خبرگزاری آریا - در آب‌های خلیج فارس، گاه خطرناک‌ترین لحظه آن نیست که صدای شلیک توپ‌ها شنیده می‌شود؛ لحظه‌ای است که توپ‌ها خاموش‌اند، اما کشتی‌ها همچنان در انتظار مانده‌اند، بنادر زیر فشارند و مردمی که کیلومترها دورتر از ساحل زندگی می‌کنند، بهای جنگی ظاهراً متوقف‌شده را هر روز با کاهش قدرت خرید، دشواری معیشت و نگرانی از آینده می‌پردازند.
در آب‌های خلیج فارس، گاه خطرناک‌ترین لحظه آن نیست که صدای شلیک توپ‌ها شنیده می‌شود؛ لحظه‌ای است که توپ‌ها خاموش‌اند، اما کشتی‌ها همچنان در انتظار مانده‌اند، بنادر زیر فشارند و مردمی که کیلومترها دورتر از ساحل زندگی می‌کنند، بهای جنگی ظاهراً متوقف‌شده را هر روز با کاهش قدرت خرید، دشواری معیشت و نگرانی از آینده می‌پردازند.
در چنین وضعیتی، سکوت میدان نبرد لزوماً به معنای صلح نیست. ممکن است جنگ تنها شکل خود را تغییر داده باشد؛ از آسمان به دریا، از موشک به محاصره، و از تخریب زیرساخت‌ها به فرسایش تدریجی اقتصاد و اراده ملی.
این همان موقعیتی است که امروز ایران با آن روبه‌روست. تحلیل اخیر نورنیوز درباره دو سناریوی پیش روی دونالد ترامپ، یعنی بازگشت به جنگ گسترده یا استمرار محاصره اقتصادی و دریایی، به‌درستی بر یکی از حساس‌ترین نقاط منازعه کنونی دست گذاشته است. با این همه، به باور من، مسئله از انتخاب میان دو سناریوی آمریکا فراتر می‌رود.
پرسش بنیادی این است: آیا ایران باید منتظر بماند تا واشنگتن درباره شکل ادامه فشار تصمیم بگیرد، یا خود می‌تواند با ابتکاری حساب‌شده، معادله‌ای را که برای فرسایش آن طراحی شده است تغییر دهد؟
برای پاسخ، نخست باید واقعیتی را بپذیریم که شاید در شرایط عادی بیان آن دشوار باشد: منازعه کنونی برای ایران دیگر صرفاً اختلافی دیپلماتیک بر سر پرونده هسته‌ای، توان موشکی یا نفوذ منطقه‌ای نیست؛ به مسئله‌ای با ابعاد وجودی تبدیل شده است.
وقتی مسئله، موجودیت یک کشور است
در ادبیات امنیتی اسرائیل، تهدید وجودی جایگاهی محوری دارد. رهبران اسرائیل بارها ادعا کرده‌اند که حفظ بقای کشورشان، اقداماتی فراتر از محاسبات متعارف امنیتی را توجیه می‌کند.
اما پرسشی که کمتر به آن پرداخته می‌شود این است: آیا ایران نیز حق ندارد امنیت، استقلال، تمامیت سرزمینی و موجودیت تاریخی خود را در معرض تهدیدی بنیادین ببیند؟
هنگامی که حملات نظامی به خاک یک کشور صورت گرفته، عالی‌ترین مقام آن کشور و شماری از فرماندهان ارشد نظامی کشته شده‌اند، زیرساخت‌های حیاتی هدف قرار گرفته و سخن از تغییر ساختار سیاسی آن به میان آمده است، دیگر نمی‌توان انتظار داشت تصمیم‌گیران آن کشور مسئله را صرفاً در حد اختلافی قابل حل با چند نشست دیپلماتیک ارزیابی کنند.
البته باید میان موجودیت ایران، به‌عنوان سرزمینی تاریخی و متعلق به همه ایرانیان، و بقای هر ساختار سیاسی مشخص تمایز گذاشت. اما این تمایز از واقعیت تهدید علیه استقلال و امنیت کشور نمی‌کاهد.
در چنین شرایطی، مسئولان ایرانی ناگزیرند از منظر امنیت ملی به مسئله بنگرند؛ همان‌گونه که هر دولت دیگری در برابر حمله به سرزمین، ساختار فرماندهی و مراکز حیاتی خود چنین می‌کند.
این مسئله تنها به ضرورت پاسخ نظامی مربوط نیست؛ با اعتبار بازدارندگی، اعتماد مردم به توان دفاعی کشور و آینده جایگاه ایران در منطقه پیوند دارد.
