خبرگزاری آریا - بر اساس آمار بانک مرکزی، مجموع خالص تسهیلات غیرجاری 20 ذی‌نفع بزرگ در 20 بانک و مؤسسه اعتباری به حدود 394 هزار میلیارد تومان رسیده که بیش از 134 هزار میلیارد تومان آن به میدکو مربوط است.
در شرایطی که تأمین سرمایه در گردش به یکی از مهم‌ترین مشکلات واحدهای تولیدی کشور تبدیل شده است و بسیاری از بنگاه‌های کوچک و متوسط برای دریافت تسهیلات بانکی با محدودیت‌های جدی مواجه‌اند، بررسی آمار تسهیلات کلان غیرجاری بانک‌ها از تمرکز قابل‌توجه مطالبات غیرجاری در برخی گروه‌های اقتصادی بزرگ حکایت دارد.
بر اساس اطلاعات ارائه‌شده از آمار بانک مرکزی درباره تسهیلات کلان غیرجاری، مجموع خالص تسهیلات غیرجاری بزرگ‌ترین ذی‌نفعان معرفی‌شده در 20 بانک و مؤسسه اعتباری به حدود 394 هزار میلیارد تومان می‌رسد.
نکته قابل‌توجه اینکه از این رقم، بیش از 222 هزار میلیارد تومان تنها به دو ذی‌نفع واحد در بانک‌های پاسارگاد و اقتصاد نوین اختصاص دارد؛ موضوعی که ضرورت بررسی وضعیت بازپرداخت تسهیلات کلان، تمرکز ریسک اعتباری و نحوه نظارت بر مشتریان بزرگ شبکه بانکی را دوچندان می‌کند.
بانک پاسارگاد در صدر؛ 134همت تسهیلات غیرجاری میدکو
بررسی اطلاعات تسهیلات کلان غیرجاری نشان می‌دهد شرکت مادرتخصصی توسعه معادن و صنایع معدنی خاورمیانه (میدکو) با ثبت حدود 134٫2 همت خالص تسهیلات غیرجاری نزد بانک پاسارگاد، در صدر فهرست ارائه‌شده قرار گرفته است، این رقم به‌تنهایی معادل حدود 34 درصد مجموع تسهیلات غیرجاری 20 ذی‌نفع بررسی‌شده است.
میدکو یکی از مجموعه‌های بزرگ فعال در بخش معدن و صنایع معدنی کشور محسوب می‌شود و پروژه‌های متعددی در زنجیره فولاد، مس و سایر صنایع معدنی دارد، با این حال، بزرگی فعالیت اقتصادی یک شرکت نمی‌تواند به‌تنهایی پاسخگوی پرسش‌ها درباره وضعیت بازپرداخت تسهیلات بانکی آن باشد.
رقم 134همتی تسهیلات غیرجاری میدکو، این پرسش را مطرح می‌کند؛ چه‌میزان از این مطالبات در طبقات سررسیدگذشته، معوق یا مشکوک‌الوصول قرار گرفته و بانک پاسارگاد چه‌برنامه‌ای برای وصول یا تعیین تکلیف آن‌ها دارد؟
موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که ارتباط تاریخی میدکو با مجموعه مالی پاسارگاد نیز مورد توجه قرار گیرد. با توجه به سابقه روابط سهامداری میان میدکو و شرکت‌های وابسته به مجموعه پاسارگاد، یکی از موضوعاتی که نیازمند شفاف‌سازی است، وضعیت این شرکت از منظر مقررات مربوط به اشخاص مرتبط بانک‌ها است. چنانچه میدکو بر اساس ضوابط بانک مرکزی در زمره اشخاص مرتبط بانک پاسارگاد قرار گیرد، بررسی نحوه رعایت حدود اعتباری، تضامین و مقررات مربوط به این اشخاص اهمیت مضاعفی خواهد داشت.
البته تشخیص قطعی وضعیت اشخاص مرتبط، نیازمند بررسی ساختار مالکیت و کنترل شرکت در دوره گزارش و اطلاعات رسمی نهاد ناظر است.
