خبرگزاری آریا - مدیرکل دفتر معماری، طراحی شهری و بافت‌های واجد ارزش با اعلام برگزاری نشست میز تخصصی کمیته دستگاهی وزارت راه و شهرسازی با موضوع سند سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی در عرصه شهرسازی، معماری و طراحی فضاهای زندگی، گفت: در این نشست بر ضرورت پیوند هویت اسلامی-ایرانی با نیازهای امروز جامعه در برنامه‌ریزی شهری تاکید شد.
به گزارش خبرگزاری آریا، در پی برگزاری نشست میز تخصصی کمیته دستگاهی وزارت راه و شهرسازی با موضوع محور چهاردهم سند سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی در عرصه شهرسازی، معماری و طراحی فضاهای زندگی در تاریخ 21 مهر 1405 در سالن جلسات معاونت شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی با حضور نمایندگان دبیرخانه شورای‌عالی انقلاب فرهنگی، سازمان امور اجتماعی کشور، حوزه علمیه، سازمان بسیج مستضعفین، سازمان صداوسیما، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌ها و اعضای هیئت اندیشه‌ورزی میز سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی، برگزار شد.
اعضاء و حاضرین در جلسه بر ضرورت تبدیل مفاهیم و ارزش‌های سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی به ضوابط، راهکارها و اقدامات قابل تحقق در محیط‌های واقعی زندگی تأکید کردند، و موضوعاتی همچون خانواده‌محوری، امنیت شهری، مشارکت مردم، توجه به نیازهای گروه‌های مختلف و هماهنگی بین‌دستگاهی در تدوین برنامه‌های اجرایی مورد بحت قرار گرفت.
سیداحمد حسینی‌نیا، مدیرکل دفتر ترویج معماری، طراحی شهری و بافت‌های ارزش به عنوان دبیر میز تخصصی دستگاهی، سه محور ارتقاء کیفی سیما و منظر شهری، توسعه فضاهای شهری دوستدار کودک و ارتقاء فراگیری و دسترس‌پذیری فضاهای شهری به‌عنوان اولویت‌های پیشنهادی برای تدوین کاربرگ‌های اجرایی مطرح کرد و افزود: با بهره‌گیری از ظرفیت‌های موجود و همکاری دستگاه‌های مرتبط، زمینه تدوین برنامه‌های عملیاتی و قابل ارزیابی در راستای تحقق اهداف برنامه جامع سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی فراهم خواهد شد.
دیدگاه‌ها و پیشنهادهای اعضا؛ از خانواده‌محوری تا هماهنگی بین‌دستگاهی
در ادامه نشست، اعضاء بر ضرورت تبدیل مفاهیم و ارزش‌های سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی به ضوابط، راهکارها و اقدامات قابل تحقق در محیط‌های واقعی زندگی تأکید کردند.
برخی از دیدگاه‌های مطرح‌شده بدین شرح بود: معماری و شهرسازی معاصر باید علاوه بر بهره‌گیری از میراث گذشته، زمینه شکل‌گیری میراثی معنادار برای نسل‌های آینده را نیز فراهم کند. ازاین‌رو، لازم است نسبت میان ارزش‌های اسلامی ـ ایرانی و نیازهای امروز جامعه به‌صورت مسئله‌محور بررسی شود. همچنین بر تمرکز بر مسائل مشخص و اولویت‌دار، تدوین برنامه‌های هدفمند و پرهیز از پراکندگی اقدامات تأکید شد. در این چارچوب، استفاده از ظرفیت همکاری بین دستگاه‌ها، شناسایی دقیق مسئولیت‌ها و جلوگیری از موازی‌کاری، از جمله ملاحظات مهم در فرایند تدوین برنامه‌ها عنوان شد.
