خبرگزاری آریا - توسعه دسترسی کشورهای آسیای مرکزی به آب‌های آزاد، فعال‌سازی شاخه شرقی کریدور شمال ـ جنوب و پیشبرد مسیرهای ریلی ایران به افغانستان و فراتر از آن، از مهم‌ترین محورهای مذاکرات وزیر راه و شهرسازی ایران در سفر به قزاقستان بود.
به گزارش خبرگزاری آریا، سفر سه‌روزه فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی، به قزاقستان در روزهای 22 تا 24 مهر 1405، با مجموعه‌ای از رایزنی‌های دوجانبه، حضور در اجلاس وزیران حمل‌ونقل سازمان همکاری اقتصادی (اکو)، طرح پیشنهادهای ایران برای توسعه کریدورهای منطقه‌ای و پیگیری همکاری‌های ریلی و جاده‌ای همراه شد.
در جریان این سفر، علاوه بر معرفی ظرفیت‌های زیرساختی ایران، موضوعاتی همچون تدوین سند جامع همکاری‌های حمل‌ونقلی با قزاقستان، رفع موانع تردد ناوگان جاده‌ای، توسعه مسیرهای ریلی بین‌المللی، اتصال کشورهای آسیای مرکزی به آب‌های آزاد و استفاده از فناوری‌های دیجیتال در لجستیک مورد توجه قرار گرفت.
فرزانه صادق چهارشنبه 22 مهر در رأس هیأتی وارد آستانه، پایتخت قزاقستان، شد تا ضمن رایزنی با مقام‌های این کشور، در چهاردهمین اجلاس وزیران حمل‌ونقل اکو و هشتمین همایش تجاری بین‌المللی حمل‌ونقل و لجستیک «راه ابریشم جدید» شرکت کند.
حضور در نشست‌های تخصصی، بازدید از بیست‌ونهمین نمایشگاه بین‌المللی حمل‌ونقل و لجستیک قزاقستان و گفت‌وگو با وزیران حمل‌ونقل کشورهای منطقه، برنامه‌هایی بود که در ادامه سفر دنبال شد.
وجه مشترک این برنامه‌ها، تلاش برای تبدیل ظرفیت جغرافیایی ایران به مزیتی عملی در تجارت منطقه‌ای بود؛ مزیتی که تحقق آن به تکمیل زیرساخت‌ها، هماهنگی میان کشورهای مسیر، تسهیل تشریفات مرزی و ایجاد ارتباط مؤثر میان شبکه‌های ریلی، جاده‌ای و دریایی وابسته است.
از اجلاس اکو تا پیشنهادهای ایران برای امنیت و توسعه کریدورهای منطقه‌ای
یکی از مهم‌ترین بخش‌های سفر وزیر راه و شهرسازی، حضور در چهاردهمین اجلاس وزیران حمل‌ونقل کشورهای عضو اکو بود؛ نشستی که در آن، توسعه همکاری‌های منطقه‌ای، رفع موانع حمل‌ونقل و افزایش کارایی کریدورهای بین‌المللی در دستور کار قرار گرفت.
صادق در این اجلاس، منطقه اکو را برخوردار از ظرفیت تبدیل‌شدن به شبکه‌ای یکپارچه از مسیرهای جاده‌ای، ریلی و دریایی دانست که می‌تواند آسیای مرکزی، غرب آسیا، قفقاز و آب‌های آزاد را به یکدیگر متصل کند.
وی با اشاره به مصوبات سیزدهمین اجلاس وزیران حمل‌ونقل اکو در تهران، خواستار ارزیابی میزان اجرای توافق‌های گذشته و شناسایی موانع باقی‌مانده شد و تأکید کرد که همکاری‌های منطقه‌ای باید به برنامه‌های عملیاتی، زمان‌بندی‌شده و قابل ارزیابی منتهی شود.
حفاظت از زیرساخت‌های غیرنظامی و استمرار جریان حمل‌ونقل نیز از محورهای مهم سخنان وزیر راه و شهرسازی بود.
صادق با اشاره به خسارات واردشده به زیرساخت‌های حمل‌ونقلی ایران در جریان حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی، تأکید کرد که اختلال در هر بخش از شبکه ارتباطی منطقه می‌تواند هزینه و زمان جابه‌جایی کالا را افزایش دهد و زنجیره تأمین دیگر کشورها را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
وی از دبیرخانه اکو خواست آثار اختلالات امنیتی بر کریدورهای منطقه‌ای را بررسی کند و راهکارهایی برای افزایش تاب‌آوری شبکه حمل‌ونقل ارائه دهد. از نگاه ایران، امنیت مسیرها و حفاظت از زیرساخت‌های غیرنظامی صرفاً موضوعی ملی نیست، بلکه منافعی مشترک برای تمام کشورهای عضو دارد که تجارت و ارتباطات اقتصادی آنها به استمرار فعالیت این شبکه‌ها وابسته است.