کشوری که نتواند از تکرار تجاوز جلوگیری کند، ممکن است حتی پس از پایان یک جنگ نیز در برابر دور تازه‌ای از تهدید و تحمیل خواسته‌ها آسیب‌پذیر بماند.
با وجود این، پذیرش ماهیت وجودی تهدید نباید به معنای کنارگذاشتن محاسبه هزینه و فایده باشد. درست برعکس؛ هرچه مسئله بنیادی‌تر باشد، ضرورت پرهیز از خطای محاسباتی نیز بیشتر است. در یک منازعه وجودی، هدف باید حفظ کشور باشد، نه صرفاً اثبات اراده جنگیدن.
انتخابات آمریکا؛ محدودیت تازه ترامپ و فرصت ایران
شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر 2026 و از دست رفتن کنترل هر دو مجلس کنگره، محاسبات کاخ سفید را تغییر داده است.
جنگ با ایران و پیامدهای اقتصادی آن، از جمله افزایش هزینه‌های انرژی و فشار بر معیشت آمریکایی‌ها، به یکی از عوامل نارضایتی رأی‌دهندگان تبدیل شده است.
ترامپ اکنون با تناقضی جدی روبه‌روست. از یک سو، بازگشت به جنگ گسترده می‌تواند هزینه‌های سیاسی، اقتصادی و نظامی بیشتری به آمریکا تحمیل کند؛ آن هم در شرایطی که ترکیب تازه کنگره در آینده نزدیک نظارت و مخالفت سیاسی بیشتری ایجاد خواهد کرد.
از سوی دیگر، عقب‌نشینی آشکار از اهداف اعلام‌شده نیز می‌تواند از سوی مخالفان داخلی و بخشی از متحدان منطقه‌ای او به‌عنوان ناکامی راهبردی تعبیر شود. به همین دلیل، احتمال دارد واشنگتن مسیر سومی را برای خود مطلوب‌تر ببیند: خودداری موقت از حملات گسترده، همراه با استمرار محاصره و فشار اقتصادی.
اظهارات اخیر ترامپ که جنگ را از نظر نظامی تقریباً پایان‌یافته توصیف کرده، اما هم‌زمان بر آمادگی نیروهای آمریکایی برای اقدام دوباره تأکید کرده است، همین دوگانگی را نشان می‌دهد. در این محاسبه، آمریکا ممکن است امیدوار باشد بدون پذیرش هزینه‌های یک جنگ بزرگ تازه، همان اهدافی را دنبال کند که از طریق عملیات نظامی به‌طور کامل به دست نیاورده است.
اما این راهبرد یک نقطه ضعف اساسی دارد. اگر محاصره برای مدت طولانی ادامه یابد، بحران انرژی، ناامنی کشتیرانی و احتمال درگیری ناخواسته همچنان باقی خواهد ماند. چنین وضعیتی فقط برای ایران هزینه ندارد؛ اقتصاد جهانی، کشورهای صنعتی اروپا و دولت‌های صادرکننده انرژی منطقه نیز از آثار آن مصون نیستند.
پیروزی دموکرات‌ها به‌خودی‌خود تضمین‌کننده توقف جنگ نیست؛ رئیس‌جمهور آمریکا همچنان اختیارات گسترده‌ای در سیاست خارجی و فرماندهی نیروهای مسلح دارد. اما هزینه سیاسی ادامه ماجراجویی نظامی افزایش یافته و این واقعیتی است که ایران باید در محاسبات خود به کار گیرد.
تهران نباید شکست انتخاباتی ترامپ را با ناتوانی آمریکا اشتباه بگیرد؛ اما نباید فرصت حاصل از افزایش محدودیت‌های سیاسی واشنگتن را نیز نادیده بگذارد.
قانون قدرت؛ واقعیتی که نمی‌توان انکار کرد
در روابط بین‌الملل، حقوق، معاهدات و نهادهای جهانی اهمیت دارند؛ اما تاریخ نشان داده است که اجرای این قواعد همواره مستقل از موازنه قدرت نیست. قدرت‌های بزرگ در موارد متعدد، هنگامی که منافع حیاتی خود را در خطر دیده‌اند، قواعدی را که در شرایط عادی از آنها دفاع می‌کردند، به‌گونه‌ای متفاوت تفسیر کرده‌اند.