از دیگر موضوعات مطرح‌شده، توجه به خانواده‌محوری در اجزای مختلف برنامه، ارتقاء امنیت شهری به‌ویژه امنیت زنان، تأمین نیازهای یک محله کامل در فرایند طراحی و ساخت، توجه به رابطه انسان و محیط و بررسی ابعاد معماری، طراحی شهری و برنامه‌ریزی شهری به‌صورت یکپارچه بود. همچنین پیشنهاد شد موضوعاتی نظیر الگوی مصرف انرژی و نقش آن در سبک زندگی، اجرای الزامات مقررات ملی ساختمان مرتبط و متأثر بر سبک زندگی، تناسب متراژ واحدهای مسکونی با نیازهای خانوار و استفاده از نمونه‌های موفق و مؤثر در معماری و شهرسازی اسلامی ـ ایرانی در تدوین برنامه‌ها مورد توجه قرار گیرند.
اعضاء بر اهمیت توجه به فضاهای مختلف زندگی، از خانه و محله تا مدرسه، مسجد و بازار، و ضرورت بررسی پیوند میان طراحی فضا، الگوی استقرار جمعیت و سرانه‌های خدماتی نیز تأکید کردند. از دیگر پیشنهادها، بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی و تخصصی موجود، استفاده از تجربه‌های موفق، شناسایی ذی‌نفعان و ذی‌نفوذان و طراحی سازوکار مشارکت آن‌ها در مراحل تدوین و اجرای برنامه‌ها بود. در بخش دیگری از بحث‌ها، بر ضرورت شناخت دیدگاه‌ها و خواسته‌های روز جامعه درباره سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی تأکید شد و پیشنهادهایی درباره استفاده از فراخوان عمومی، نظرخواهی از مردم و برنامه‌ریزی برای تبیین و ارائه الگوهای قابل فهم و قابل استفاده برای شهروندان مطرح شد. همچنین اعضا بر این نکته تأکید کردند که برنامه نهایی باید علاوه بر چشم‌انداز روشن، دارای اولویت‌بندی، مراحل مشخص تدوین و اجرا و سازوکار هماهنگی بین دستگاه‌های مسئول باشد.
مدیرکل دفتر ترویج معماری با اشاره به ضرورت اصلاح رویکردهای برنامه‌ریزی شهری، از حرکت به سمت رویکرد نوین «یک شهر، یک برنامه» و فاصله گرفتن از الگوهای یکسان و از پیش تعیین‌شده خبر داد و گفت: در رویکرد جدید، تقویت مشارکت مردم، سازمان‌های مردم‌نهاد و شوراهای اسلامی شهر در فرایند تهیه و راهبری طرح‌ها مورد توجه قرار گرفته است. هدف آن است که برنامه‌ریزی شهری از رویکرد صرفاً بالا به پایین فاصله بگیرد و با حضور مؤثرتر ذی‌نفعان محلی و مشارکت مردم، متناسب با ویژگی‌ها و نیازهای هر شهر پیش برود.
وی با تأکید بر جایگاه شوراهای اسلامی شهر در این فرایند افزود: استفاده از ظرفیت شوراها، نهادهای محلی و مشارکت عمومی می‌تواند زمینه شناخت دقیق‌تر مسائل و خواسته‌های جامعه و تدوین برنامه‌هایی متناسب با واقعیت‌های زندگی شهروندان را فراهم کند. همچنین لازم است دیدگاه‌ها و نیازهای روز مردم درباره سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی از طریق سازوکارهای مشارکتی و نظرخواهی عمومی شناسایی شود تا برنامه‌ها بر پایه مسائل واقعی جامعه شکل گیرند.
تأکید بر پیوند هویت ایرانی -اسلامی با نیازهای امروز جامعه در برنامه‌ریزی شهری
حسینی‌نیا در جمع‌بندی مباحث این نشست، با تأکید بر ضرورت عملیاتی‌سازی نگرش‌ها و دیدگاه‌های شهرسازی اسلامی ـ ایرانی، اظهار کرد: پرداختن شتاب‌زده و گذرا به این موضوع می‌تواند موجب مغفول ماندن ابعاد مهم اجتماعی و فرهنگی شود. ابعادی که خانواده‌ها در تربیت فرزندان، محیط سکونت و فضاهای عمومی با آن‌ها مواجه‌اند و همچنان پرسش‌ها و چالش‌های متعددی در این زمینه وجود دارد. ازاین‌رو، تدوین برنامه‌های این حوزه باید با نگاهی جامع و با در نظر گرفتن اهداف کوتاه‌مدت و بلندمدت دنبال شود.