تسهیل تردد کامیون‌ها، کاهش زمان توقف در مرزها، ساده‌سازی تشریفات گمرکی و هماهنگی اسناد حمل‌ونقل نیز از دیگر پیشنهادهای ایران بود. در حوزه ریلی، وزیر راه و شهرسازی با اشاره به احیای قطار اکو در مسیر ترکیه، ایران و ترکمنستان، این تجربه را زمینه‌ای برای گسترش خدمات ریلی میان کشورهای عضو دانست.
وی همچنین پیشنهاد کرد: موانع تعرفه‌ای، گمرکی، فنی و عملیاتی مسیر ریلی آلماتی ـ تهران ـ استانبول بررسی و سازوکار مشخصی برای هماهنگی حرکت قطارها ایجاد شود.
صادق بر تدوین برنامه اقدام مشترک، تعیین مسئولیت کشورها و ارائه گزارش پیشرفت در اجلاس بعدی تأکید کرد؛ رویکردی که هدف آن، حرکت از توافق‌های کلی به سمت تصمیم‌هایی است که امکان پیگیری و سنجش میزان اجرای آنها وجود داشته باشد.
قزاقستان و ایران؛ تدوین سند جامع همکاری‌های حمل‌ونقلی و توسعه سرمایه‌گذاری
دیدار فرزانه صادق با نورلان سورانبایف، وزیر حمل‌ونقل قزاقستان، مهم‌ترین محور دوجانبه سفر بود. در این نشست، دو طرف درباره توسعه مسیرهای ریلی و جاده‌ای، افزایش ظرفیت ترانزیت، استفاده از ظرفیت‌های دریای خزر و گسترش همکاری‌های لجستیکی گفت‌وگو کردند.
وزیر راه و شهرسازی با اشاره به نقشه راه مسیر شرقی کریدور بین‌المللی شمال ـ جنوب که با مشارکت ایران، قزاقستان، روسیه و ترکمنستان تدوین شده است، پیگیری توافق‌های موجود و رفع موانع اجرایی را از اولویت‌های همکاری دو کشور دانست.
وی همچنین اعلام کرد: نقشه راه پیشنهادی ایران با تأکید بر کریدورهای مورد نظر کشور، برای طرف قزاقستانی ارسال شده و ابراز امیدواری کرد زمینه امضای آن در اولین فرصت فراهم شود.
فعال‌سازی شاخه شرقی کریدور شمال ـ جنوب، توسعه مسیر چین ـ قزاقستان ـ ایران ـ اروپا و افزایش ظرفیت ترانزیت، از دیگر پیشنهادهای مطرح‌شده در این دیدار بود. صادق با اشاره به اهمیت حمل‌ونقل زمینی و ریلی، خواستار اجرای پروتکل اصلاحی حمل‌ونقل بین‌المللی کالا و مسافر شد و اتصال چابهار به زاهدان و سرخس را فرصتی برای تسهیل دسترسی افغانستان و کشورهای شمالی دریای خزر به مسیرهای جنوبی معرفی کرد.
در حوزه زیرساخت و سرمایه‌گذاری نیز تدوین سند جامع همکاری‌های حمل‌ونقلی و لجستیکی دو کشور مورد تأکید قرار گرفت. این سند می‌تواند چارچوبی برای هماهنگی برنامه‌های مشترک در بخش‌های مختلف حمل‌ونقل فراهم کند. وزیر حمل‌ونقل قزاقستان اعلام کرده بود که نقشه راه پیشنهادی ایران در حال نهایی‌شدن است.
رفع موانع حمل‌ونقل جاده‌ای، از دیگر نتایج مذاکرات بود. رضا اکبری، معاون وزیر راه و شهرسازی و رئیس سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای، در تشریح نتایج سفر اعلام کرد که در دیدار با مقام‌های قزاقستان، موضوع افزایش تعداد پروانه‌های تردد ناوگان و مدت اقامت رانندگان مورد بحث قرار گرفته است.
این موضوعات برای شرکت‌های حمل‌ونقل و رانندگان اهمیت عملیاتی دارد؛ زیرا محدودیت‌های تردد و اقامت می‌تواند بر زمان‌بندی حمل بار و هزینه‌های جابه‌جایی اثر بگذارد.
بر اساس جمع‌بندی اعلام‌شده، قرار شد کارگروه‌های تخصصی حمل‌ونقل جاده‌ای با کشورهای طرف مذاکره تشکیل شوند تا مسائل مطرح‌شده به‌صورت جزئی بررسی و راهکارهای اجرایی مشخص شود. همچنین مقرر شد نتایج این کارگروه‌ها برای بررسی و حمایت به وزیران ارائه شود.
