگر اجازه کاشت درختان غیربومی داده نخواهد شد و حتماً درختان بومی، سازگار با اقلیم فعلی تهران و مقاوم در برابر کم‌آبی کاشته می‌شوند.
باغخانی‌پور در پایان با اشاره به برخی اظهارنظرها درباره وضعیت چیتگر گفت: بعضی مواقع بحث‌هایی که درباره چیتگر و جنگل‌های دست‌کاشت تهران مطرح می‌شود، بیشتر رنگ‌وبوی سیاسی پیدا می‌کند. برای مثال، چون طرح «تورم صفر» بسیار برجسته شد، بعضی دوستان برای اینکه مجموعه شهرداری تهران را زیر سوال ببرند، این موضوعات را به این شکل برجسته می‌کنند. این موضوع البته چندین سال مطرح بوده و ما چند سال است که درباره شرایط جنگل‌های دست‌کاشت تهران توضیح می‌دهیم.