خبرگزاری آریا - مدیریت شهری در ماه‌های اخیر برنامه‌هایی را برای گسترش تهران‌گردی دنبال کرده است از طراحی مسیرهای گردشگری محله‌ای و برگزاری تورهای خانوادگی گرفته تا راه‌اندازی شرکت گردشگری و تفریحی میلاد تهران که همه این موضوعات می‌توانند زمینه استفاده گسترده‌تر مردم از ظرفیت‌های گردشگری پایتخت را فراهم کنند.
به گزارش خبرگزاری آریا؛ تهران با وجود برخورداری از مجموعه‌ای متنوع از جاذبه‌های تاریخی، فرهنگی، طبیعی و تفریحی، هنوز برای بسیاری از ساکنان خود مقصدی ناشناخته است. شهری که میلیون‌ها نفر هر روز در خیابان‌های آن رفت‌وآمد می‌کنند، اما بخشی از ظرفیت‌های گردشگری آن حتی برای شهروندانی که سال‌ها در پایتخت زندگی کرده‌اند، شناخته‌شده نیست.
این در حالی است که گردشگری شهری می‌تواند فرصتی برای گذران اوقات فراغت خانواده‌ها، آشنایی کودکان و نوجوانان با تاریخ و هویت شهر و افزایش تعامل میان نسل‌ها باشد. استفاده از این ظرفیت‌ها همچنین می‌تواند به رونق فعالیت‌های اقتصادی و خدماتی مرتبط با گردشگری کمک کند.
در چنین شرایطی، توجه شهرداری تهران به توسعه گردشگری محله‌ای، طراحی مسیرهای جدید تهران‌گردی و گسترش برنامه‌های خانواده‌محور، یکی از محورهای فعالیت مدیریت شهری در ماه‌های اخیر بوده است.
22 مهر 1405 شرکت گردشگری و تفریحی میلاد تهران با پیگیری شهرداری و شورای اسلامی شهر تهران تأسیس و مدیرعامل آن منصوب شد. معرفی جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی، بهره‌برداری مناسب از ظرفیت‌های گردشگری، فعال‌سازی امکانات محلات و توسعه گردشگری شهری از مأموریت‌های این شرکت اعلام شده است.
راه‌اندازی این مجموعه، پس از سال‌ها پیگیری برای ایجاد ساختاری مشخص در حوزه گردشگری شهرداری، امکان هماهنگی بیشتر فعالیت‌های مرتبط را فراهم می‌کند؛ موضوعی که پیش‌تر از سوی اعضای شورای شهر نیز مورد تأکید قرار گرفته بود.
سیداحمد علوی، رئیس کمیته گردشگری شورای اسلامی شهر تهران، در گفت‌وگویی اعلام کرد که ایجاد ساختار تخصصی گردشگری در شهرداری تهران حدود 15 سال مطرح بوده و سرانجام با تصویب تبدیل شرکت برج میلاد به شرکت گردشگری، زمینه تحقق آن فراهم شده است.
علوی در این گفت‌وگو تأکید کرد که فعالیت شهرداری در حوزه گردشگری می‌تواند مکمل اقدامات وزارت میراث فرهنگی باشد. او همچنین خواستار آن شد که شرکت جدید برای بهره‌مندی همه گروه‌های سنی و اجتماعی از امکانات تفریحی و گردشگری شهر برنامه داشته باشد.
گردشگری خانوادگی؛ فرصتی برای تقویت پیوندهای اجتماعی
یکی از موضوعاتی که در برنامه‌های اخیر شهرداری تهران بیشتر مورد توجه قرار گرفته، توسعه گردشگری با محوریت خانواده است؛ رویکردی که گردشگری را صرفاً بازدید از اماکن دیدنی نمی‌داند و بر تجربه مشترک اعضای خانواده در محیط شهری تأکید دارد.
اهمیت این موضوع در پژوهش‌های دانشگاهی نیز مورد بررسی قرار گرفته است.
در مقاله پژوهشی «خانه‌ای به وسعت شهر؛ بازتعریف فضاهای عمومی خانواده‌محور در برنامه‌ریزی و طراحی شهری» که در شماره پاییز و زمستان 1404 نشریه علمی مطالعات طراحی شهری ایران منتشر شده، با استفاده از مصاحبه با 30 متخصص و کنشگر حوزه خانواده و شهرسازی، وضعیت فضاهای عمومی تهران را بررسی کرده‌اند.