در مجموع، مهم‌ترین دستاورد اعلام‌شده در روابط ایران و قزاقستان، پیشبرد روند تدوین نقشه راه همکاری‌های حمل‌ونقلی، توافق بر ضرورت تهیه سند جامع همکاری و پیگیری رفع موانع ترانزیتی بود؛ موضوعاتی که اجرای آنها به نهایی‌شدن اسناد و پیگیری‌های بعدی وابسته است.
چابهار ـ زاهدان و کریدور ترانس‌افغان؛ پیوند آسیای مرکزی با آب‌های آزاد
در ادامه برنامه‌های سفر، نشست تخصصی کریدور ترانس‌افغانستان در آستانه فرصتی برای طرح ظرفیت‌های ایران در اتصال کشورهای محصور در خشکی به بازارهای جهانی بود.
وزیر راه و شهرسازی در این نشست، تکمیل مسیرهای ریلی ایران و توسعه ارتباطات با افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی را از عوامل مؤثر بر افزایش تجارت منطقه‌ای دانست.
صادق با اشاره به برنامه‌های ایران برای توسعه خط‌آهن از مرز کشور تا هرات و امتداد آن در افغانستان، بر ضرورت تسریع در تکمیل مسیرهای ریلی و اتصال آنها به شبکه آسیای مرکزی و چین تأکید کرد.
وی همچنین پیشنهاد داد که نشست کشورهای واقع در مسیر کریدور ایران، افغانستان، تاجیکستان، قرقیزستان و چین در چارچوب اکو در سریع‌ترین زمان ممکن برگزار شود تا سازوکارهای اجرایی پیشبرد این مسیر بررسی شود.
راه‌آهن چابهار ـ زاهدان، به طول 628 کیلومتر، در کانون این مباحث قرار داشت. این خط‌آهن با اتصال بندر چابهار به شبکه ریلی سراسری ایران، می‌تواند زمینه انتقال کالا میان آب‌های آزاد و کشورهای شرقی و شمالی را فراهم کند. از این منظر، اهمیت پروژه تنها به توسعه حمل‌ونقل داخلی محدود نمی‌شود؛ بلکه تکمیل زنجیره ریلی و اتصال آن به مسیرهای فرامرزی می‌تواند دسترسی افغانستان و دیگر کشورهای آسیای مرکزی را به بازارهای بین‌المللی تسهیل کند.
وزیر راه و شهرسازی همچنین به موافقت‌نامه ترانزیتی چابهار میان ایران، افغانستان و هند اشاره کرد و بر ظرفیت این بندر برای توسعه جابه‌جایی کالا تأکید داشت. اتصال افغانستان به ترکیه و اروپا از مسیر سرخس ـ رازی و دسترسی به قفقاز و دریای سیاه از مسیر سرخس ـ جلفا نیز از دیگر مسیرهایی بود که در سخنان او به‌عنوان ظرفیت‌های قابل پیگیری مطرح شد.
این موضوع در مذاکرات دوجانبه ایران و قزاقستان نیز جایگاه ویژه‌ای داشت. صادق از همتای قزاقستانی خود برای حضور در مراسم افتتاح راه‌آهن چابهار ـ زاهدان دعوت کرد و اتصال چابهار به زاهدان و سرخس را در دسترسی کشورهای منطقه به مسیرهای جنوبی مؤثر دانست.
در کنار کریدور ترانس‌افغان، اتصال ریلی ایران به افغانستان از مسیر ازبکستان نیز در مذاکرات مرتبط با توسعه شبکه ریلی منطقه مورد توجه قرار گرفت. جبارعلی ذاکری، مدیرعامل شرکت راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران، از بررسی موانع همکاری‌های ریلی ایران و قزاقستان و موضوع ارتباط ریلی ایران و افغانستان از مسیر ازبکستان خبر داد.
مجموع این پیشنهادها، چشم‌اندازی از شبکه‌ای چندمسیره را ترسیم می‌کند که در آن، چابهار به عنوان دروازه جنوبی، خطوط ریلی ایران به‌عنوان حلقه اتصال و کشورهای آسیای مرکزی و افغانستان به‌عنوان بخش‌هایی از زنجیره منطقه‌ای عمل می‌کنند. تحقق این چشم‌انداز، به تکمیل زیرساخت‌ها و توافق کشورهای مسیر درباره مقررات، تعرفه‌ها و شیوه‌های بهره‌برداری وابسته است.