شهر بسترساز ارتقا ء کیفیت زندگی و شکل‌گیری سبک زندگی متعالی شهروندان باشد
مدیرکل دفتر ترویج معماری، طراحی شهری و بافت‌های واجد ارزش با تأکید بر نقش بنیادین شهرسازی در شکل‌دهی به سبک زندگی شهروندان، بر ضرورت تلفیق اصول اصیل معماری و شهرسازی ایرانی‌ـ‌اسلامی با دستاوردهای مفید و انسان‌محور شهرسازی معاصر تأکید کرد.
مدیرکل دفتر ترویج معماری، طراحی شهری و بافت‌های واجد ارزش با اشاره به ارتباط دوسویه شهرسازی، فضای شهری و سبک زندگی اظهار کرد: شهر و فضاهای شهری صرفاً مجموعه‌ای از ساختمان‌ها، خیابان‌ها و زیرساخت‌های کالبدی نیستند، بلکه بستری زنده و پویا برای شکل‌گیری رفتارهای فردی و اجتماعی، تعاملات انسانی، هویت و حس تعلق شهروندان به شمار می‌روند. از این منظر، شهرها هم بر شکل‌گیری سبک زندگی تأثیر می‌گذارند و هم بازتابی از نگرش‌ها، ارزش‌ها و شیوه زیست جامعه هستند.
وی افزود: برنامه‌ریزی و طراحی شهری از عوامل مؤثر بر ارتقای کیفیت زندگی محسوب می‌شوند و کیفیت فضاهای عمومی می‌تواند به‌طور مستقیم بر سلامت جسمی و روانی شهروندان، تقویت تعاملات اجتماعی و افزایش حس تعلق به محیط زندگی اثرگذار باشد. همچنین، ساختار و سیمای شهرها بازتابی از روابط اقتصادی و اجتماعی و ارزش‌های فرهنگی حاکم بر جامعه است؛ ازاین‌رو، توجه به ابعاد اجتماعی، فرهنگی و انسانی در کنار مؤلفه‌های کالبدی، از الزامات اساسی برنامه‌ریزی شهری به شمار می‌رود.
ضرورت بازخوانی مبانی شهرسازی ایرانی-اسلامی
مدیرکل دفتر ترویج معماری، طراحی شهری و بافت‌های واجد ارزش با اشاره به جایگاه شهرسازی در تحقق آرمان‌های زندگی مطلوب در اندیشه اسلامی تصریح کرد: در این نگرش، شهرسازی صرفاً یک فن یا فعالیت کالبدی نیست، بلکه مأموریتی فراتر از تأمین سرپناه دارد و باید زمینه‌ساز امنیت، عبادت، آرامش و تحقق حیات طیبه (زندگی پاک و پرهیزگارانه) باشد.
وی ادامه داد: شکل‌گیری شهر مطلوب در چارچوب نگرش ایرانی‌ـ‌اسلامی مستلزم آن است که نظام برنامه‌ریزی و طراحی شهری با مبانی فکری و ارزشی جامعه ارتباطی معنادار داشته باشد و این ارتباط در سازمان فضایی شهر، ساختار محلات، نحوه شکل‌گیری فضاهای عمومی و کیفیت محیط زندگی نمود پیدا کند.
به گفته وی، محله‌محوری، توجه به خانواده، احترام به حریم خصوصی، تقویت نقش فضاهای جمعی و توجه به فضاهای سبز و باز، از جمله موضوعاتی هستند که باید در بازخوانی و تبیین الگوهای شهر مطلوب مورد توجه قرار گیرند. تحقق این رویکرد نیز مستلزم عبور از برداشت‌های صرفاً ظاهری و کالبدی و توجه هم‌زمان به ابعاد معنایی، اجتماعی و عملکردی محیط شهری است.
