ضرورت ساماندهی و اسکان مجدد ساکنان پهنه‌های پرخطر شهری؛
از چالش‌های قانونی تا تجربه موفق شهرک جوانان تبریز
خبرگزاری آریا - همزمان با تشدید مخاطرات زیست‌محیطی و ناپایداری‌های کالبدی در بافت‌های ناکارآمد شهری، عضو هیئت‌مدیره شرکت بازآفرینی شهری ایران بر ضرورت ساماندهی و اسکان مجدد ساکنان پهنه‌های پرخطر بر مبنای مشارکت مردمی، الزامات قانونی و تجارب موفق ملی تأکید کرد.
به گزارش خبرگزاری آریا به نقل از روابط عمومی سازمان ملی زمین و مسکن و بازآفرینی شهری، همزمان با افزایش مخاطرات زیست‌محیطی و ناپایداری‌های کالبدی در بافت‌های ناکارآمد شهری، موضوع «اسکان مجدد» ساکنان پهنه‌های پرخطر به یکی از اولویت‌های اساسی مدیریت شهری و سیاست‌گذاری‌های کلان کشور تبدیل شده است. در این راستا، کنفرانس ملی «بازآفرینی شهری پایدار» با محوریت بررسی چالش‌های امروز شهرهای فردا ، با نگاهی جامع به الزامات قانونی، اسناد بالادستی و واکاوی تجربیات ملی، به دنبال ارائه راهکارهای عملیاتی برای جابه‌جایی ایمن و توانمندسازی ساکنان این مناطق است، فریدون بابایی اقدم، عضو هیات مدیره شرکت بازآفرینی شهری ایران در این کنفرانس با ارائه سخنرانی خود تحت عنوان «بایدها و نبایدهای اسکان مجدد پهنه‌های پرخطر شهرهای کشور، تجربه شهرک جوانان تبریز»، به تشریح ابعاد مختلف این مسئله پرداخت.
وی با اشاره به تعریف پهنه‌های پرخطر شهری تصریح کرد: این مناطق مناطقی هستند که در آن‌ها لایه‌های متعدد آسیب‌پذیری نظیر مخاطرات طبیعی (سیل، زلزله، زمین‌لغزش)، کانون‌های جرم‌خیز، بافت‌های فرسوده و زیرساخت‌های ناپایدار با یکدیگر تلاقی پیدا کرده و خطرات را تشدید می‌کنند.
عضو هیات مدیره شرکت بازآفرینی شهری ایران با تأکید بر اینکه اسکان مجدد باید تنها در موارد ضروری (نظیر حفظ جان و ایمنی) انجام شود، افزود: اولویت اصلی ما باید ارتقای در محل و توانمندسازی سکونتگاه‌های غیررسمی باشد.
وی در ادامه به سیر تحول الزامات قانونی و اسناد بالادستی از قانون اساسی تا «سند ملی توانمندسازی و ساماندهی سکونتگاه‌های غیررسمی» (مصوب 1402) و مصوبات شورای عالی شهرسازی و معماری اشاره کرد و یادآور شد: طبق این اسناد، وزارت راه و شهرسازی و شهرداری‌ها مکلف شده‌اند تا محدوده‌های پرخطر را شناسایی کرده و برنامه جابه‌جایی و اسکان مجدد ساکنان را با همکاری نهادهای ذی‌ربط به تصویب برسانند.بابایی اقدم در بخش دیگری از سخنان خود، شهر تبریز را به عنوان یکی از پیشگامان این عرصه معرفی کرد و اظهار داشت: پروژه «شهرک جوانان تبریز» با هدف اسکان مجدد ساکنان پهنه پرخطر 48 هکتاری شمال این شهر، از جمله اقدامات شاخص است که با الحاق اراضی ملی و فراهم کردن زیرساخت‌ها، در حال اجراست. همچنین پروژه‌های دیگری نظیر «قطران خلیل‌آباد» و «اسدگلی» از دیگر تجارب این شهر در جابه‌جایی ساکنان مناطق ناپایدار هستند.
عضو هیات مدیره شرکت بازآفرینی شهری ایران با اشاره به تجارب پیشین در شهرهایی مانند بندرعباس، کرمانشاه و تهران هشدار داد: تجارب نشان می‌دهد که اسکان مجدد بدون برنامه‌ریزی و تمهیدات اجتماعی، می‌تواند پیامدهایی نظیر گسترش اسکان غیررسمی در نقاط دیگر، فروش واحدهای جایگزین و از بین رفتن شبکه‌های اجتماعی را به دنبال داشته باشد. از این رو، بر لزوم «مشارکت کامل ساکنان»، «توانمندسازی اقتصادی و اجتماعی» و «تدوین برنامه اقدام مشترک بین دستگاه‌های اجرایی» تأکید ویژه‌ای داریم.
وی در پایان با اشاره به چالش‌هایی نظیر فقدان وحدت رویه در شناسایی پهنه‌های پرخطر، کمبود اعتبارات و ناهماهنگی بین‌بخشی، خواستار فعال‌سازی کارگروه‌های استانی و استفاده از ظرفیت‌های قانونی نظیر «تنظیم مجدد زمین» برای تسهیل فرآیند جابه‌جایی و ارتقای ایمنی شهرها شد.