خبرگزاری آریا - مجله نیچر در گزارشی درباره جوایز نوبل 2026، از سهم اندک زنان در جوایز علمی انتقاد کرد و خواستار اصلاح روند معرفی نامزدها شد؛ موضوعی که بار دیگر مسئله نابرابری جنسیتی و ضرورت افزایش تنوع در جامعه علمی جهان را برجسته کرده است.
جایزه صلح نوبل 2026 در روز 9 اکتبر به ناوانتم ناوی پیلای ، حقوقدان و پیشگام حقوقی اهل آفریقای جنوبی، اهدا شد؛ به پاس « شجاعت و درستکاری استثنایی » او در تقویت نهادهای حقوق بین‌الملل. روز قبل، جایزه نوبل ادبیات به آن کارسون، نویسنده کانادایی، به پاس خلق «صورت‌های جدیدی برای ادبیات معاصر» اهدا شده بود. در آن روز، صفحه اصلی وب‌سایت جایزه نوبل اعلام کرد که در طول تاریخ این جایزه در حوزه ادبیات ، 119 نفر برنده آن شده‌اند که 19 نفر از آن‌ها زن بوده‌اند.
به نقل از نیچر، در مقابل، صفحه اصلی این وب‌سایت هنگام اعلام برندگان جوایز شیمی، اقتصاد، فیزیک و فیزیولوژی یا پزشکی، اشاره برجسته‌ای به زنان برنده این جوایز نداشت. تمام برندگان جوایز سال 2026 در این حوزه‌ها مرد هستند. نزدیک‌ترین حضور زنان در جوایز علمی امسال، هنگام اعلام برندگان نوبل فیزیک و شیمی از سوی الن مونز، دبیرکل آکادمی سلطنتی علوم سوئد ، بود؛ جزئیاتی که یکی از حاضران در مراسم اعلام برنده نوبل فیزیک آن را تاریخی توصیف کرد.
غیبت زنان در بخش‌های اقتصاد و علوم در سال جاری، یادآور سال‌های گذشته‌ای است که تمام برندگان مرد بودند؛ آخرین نمونه‌های آن به سال‌های 2021 و 2024 بازمی‌گردد. با این حال، یکی از نمایندگان کمیته‌های اعطاکننده این جوایز به مجله نیچر گفت که اعضای این کمیته‌ها عمیقا نسبت به این عدم توازن حساس هستند و مصممند شاهد تغییر باشند.
بین سال‌های 2019 تا 2026، جوایز نوبل علوم به هفت زن اهدا شد و در چهار سال، هیچ یک از برندگان زن نبودند. در دو دوره هشت ساله پیش از آن، یعنی سال‌های 2011 تا 2018 و 2003 تا 2010، در پنج سال تمام برندگان مرد بودند. در دوره 2011 تا 2018، چهار زن در میان برندگان حضور داشتند؛ در دوره هشت‌ساله پیش از آن نیز پنج زن برنده جایزه شدند.
در سال 2018، آکادمی سلطنتی علوم سوئد که جوایز نوبل شیمی و فیزیک را اعطا می‌کند، به افرادی که واجد شرایط معرفی نامزدها بودند نامه نوشت و آن‌ها را تشویق کرد تا طیف متنوع‌تری از نامزدها را معرفی کنند. این اقدام شامل درخواست از زنان بیشتر برای پیشنهاد نامزدها و تشویق معرفی‌کنندگان به در نظر گرفتن تنوع جنسیتی، جغرافیایی و موضوعی بود. همچنین قوانین تغییر کرد تا افراد بتوانند بیش از یک کشف را برای دریافت جایزه نامزد کنند.
یکی از موانع احتمالی در مسیر ایجاد تغییرات سریع‌تر، خود فرایند نامزدی است. طبق اساسنامه نهادهای اعطاکننده جوایز از جمله آکادمی علوم که جوایز شیمی و فیزیک را اعطا می‌کند و موسسه کارولینسکا که مسئول اعطای جایزه فیزیولوژی یا پزشکی است و هر دو در استکهلم قرار دارند، تنها تعداد نسبتا محدودی از افراد می‌توانند مستقیما نامزد معرفی کنند. این افراد شامل برندگان پیشین جایزه نوبل، استادان رشته‌های مرتبط در دانشگاه‌های سوئد، دانمارک، فنلاند، ایسلند و نروژ، اعضای آکادمی و اعضای کمیته‌های مربوط به جوایز نوبل می‌شوند.
دیگر دانشمندان ارشد نیز می‌توانند به طور غیرمستقیم نامزد معرفی کنند، اما تنها در صورتی که موسسه محل فعالیت آن‌ها ابتدا نامه دعوت رسمی از یکی از نهادهای اعطاکننده جایزه دریافت کرده باشد. پس از اقدام سال 2018 برای افزایش تنوع نامزدها، نامه‌هایی برای دانشگاه‌های بیشتری در سراسر جهان ارسال شد. اکنون حدود 40 درصد از این گروه از معرفی‌کنندگان را زنان تشکیل می‌دهند؛ موضوعی که نویدبخش تغییرات مثبت در آینده است.
راه‌های دیگری نیز برای سرعت بخشیدن به این تغییرات وجود دارد. مجله نیچر دو سال پیش، در یک سرمقاله، از نهادهای اعطاکننده جایزه نوبل خواست از شبکه‌های شناخته شده دانشگاهی و سازمان‌های علمی در سراسر جهان کمک بگیرند. این کار می‌تواند امکان ارسال نامه‌های بیشتر به طیف گسترده‌تری از دانشگاه‌ها در سراسر جهان را فراهم کند. این نهادها در آن زمان اعلام کردند که برای یافتن راه‌هایی جهت افزایش تنوع نامزدها، حاضرند با سازمان‌های نوبل همکاری کنند. همچنین می‌توان درس‌های زیادی از برگزارکنندگان جوایز جدیدتر آموخت؛ به ویژه جوایزی که برای به رسمیت شناختن دستاوردهای زنان دانشمند و پژوهشگران متعلق به دیگر گروه‌های کمتر برخوردار از نمایندگی طراحی شده‌اند.
افزایش تنوع تنها دلیل نهادهای نوبل برای پذیرفتن پیشنهاد کمک نیست. اگرچه این جوایز از معتبرترین جوایز جهان به شمار می‌روند، نهادهای اعطاکننده آن‌ها با فشار فزاینده دولت‌ها و تلاش‌هایی برای مداخله از سوی آن‌ها مواجه شده‌اند. اگر زمانی برای ایجاد یا تقویت ائتلاف‌های جهانی وجود داشته باشد، آن زمان اکنون است.
یکی از دبیرانی که در پوشش خبری جوایز نوبل در مجله نیچر مشارکت داشت، در خبرنامه روز هشتم اکتبر این مجله اشاره کرد که درخواست‌هایی برای به رسمیت شناختن سهم ماشین‌ها در اکتشافات علمی از طریق این جوایز مطرح شده است. پیش از آنکه چنین اتفاقی رخ دهد، جوایز باید بازتاب دهنده تنوع جوامع پژوهشی در دنیای امروز باشند. این مسئله نه تنها برای افرادی که شایسته دریافت تقدیر هستند اهمیت دارد، بلکه برای حفظ اعتبار و سلامت علم به طور کلی نیز ضروری است.