خبرگزاری آریا - طرح هوشمندسازی کارت‌های اضطراری جایگاه‌های سوخت، اقدامی همسو با افزایش شفافیت، امکان رصد تراکنش‌ها و مقابله با سوءاستفاده‌های احتمالی در توزیع بنزین است. این طرح ابتدا به‌صورت پایلوت در یکی از استان‌ها اجرا شد و اکنون اجرای آن در سطح جایگاه‌های سوخت شهر تهران در حال انجام است.
براساس این طرح، فرد هنگام سوخت‌گیری با کارت آزاد جایگاه، کارت بانکی خود را نیز استفاده می‌کند تا تراکنش سوخت‌گیری قابل شناسایی و پیگیری باشد. به این ترتیب، یکی از مشکلاتی که همواره درباره استفاده از کارت‌های آزاد جایگاه مطرح بوده، یعنی نامشخص بودن هویت مصرف‌کننده تا حد زیادی برطرف می‌شود.
در سال‌های اخیر، استفاده گسترده از کارت‌های آزاد جایگاه و مشخص نبودن هویت افرادی که با این کارت‌ها سوخت‌گیری می‌کنند، نگرانی‌هایی را درباره احتمال سوءاستفاده و قاچاق سوخت به وجود آورده است. در چنین شرایطی، شناسه‌دار کردن تراکنش‌ها می‌تواند امکان پایش دقیق‌تر مصرف را فراهم و به شناسایی افرادی که از این کارت‌ها استفاده می‌کنند، کمک کند.
البته در این میان، پیشنهادهایی نیز برای انتقال سهمیه سوخت به کارت‌های بانکی مطرح شده است؛ پیشنهادی که راهکار مناسبی برای حل مسئله قاچاق سوخت نیست و دولت نباید به‌سادگی زیر بار اجرای آن برود. همان‌طور که کارت‌های سوخت می‌توانند به مناطق مرزی منتقل شوند، کارت‌های بانکی نیز از این امکان برخوردارند و صرف انتقال سهمیه به کارت بانکی، لزوما مانع قاچاق نخواهد شد. افزون بر این، چنین تغییری می‌تواند مسائل و نگرانی‌های دیگری، از جمله در حوزه امنیت اطلاعات و حفاظت از داده‌های کاربران، ایجاد کند.
از این رو، باید میان انتقال سهمیه سوخت به کارت‌های بانکی و هوشمندسازی کارت‌های آزاد جایگاه تفاوت قائل شد. در روش دوم، بدون نیاز به تغییر اساسی در سازوکار تخصیص سهمیه، امکان شناسایی و رصد تراکنش‌های سوخت‌گیری فراهم می‌شود. این رویکرد می‌تواند ضمن حفظ ساختار موجود، نظارت بر نحوه استفاده از کارت‌های آزاد را تقویت کند و زمینه سوءاستفاده‌های احتمالی را کاهش دهد.
براساس آمارهای مطرح‌شده در گذشته، حدود 50 تا 55 درصد از سوخت‌گیری کشور با کارت‌های آزاد جایگاه انجام می‌شد؛ سهمی که بنا بر برخی گزارش‌های اخیر، افزایش نیز یافته است. استفاده نکردن بخشی از مردم از کارت سوخت شخصی و مراجعه به کارت آزاد جایگاه، ضرورت شفاف‌سازی در این بخش را دوچندان می‌کند. هنگامی که هویت استفاده‌کننده از کارت آزاد مشخص نباشد، امکان بررسی دقیق الگوی مصرف و شناسایی موارد مشکوک نیز محدود خواهد بود.
در چنین وضعیتی، اقدام شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران و مدیریت سامانه هوشمند سوخت برای شناسه‌دار کردن تراکنش‌های کارت‌های آزاد، گامی مثبت و قابل دفاع است. این اقدام به مسئولان امکان می‌دهد سوخت‌گیری‌ها را دقیق‌تر رصد و موارد غیرعادی را شناسایی کنند و در صورت مشاهده تخلف، مسیر پیگیری را در اختیار داشته باشند.
البته اثربخشی این طرح به تداوم اجرا، کیفیت نظارت و استفاده صحیح از اطلاعات حاصل از تراکنش‌ها بستگی دارد. شناسه‌دار شدن به‌تنهایی به معنای حذف قاچاق نیست، اما می‌تواند یکی از خلأ‌های نظارتی را برطرف کرده و امکان سوءاستفاده از کارت‌های آزاد جایگاه را به حداقل برساند.
مصطفی نخعی
عضو کمیسیون انرژی مجلس