سرمایه‌گذاری اهداف؛ 88٫5همت تسهیلات غیرجاری در بانک اقتصاد نوین
پس از میدکو، نام شرکت سرمایه‌گذاری اهداف در بانک اقتصاد نوین دیده می‌شود. بر اساس اطلاعات ارائه‌شده، خالص تسهیلات غیرجاری این شرکت به حدود 88٫5 همت رسیده است، به این ترتیب، مجموع تسهیلات غیرجاری ثبت‌شده برای میدکو در بانک پاسارگاد و سرمایه‌گذاری اهداف در بانک اقتصاد نوین، بالغ بر 222٫7 همت است.
این دو شرکت به‌تنهایی بیش از نیمی از مجموع مبالغ فهرست مورد بررسی را به خود اختصاص داده‌اند، چنین تمرکزی، اهمیت مدیریت ریسک اعتباری در بانک‌ها را نشان می‌دهد؛ چراکه وضعیت بازپرداخت تسهیلات چند مشتری بزرگ می‌تواند بر کیفیت دارایی‌ها، سودآوری و توان تسهیلات‌دهی بانک تأثیر قابل‌توجهی داشته باشد.
جدول بزرگ‌ترین ذی‌نفعان تسهیلات غیرجاری 20 بانک
بررسی اطلاعات ارائه‌شده از آمار بانک مرکزی نشان می‌دهد بزرگ‌ترین ذی‌نفعان معرفی‌شده در فهرست تسهیلات کلان غیرجاری بانک‌ها به‌شرح زیر هستند:
پنج ذی‌نفع بزرگ، 304همت تسهیلات غیرجاری دارند
یکی از مهم‌ترین نکات این آمار، تمرکز قابل‌توجه تسهیلات غیرجاری در تعداد محدودی از مشتریان است. پنج ذی‌نفع نخست این فهرست شامل میدکو، سرمایه‌گذاری اهداف، صنایع پتروشیمی خلیج فارس، معدنی و صنعتی گل‌گهر و گروه عظام، مجموعاً حدود 303٫8 همت تسهیلات غیرجاری دارند.
این رقم معادل حدود 77 درصد مجموع مبالغ ثبت‌شده در جدول است، به‌بیان دیگر، بخش عمده تسهیلات غیرجاری این فهرست، تنها در اختیار پنج گروه اقتصادی قرار دارد، این وضعیت نشان می‌دهد بررسی مطالبات غیرجاری شبکه بانکی نباید صرفاً بر تعداد بدهکاران متمرکز باشد؛ بلکه میزان تمرکز مطالبات در مشتریان بزرگ و اثر احتمالی آن بر ترازنامه بانک‌ها نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
حضور شرکت‌های بزرگ صنعتی در فهرست تسهیلات غیرجاری
نکته دیگر، حضور نام برخی شرکت‌ها و گروه‌های بزرگ صنعتی و معدنی در این فهرست است. شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس در بانک توسعه صادرات با 30٫8 همت و در بانک رفاه کارگران با 2٫1 همت تسهیلات غیرجاری ثبت شده است.
به این ترتیب، مجموع مبالغ ثبت‌شده برای این عنوان در دو بانک به 32٫9 همت می‌رسد، همچنین شرکت معدنی و صنعتی گل‌گهر با 29٫17 همت در بانک تجارت، گروه عظام با 21٫1 همت در بانک مسکن و گروه مپنا با 19٫3 همت در بانک پارسیان، از دیگر نام‌های شاخص این فهرست هستند.
بر اساس مقررات بانکی، تسهیلات غیرجاری می‌توانند در طبقات مختلفی قرار گیرند و وضعیت حقوقی و اعتباری هر پرونده متفاوت باشد، با این حال، انتشار چنین ارقامی ضرورت ارائه توضیحات دقیق درباره دلایل غیرجاری‌شدن تسهیلات، وضعیت وثایق و برنامه وصول مطالبات را افزایش می‌دهد.