ایران نیز از این قاعده مستثنا نبوده است. تجربه کودتای 28 مرداد، حمایت قدرت‌های خارجی از عراق در جنگ هشت‌ساله، تحریم‌های گسترده، خروج آمریکا از برجام و سرانجام حملات نظامی سال‌های اخیر، مجموعه‌ای از تجربه‌های تاریخی را در حافظه سیاسی کشور انباشته است.
اکنون پرسش این نیست که آیا می‌توان به وعده‌های آمریکا اعتماد کرد یا نه؛ پرسش دشوارتر این است که چگونه باید با کشوری توافق کرد که سابقه اقداماتش، اعتماد به تعهدات سیاسی آن را به‌شدت تضعیف کرده است.
در دوره‌های اخیر، مذاکرات و تماس‌های دیپلماتیک نتوانسته‌اند مانع بازگشت حملات نظامی شوند. از نگاه تهران، این تجربه‌ها نشانه‌ای است که صرفِ مذاکره یا اعلام آمادگی برای توافق، امنیت ایجاد نمی‌کند.
در کنار این مسئله، روابط راهبردی آمریکا و اسرائیل و نفوذ جریان‌های حامی اسرائیل در ساختار سیاسی واشنگتن، بر دشواری رسیدن به توافقی پایدار می‌افزاید.
البته سیاست آمریکا را نمی‌توان صرفاً به اراده اسرائیل تقلیل داد. واشنگتن منافع، رقابت‌های داخلی و محاسبات مستقل خود را دارد و همواره میان دیدگاه‌های دولت آمریکا و اسرائیل انطباق کامل وجود ندارد.
اما همین رابطه نزدیک و تفاوت احتمالی اهداف دو طرف، ضرورت ایجاد تضمین‌های مستقل برای جلوگیری از حملات مجدد را بیشتر می‌کند.
اینجاست که مفهوم قدرت اهمیت می‌یابد. قدرت فقط توان شلیک موشک نیست؛ توان تغییر محاسبات طرف مقابل است.
اگر کشوری بتواند نشان دهد که ادامه فشار علیه آن، نه‌تنها هدف مورد نظر دشمن را محقق نمی‌کند، بلکه هزینه سیاسی و اقتصادی آن را نیز افزایش می‌دهد، بخشی از بازدارندگی خود را به نمایش گذاشته است.
در جهان امروز، طرف مقابل ممکن است سخنان دیپلماتیک را نادیده بگیرد؛ اما هزینه واقعی تصمیم‌هایش را نمی‌تواند برای همیشه نادیده بگیرد.
با این همه، قدرت نظامی تنها یکی از اجزای قدرت ملی است. کشوری که توان دفاعی دارد، اما اقتصادش فرسوده، روابط خارجی‌اش محدود و جامعه‌اش گرفتار بی‌اعتمادی است، هنوز از تمام ظرفیت قدرت خود استفاده نکرده است.
قدرت مؤثر، حاصل پیوند توان دفاعی، انسجام اجتماعی، ظرفیت اقتصادی و ابتکار سیاسی است.
تغییر دکترین موشکی؛ پیامی فراتر از مرزهای منطقه
اعلام اخیر سخنگوی سپاه پاسداران درباره برداشته‌شدن محدودیت خودخواسته برد دو هزار کیلومتری موشک‌های ایران، همراه با تأکید رهبری جدید بر پاسخ به تهدیدها بدون محدودیت جغرافیایی، تحول مهمی در پیام بازدارندگی کشور محسوب می‌شود.
این موضع می‌تواند نشان‌دهنده آن باشد که ایران دیگر نمی‌خواهد محاسبات بازدارندگی خود را الزاماً به جغرافیای خاورمیانه محدود کند.
البته میان اعلام رفع محدودیت برد موشکی و اثبات استقرار عملیاتی سامانه‌هایی با برد بیشتر تفاوت وجود دارد. توان واقعی چنین سامانه‌هایی باید بر پایه شواهد معتبر ارزیابی شود، نه صرفاً اظهارات رسمی.
اما در سیاست امنیتی، خودِ تغییر اعلام‌شده در دکترین نیز می‌تواند بر محاسبات طرف مقابل اثر بگذارد.
جابه‌جایی اخیر هواپیماهای سوخت‌رسان آمریکایی از پایگاه میلدنهال بریتانیا به چند پایگاه در آلمان، اسپانیا و دیگر نقاط اروپا و نیز انتقال پیشین بمب‌افکن‌ها از پایگاه فیرفورد، در فضای نگرانی از تهدیدهای منتسب به ایران صورت گرفته است. درباره علت دقیق و همه ابعاد این جابه‌جایی‌ها هنوز ابهام وجود دارد؛ بنابراین نمی‌توان آنها را به‌تنهایی نشانه اثبات توان موشکی فرامنطقه‌ای ایران دانست.