بر اساس یافته‌های این پژوهش، فضاهای عمومی تهران بیش از آنکه متناسب با نیازهای اجتماعی و خانوادگی طراحی شده باشند، تحت تأثیر ملاحظات کالبدی، ترافیکی و عملکردی قرار دارند. پژوهشگران بر ضرورت توجه به امنیت روانی، تعامل اجتماعی، ارتباط میان نسل‌ها و تقویت هویت خانوادگی در طراحی فضاهای عمومی تأکید کرده‌اند.
این یافته‌ها برای توسعه گردشگری خانوادگی نیز قابل توجه است؛ زیرا حضور خانواده‌ها در فضاهای گردشگری، علاوه بر جذابیت مقصد، به کیفیت محیط، امکان دسترسی و تناسب امکانات با نیازهای اعضای خانواده وابسته است.
شهاب طلایی، نویسنده کتاب «درآمدی بر گردشگری خانوادگی»، در مراسم رونمایی از این اثر در باغ کتاب تهران، گردشگری خانوادگی را موضوعی فراتر از تفریح دانست و بر ضرورت طراحی زیرساخت‌های گردشگری متناسب با نیازهای خانواده تأکید کرد.
طلایی معتقد است برنامه‌ریزی گردشگری باید با تحولات سبک زندگی و نیازهای اجتماعی هماهنگ باشد و خانواده به یکی از محورهای اصلی طراحی خدمات و زیرساخت‌های گردشگری تبدیل شود.
در همین مراسم، مریم اردبیلی، مشاور امور بانوان شهرداری تهران، نیز با تأکید بر تغییر مفهوم فراغت در زندگی امروز، خواستار افزایش نقش خانواده‌ها در طراحی و اجرای برنامه‌های شهری شد.
از نگاه اردبیلی، خانواده نباید صرفاً دریافت‌کننده خدمات باشد، بلکه می‌تواند در انتخاب، طراحی و اجرای فعالیت‌های فرهنگی و گردشگری نیز مشارکت کند. او تجربه برنامه‌های خانواده‌محور باغ کتاب را نمونه‌ای از امکان گسترش مشارکت خانواده‌ها در فعالیت‌های محلی دانسته است.
همچنین علی رمضانی، مدیرعامل باغ کتاب تهران، با اشاره به حضور گسترده خانواده‌ها در این مجموعه، بر ضرورت تبدیل مطالعات و پیشنهادهای کارشناسی گردشگری خانوادگی به برنامه‌های اجرایی در مدیریت شهری تأکید کرد.
از گردشگری محله‌ای تا تورهای شبانه خانوادگی
توجه به نقش خانواده در گردشگری، در برنامه‌های اعلام‌شده ستاد گردشگری شهرداری تهران نیز دیده می‌شود.
امیر قاسمی، رئیس ستاد گردشگری شهرداری تهران، بر ضرورت گسترش تورهای خانواده‌محور تأکید کرده و از مدیران گردشگری مناطق خواست در هر ناحیه دست‌کم یک تور برای آشنایی خانواده‌ها با تاریخ، فرهنگ و جاذبه‌های گردشگری پایتخت برنامه‌ریزی کنند.
قاسمی همچنین از پیش‌بینی تورهای شبانه خانوادگی در مسیرهای 30گانه گردشگری تهران خبر داد و توجه به ظرفیت میادین، محله‌ها و فضاهای عمومی شهر را ضروری دانست.
در برنامه‌های اعلام‌شده شهرداری، فعالیت‌هایی مانند «بازی‌های دیروز و امروز؛ پیوند نسل‌ها در محله»، «روایت تهرونی‌ها» و «همکلاسی‌های تهران» نیز پیش‌بینی شده است که هرکدام با بخشی از نیازهای فرهنگی و اجتماعی خانواده‌ها ارتباط دارند.
برنامه احیای بازی‌های قدیمی، با هدف حضور مشترک کودکان و سالمندان و انتقال تجربه‌های میان‌نسلی طراحی شده است. همچنین در برنامه‌های روایتگری محلات، استفاده از خاطرات ساکنان قدیمی و ثبت تاریخ شفاهی مورد توجه قرار گرفته است.
قاسمی در همین اظهارات، خواستار آن شده که ظرفیت‌های گردشگری هر محله با حضور میدانی مسئولان و گفت‌وگو با ساکنان شناسایی شود و برگزاری تورها ابتدا از محله آغاز شود و سپس به مناطق همجوار گسترش یابد.
از دیگر اقدامات مطرح‌شده، استفاده از شبکه مترو برای معرفی جاذبه‌های گردشگری تهران است.
رئیس ستاد گردشگری شهرداری تهران اعلام کرده که نقشه گردشگری مترو تهیه شده و در 24 ایستگاه مورد استفاده قرار گرفته است.