وقتی منابع بانکی در مطالبات غیرجاری گرفتار می‌شوند
در اقتصاد بانک‌محور ایران، بخش مهمی از تأمین مالی فعالیت‌های تولیدی از طریق تسهیلات شبکه بانکی انجام می‌شود، در چنین ساختاری، افزایش مطالبات غیرجاری می‌تواند ظرفیت بانک‌ها برای اعطای تسهیلات جدید را تحت‌تأثیر قرار دهد. بانکی که بخش قابل‌توجهی از منابع خود را در قالب مطالبات غیرجاری ثبت کرده است، ممکن است با محدودیت بیشتری در تأمین مالی مشتریان جدید مواجه شود؛ هرچند شدت این اثر به وضعیت نقدینگی، سرمایه، ذخایر مطالبات و سایر شاخص‌های مالی بانک بستگی دارد.
این مسئله زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بسیاری از واحدهای تولیدی کشور، به‌ویژه بنگاه‌های کوچک و متوسط، برای تأمین سرمایه در گردش با مشکلات جدی مواجه هستند، در چنین شرایطی، پرسش مهم این است؛ آیا نظام بانکی در تخصیص و نظارت بر تسهیلات کلان، به همان اندازه که برای پرداخت تسهیلات جدید به بنگاه‌های کوچک سخت‌گیری می‌کند، در پیگیری مطالبات مشتریان بزرگ نیز حساسیت دارد؟ پاسخ به این پرسش نیازمند انتشار اطلاعات دقیق‌تر از عملکرد اعتباری بانک‌هاست.
بانک مرکزی درباره تسهیلات غیرجاری اشخاص مرتبط شفاف‌سازی کند
یکی از موضوعات مهم در بررسی تسهیلات کلان غیرجاری، وضعیت اشخاص مرتبط با بانک‌هاست. بر اساس منطق مقررات احتیاطی، اعطای تسهیلات به اشخاص مرتبط به‌دلیل احتمال بروز تعارض منافع، نیازمند ضوابط و نظارت ویژه است.
در فهرست مورد بررسی، نام برخی شرکت‌ها و گروه‌هایی دیده می‌شود که بررسی روابط مالکیتی و مدیریتی آن‌ها با بانک مربوطه می‌تواند اهمیت داشته باشد، از جمله، وضعیت میدکو در بانک پاسارگاد و گروه توسعه اقتصاد ملل در مؤسسه اعتباری ملل، از منظر ساختار مالکیت و مقررات اشخاص مرتبط، موضوعاتی قابل بررسی هستند،
در این میان، بانک پاسارگاد با ثبت 134٫2 همت تسهیلات غیرجاری برای میدکو، بیش از سایر بانک‌های این فهرست نیازمند ارائه توضیح درباره نحوه مدیریت و وصول مطالبات بزرگ‌ترین مشتری خود است. شفاف‌سازی درباره وضعیت اشخاص مرتبط، میزان تسهیلات غیرجاری، وثایق و اقدامات انجام‌شده برای وصول مطالبات، می‌تواند به تقویت اعتماد عمومی به نظام بانکی کمک کند.
منابع بانکی باید به چرخه تأمین مالی تولید بازگردند
انتشار آمار تسهیلات کلان غیرجاری، گامی مهم در مسیر شفافیت شبکه بانکی است؛ اما شفافیت زمانی به بهبود عملکرد نظام بانکی منجر می‌شود که اطلاعات منتشرشده مبنای ارزیابی، نظارت و اصلاح رویه‌های اعتباری قرار گیرد. بررسی ارقام ارائه‌شده نشان می‌دهد تنها 20 ذی‌نفع معرفی‌شده در بانک‌های مختلف، حدود 394 همت خالص تسهیلات غیرجاری دارند؛ رقمی که اهمیت پیگیری مطالبات بزرگ و مدیریت تمرکز اعتباری را آشکار می‌کند.
در شرایطی که تولیدکنندگان برای تأمین سرمایه در گردش با محدودیت منابع مواجه‌اند، تعیین تکلیف مطالبات غیرجاری بزرگ، صرفاً یک مسئله حسابداری در ترازنامه بانک‌ها نیست؛ بلکه موضوعی مرتبط با کارآیی نظام تأمین مالی و دسترسی بخش مولد اقتصاد به منابع اعتباری است.
اکنون انتظار می‌رود بانک مرکزی با انتشار جزئیات بیشتر و نظارت بر روند وصول مطالبات، مشخص کند چه‌اقداماتی برای کاهش تمرکز ریسک و بازگرداندن منابع بانکی به چرخه تأمین مالی اقتصاد انجام شده است.