همکاری با ازبکستان، نمایشگاه ترانس‌لجستیکا و ضرورت تبدیل توافق‌ها به اجرا
دیدار با الهام محکم‌اف، وزیر حمل‌ونقل و ارتباطات ازبکستان، از دیگر برنامه‌های مهم سفر بود. در این نشست، دو طرف درباره مسائل و چالش‌های حمل‌ونقل جاده‌ای و ریلی و راه‌های گسترش همکاری‌های ترانزیتی گفت‌وگو کردند.
صادق با اشاره به رشد تردد ناوگان حمل‌ونقل میان ایران و ازبکستان، بر پیگیری توافق‌های مشترک و تقویت همکاری‌های دوجانبه تأکید کرد. طرف ازبکستانی نیز آمادگی خود را برای توسعه تعاملات اعلام کرد و پیشنهاد بازدید از زیرساخت‌های بندری ایران با هدف آشنایی با ظرفیت‌های ترانزیتی کشور مورد توجه قرار گرفت.
به گفته رئیس سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای، در مذاکرات با مقام‌های ازبکستانی، موضوع مابه‌التفاوت نرخ سوخت، مشکلات مرزی و پذیرش ناوگان حمل‌ونقل جاده‌ای بررسی شد و چند مورد از مسائلی که ماه‌ها محل مذاکره بود، به مرحله جمع‌بندی نزدیک شد. قرار شد کارگروه‌های تخصصی برای نهایی‌کردن جزئیات و مشخص‌کردن راهکارهای اجرایی تشکیل شوند.
در کنار این نشست‌ها، بازدید وزیر راه و شهرسازی از بیست‌ونهمین نمایشگاه بین‌المللی حمل‌ونقل و لجستیک قزاقستان، موسوم به ترانس‌لجستیکا، بخش دیگری از برنامه‌های سفر بود. این نمایشگاه با حضور حدود 230 شرکت از 20 کشور برگزار شد و خدمات لجستیکی، حمل‌ونقل ریلی و جاده‌ای، زیرساخت‌ها، تجهیزات انبارداری، فناوری اطلاعات و سامانه‌های گمرکی را دربر می‌گرفت. برگزاری این رویداد در کنار هشتمین همایش تجاری راه ابریشم جدید، فرصتی برای بررسی ظرفیت‌های فنی و تجاری و آشنایی با روندهای نوین صنعت حمل‌ونقل فراهم کرد.
دیجیتالی‌سازی نیز در سخنان وزیر راه و شهرسازی در این همایش جایگاهی محوری داشت. صادق تأکید کرد که توسعه زیرساخت‌های فیزیکی باید با ایجاد بسترهای دیجیتال منطقه‌ای همراه شود تا فرایندهای ترانزیت ساده‌تر، تأخیرهای مرزی کمتر و هزینه‌های عملیاتی کاهش یابد. استفاده از سامانه‌های یکپارچه گمرکی، ردیابی خودکار بار و تحلیل‌های پیش‌بینانه زنجیره تأمین، از جمله راهکارهایی بود که برای افزایش شفافیت و بهره‌وری مطرح کرد.
در همین زمینه، مدیرعامل شرکت راه‌آهن نیز با اشاره به تجربه قزاقستان در دیجیتالی‌کردن مبادلات و حذف اسناد کاغذی، اعلام کرد که این کشور توانسته است زمان عبور واگن‌ها از مرز را به حدود 30 دقیقه کاهش دهد. او بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت سامانه‌های دیجیتال یکپارچه برای تسهیل حمل‌ونقل ریلی و تجارت منطقه‌ای تأکید کرد.
سفر وزیر راه و شهرسازی به قزاقستان، در مجموع، مجموعه‌ای از پیشنهادها و مسیرهای پیگیری را برای توسعه همکاری‌های حمل‌ونقلی ایران با کشورهای منطقه پیش روی دستگاه‌های مسئول قرار داد. از تدوین سند جامع همکاری با قزاقستان و رفع موانع تردد ناوگان تا توسعه کریدور شمال ـ جنوب، پیوند چابهار با شبکه‌های ریلی و گسترش همکاری با ازبکستان، محور مشترک این برنامه‌ها افزایش کارایی شبکه ترانزیتی ایران بود.
با این حال، بر اساس اخبار منتشرشده از سفر، امضای قرارداد یا تفاهمنامه جدید و نهایی‌شدن اسناد جامع همکاری به طور قطعی گزارش نشده است. دستاوردهای اعلام‌شده عمدتاً شامل توافق برای پیگیری نقشه راه، نهایی‌سازی اسناد، تشکیل کارگروه‌های تخصصی و بررسی موانع اجرایی است. بنابراین، سنجش نتیجه نهایی سفر به میزان پیشرفت این فرایندها، امضای رسمی اسناد در مراحل بعدی و تبدیل توافق‌ها به افزایش واقعی ظرفیت ترانزیت و تجارت منطقه‌ای وابسته خواهد بود.