ارتباط میان شبکه حمل‌ونقل عمومی و مقاصد گردشگری، به‌ویژه برای خانواده‌هایی که ترجیح می‌دهند بدون استفاده از خودروی شخصی از جاذبه‌های شهر بازدید کنند، اهمیت دارد. توسعه این مسیرها می‌تواند بخشی از مشکلات رفت‌وآمد و هزینه‌های حمل‌ونقل را کاهش دهد.
چگونه می‌توان گردشگری تهران را برای خانواده‌ها در دسترس‌تر کرد؟
با وجود اقدامات انجام‌شده و برنامه‌های اعلام‌شده از سوی شهرداری تهران، اظهارات کارشناسان و مسئولان نشان می‌دهد که برای گسترش گردشگری خانوادگی، توجه به چند موضوع اجرایی ضروری است.
نخستین موضوع، تبدیل تهران‌گردی خانوادگی از برنامه‌های مناسبتی به فعالیتی مستمر و قابل برنامه‌ریزی برای شهروندان است.
در شرایطی که ستاد گردشگری شهرداری تهران بر برگزاری تور در نواحی مختلف تأکید کرده، انتشار تقویم منظم گردشگری خانوادگی در مناطق 22گانه می‌تواند به خانواده‌ها کمک کند تا متناسب با زمان، محل سکونت و علاقه خود برای حضور در برنامه‌ها تصمیم بگیرند.
این پیشنهاد در امتداد اظهارات امیر قاسمی درباره گسترش تورهای محله‌محور و تأکید شهاب طلایی بر لزوم طراحی خدمات متناسب با نیازهای واقعی خانواده‌ها قرار دارد.
موضوع دوم، کاهش هزینه‌ها و آسان‌تر شدن دسترسی به جاذبه‌های گردشگری است.
حسین سپهری، رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان تهران، کمبود اطلاع‌رسانی منسجم درباره ظرفیت‌های گردشگری استان را یکی از مشکلات این حوزه معرفی کرده است. او همچنین بر ضرورت توسعه امکانات تفریحی و اقامتی متناسب با توان اقتصادی اقشار مختلف تأکید دارد.
او هزینه‌های حمل‌ونقل و ترافیک را نیز از موانع توسعه گردشگری برشمرد و همکاری شهرداری تهران را برای مدیریت بخشی از این مشکلات ضروری دانست.
بر این اساس، گسترش تورهای کم‌هزینه خانوادگی، اتصال مسیرهای گردشگری به مترو و اتوبوس و معرفی یکپارچه هزینه‌ها، زمان بازدید و امکانات هر مقصد، از پیشنهادهای اجرایی قابل طرح برای مدیریت شهری است.
موضوع سوم، توجه به نیازهای متفاوت کودکان، سالمندان و افراد دارای معلولیت در برنامه‌ریزی گردشگری است.
امیر قاسمی در گفت‌وگویی بر ضرورت استفاده همه گروه‌های سنی از برنامه‌های گردشگری تأکید کرده و خواستار توجه ویژه به سالمندان و افراد دارای معلولیت شده بود.
در همین زمینه، نتایج پژوهش منتشرشده در نشریه مطالعات طراحی شهری ایران نیز بر اهمیت طراحی فضاهای عمومی متناسب با حضور خانواده‌ها تأکید دارد.
از مجموع این دیدگاه‌ها می‌توان پیشنهاد کرد که در انتخاب مسیرهای تهران‌گردی، امکاناتی مانند محل استراحت، سرویس بهداشتی مناسب، دسترسی ایمن برای کودکان و امکان تردد سالمندان و افراد دارای محدودیت حرکتی، به معیارهای ثابت طراحی برنامه‌ها تبدیل شود.
نقش خانواده‌ها در معرفی جاذبه‌های ناشناخته تهران
یکی دیگر از پیشنهادهای قابل استخراج از اظهارات مسئولان و کارشناسان، استفاده از ظرفیت خود خانواده‌ها برای معرفی جاذبه‌های گردشگری شهر است.
در بسیاری از محله‌های قدیمی تهران، بخشی از تاریخ و هویت محلی در خاطرات سالمندان، روایت‌های کسبه و تجربه‌های ساکنان قدیمی باقی مانده است. ثبت این روایت‌ها و استفاده از آن‌ها در برنامه‌های گردشگری می‌تواند به آشنایی نسل جوان با پیشینه محل زندگی خود کمک کند.
امیر قاسمی پیشنهاد تولید پادکست از خاطرات ساکنان قدیمی و بارگذاری این محتواها در سامانه گردشگری محله را مطرح کرده است.
در کنار این پیشنهاد، تأکید مریم اردبیلی بر مشارکت خانواده‌ها در برنامه‌ریزی شهری نیز می‌تواند مبنایی برای استفاده از دیدگاه شهروندان در طراحی تورهای گردشگری باشد.