بهره‌گیری از دستاوردهای شهرسازی معاصر با حفظ هویت
وی با اشاره به دستاوردهای شهرسازی معاصر خاطرنشان کرد: رویکردهایی همچون شهر 15 دقیقه‌ای (دسترسی آسان به خدمات)، دسترسی آسان‌تر شهروندان به خدمات و طراحی انسان‌محور با تأکید بر فضاهای پیاده‌محور و سرزنده، ظرفیت‌های ارزشمندی برای ارتقای کیفیت زندگی فراهم می‌کنند. با این حال، بهره‌گیری از این دستاوردها باید با شناخت زمینه‌های فرهنگی، اجتماعی و هویتی جامعه همراه باشد.
مدیرکل دفتر ترویج معماری، طراحی شهری و بافت‌های واجد ارزش افزود: غلبه نگاه تجاری و سودمحور بر مسکن، تضعیف هویت فرهنگی در محیط‌های مسکونی، کم‌توجهی به مبانی معماری و شهرسازی ایرانی‌ـ‌اسلامی و تقلید غیرانتقادی از الگوهای وارداتی، می‌تواند میان محیط ساخته‌شده و نیازهای واقعی جامعه فاصله ایجاد کند. بنابراین، ضروری است در فرایند تهیه و اجرای طرح‌های شهری، علاوه بر شاخص‌های فنی و عملکردی، ابعاد هویتی، فرهنگی، اجتماعی و کیفیت تجربه زیسته شهروندان نیز مورد توجه قرار گیرد.
تلفیق اصالت و نوآوری مسیر دستیابی به شهر مطلوب است
وی در جمع‌بندی این موضوع تأکید کرد: پاسخ‌گویی به نیازهای شهرهای امروز نه از مسیر تقلید صرف از الگوهای بیرونی و نه با بازگشت سطحی به گذشته، بلکه از طریق تلفیق هوشمندانه مبانی اصیل معماری و شهرسازی ایرانی‌ـ‌اسلامی با دستاوردهای مفید، نوآورانه و انسان‌محور شهرسازی معاصر امکان‌پذیر است.
وی خاطرنشان کرد: شهر مطلوب باید علاوه بر برخورداری از کیفیت کالبدی و سیمای شهری مناسب، بتواند زمینه ارتقاء کیفیت زندگی، تقویت روابط اجتماعی، حفظ هویت فرهنگی و شکل‌گیری سبک زندگی متناسب با ارزش‌ها و نیازهای جامعه را فراهم کند. بر این اساس، بازتعریف نسبت میان هویت، کالبد شهری، روابط اجتماعی و شیوه زندگی شهروندان باید به‌عنوان یکی از محورهای مهم در سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و طراحی شهری مورد توجه قرار گیرد.
حسینی‌نیا با تأکید بر اینکه اصول شهرسازی اسلامی ـ ایرانی نباید به پیوستی جانبی در طرح‌های شهری تقلیل یابد، تصریح کرد: این ملاحظات باید از ابتدای فرایند برنامه‌ریزی و در متن اصلی برنامه‌ها و طرح‌ها مورد توجه قرار گیرند. تحقق این رویکرد مستلزم آن است که ابعاد معماری، طراحی شهری و برنامه‌ریزی شهری به‌صورت یکپارچه دیده شوند و موضوعاتی مانند خانواده‌محوری، امنیت شهری به‌ویژه امنیت زنان، کیفیت فضاهای عمومی، تناسب محیط سکونت با نیازهای خانوار و تأمین خدمات موردنیاز محله در تصمیم‌گیری‌ها لحاظ شوند.
وی با اشاره به ضرورت توجه به ابعاد اجتماعی و شرعی شهرسازی اسلامی ـ ایرانی، خاطرنشان کرد: تدوین برنامه‌های اجرایی باید با نگاه بلندمدت، اولویت‌بندی روشن و پرهیز از اقدامات پراکنده دنبال شود. همچنین لازم است از ظرفیت‌های علمی و تخصصی وزارت راه و شهرسازی، شورای‌عالی شهرسازی و معماری در کنار شورای‌عالی انقلاب فرهنگی و دستگاه‌های همکار برای تدوین راهکارهای عملیاتی و جلوگیری از موازی‌کاری استفاده شود.