برای نمونه، خانه‌های گردشگری محلات می‌توانند علاوه بر معرفی برنامه‌های شهرداری، پیشنهادهای خانواده‌ها درباره مقاصد جدید، امکانات مورد نیاز و کیفیت تورهای برگزارشده را دریافت کنند. همچنین استفاده از ظرفیت مدارس، کانون‌های فرهنگی و گروه‌های مردمی می‌تواند به افزایش مشارکت خانواده‌ها در شناسایی و معرفی جاذبه‌های شهر کمک کند.
در سطح مدیریت شهری نیز ایجاد یک مرجع اطلاع‌رسانی یکپارچه برای معرفی برنامه‌ها و مسیرهای گردشگری می‌تواند از پراکندگی اطلاعات بکاهد؛ موضوعی که با تأکید سیداحمد علوی بر هماهنگی مجموعه‌های گردشگری و اظهارات حسین سپهری درباره ضعف اطلاع‌رسانی ارتباط مستقیم دارد.
گردشگری؛ فرصتی برای رونق اقتصاد محلات
گسترش گردشگری خانوادگی، در کنار آثار فرهنگی و اجتماعی، می‌تواند فرصت‌هایی برای فعالیت کسب‌وکارهای محلی نیز ایجاد کند.
حسین سپهری توسعه صنعت گردشگری را یکی از ظرفیت‌های رشد اقتصادی استان تهران دانسته و بر ضرورت استفاده از سرمایه‌گذاری بخش خصوصی برای تقویت زیرساخت‌ها تأکید کرده است.
از این منظر، طراحی مسیرهای گردشگری محله‌ای می‌تواند زمینه معرفی بیشتر مراکز فرهنگی، فروشگاه‌های صنایع دستی، مراکز خدماتی و مجموعه‌های تفریحی فعال در مسیرها را فراهم کند.
شرکت گردشگری و تفریحی میلاد تهران نیز با مأموریت ایجاد هماهنگی میان ظرفیت‌های گردشگری شهر، می‌تواند در همکاری با بخش خصوصی و مجموعه‌های محلی، برای توسعه این فعالیت‌ها برنامه‌ریزی کند.
در عین حال، حفظ دسترسی عمومی و توجه به هزینه‌های خانوار باید بخشی از این برنامه‌ریزی باشد تا گسترش فعالیت‌های اقتصادی گردشگری، استفاده شهروندان از امکانات شهر را دشوارتر نکند.
از برنامه‌ریزی تا تجربه واقعی خانواده‌ها
توسعه گردشگری خانوادگی در تهران اکنون با چند ظرفیت اجرایی همراه شده است؛ از شکل‌گیری شرکت گردشگری و تفریحی میلاد تهران گرفته تا طراحی مسیرهای محله‌ای، برنامه‌ریزی تورهای خانواده‌محور و معرفی جاذبه‌های گردشگری از طریق مترو.
این اقدامات زمینه مناسبی برای تقویت نقش شهرداری در گردشگری شهری فراهم کرده‌اند. با این حال، استمرار برنامه‌ها و تبدیل آن‌ها به خدماتی که خانواده‌ها بتوانند به‌سادگی از آن استفاده کنند، به همان اندازه اهمیت دارد.
پیشنهادهای مطرح‌شده در اظهارات مسئولان و پژوهشگران، مسیر مشخصی را پیش روی مدیران شهری قرار می‌دهد: گسترش دسترسی خانواده‌ها به جاذبه‌های گردشگری، توجه به نیازهای گروه‌های مختلف سنی، استفاده از ظرفیت محلات و افزایش مشارکت شهروندان در طراحی برنامه‌ها.
در ادامه این مسیر، سنجش میزان رضایت خانواده‌ها، هزینه شرکت در برنامه‌ها و میزان استفاده واقعی شهروندان از خدمات گردشگری نیز می‌تواند به مدیریت شهری در ارزیابی و اصلاح برنامه‌ها کمک کند.
برای خانواده‌ای که در پایان هفته قصد دارد چند ساعت را در کنار فرزندان خود بگذراند، موفقیت گردشگری شهری بیش از هر چیز در دسترسی آسان به یک مقصد مناسب، هزینه قابل‌قبول، امکانات کافی و تجربه‌ای خوشایند معنا پیدا می‌کند.
توجه به همین نیازهای ملموس می‌تواند برنامه‌های گردشگری شهرداری تهران را از مجموعه‌ای از رویدادهای مناسبتی به بخشی پایدار از زندگی روزمره خانواده‌های پایتخت تبدیل کند.
انتهای پیام/