با این حال، چنین اقداماتی نشان می‌دهند که حفاظت از نیروها و دارایی‌های نظامی آمریکا، حتی در فاصله‌ای دورتر از خاورمیانه، بخشی از محاسبات امنیتی واشنگتن است.
اما پرسش راهبردی مهم‌تری نیز وجود دارد: آیا گسترش دامنه احتمالی پاسخ نظامی، به‌تنهایی محاصره ایران را می‌شکند؟
به باور من، خیر.چنین توانی می‌تواند هزینه حمله مجدد را در محاسبات دشمن افزایش دهد؛ ولی اگر به راهبردی سیاسی و اقتصادی متصل نشود، ممکن است تنها دامنه نگرانی و رقابت تسلیحاتی را گسترش دهد.
از سوی دیگر، هرگونه گسترش واقعی جنگ به جغرافیای اروپا می‌تواند خطر ورود بازیگران تازه و تشدید بحران را افزایش دهد. بنابراین ارزش اصلی این تغییر دکترین باید در تقویت بازدارندگی و جلوگیری از تکرار جنگ جست‌وجو شود، نه تبدیل‌شدن خودکار آن به برنامه‌ای برای گسترش میدان نبرد.
هفت شرط ایران؛ مسئله فقط مذاکره نیست، پایان محاصره است بر اساس مواضع منتشرشده از سوی مقام‌های ایرانی و تشریح اخیر یک نماینده مجلس، تهران هفت شرط را برای ورود به مسیر تازه مذاکره و توافق مطرح کرده است.
این شروط شامل پایان جنگ در تمامی جبهه‌ها، از جمله لبنان؛ آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران؛ رفع تحریم‌های نفتی؛ پایان کامل محاصره دریایی؛ به‌رسمیت‌شناختن حقوق مشروع ایران در تنگه هرمز؛ پذیرش سازوکار و مسیر مورد توافق ایران و عمان برای عبور کشتی‌ها؛ و لغو تحریم‌های جدید آمریکا پس از جنگ اخیر است.
در کنار این موارد، مطالبه جبران خسارت جنگ و دریافت تضمین برای جلوگیری از تکرار تجاوز نیز در مواضع دیگر مقام‌های ایرانی مطرح شده است.
از آنجا که فهرست‌های منتشرشده از شروط ایران در همه منابع کاملاً یکسان نیستند، باید میان شرح یک مقام، مواضع رسمی و متن نهایی هر توافق احتمالی تمایز گذاشت.
اما فارغ از جزئیات این فهرست، منطق اصلی موضع ایران قابل فهم است. تهران نمی‌خواهد ابتدا مهم‌ترین اهرم خود را کنار بگذارد و سپس در انتظار اجرای تعهدات آمریکا بماند.
تجربه سال‌های گذشته این نگرانی را تقویت کرده است که بازگشت به مذاکره، بدون اقدامات واقعی و قابل سنجش از سوی واشنگتن، ممکن است تنها فرصتی برای ادامه فشار و خرید زمان فراهم کند.
با این همه، یک مشکل بنیادی باقی است: اگر اجرای شروط پیش از مذاکره ضروری است، چگونه می‌توان درباره ترتیب، زمان، میزان و شیوه اجرای همان شروط توافق کرد؟
به گمان من، پاسخ را باید در تفکیک دو مرحله جست‌وجو کرد: مذاکرات سیاسی مستقیم برای توافق جامع، و تفاهمات اجرایی مقدماتی از طریق میانجیگران.
ایران می‌تواند همچنان بر موضع خود مبنی بر ضرورت اقدامات عملی آمریکا پیش از ورود به مذاکرات مستقیم پای بفشارد؛ اما در عین حال، از طریق عمان، قطر و دیگر واسطه‌های معتبر، سازوکار اجرای تعهدات را به شکلی دقیق و قابل راستی‌آزمایی تنظیم کند.
این روش به معنای چشم‌پوشی از شروط نیست. به معنای تبدیل شروط سیاسی به تعهدات اجرایی است.
تضمین در برابر آمریکا؛ وعده کافی نیست
یکی از دشوارترین مسائل هر توافق احتمالی، موضوع تضمین است.
هیچ رئیس‌جمهوری در آمریکا نمی‌تواند به‌طور مطلق تضمین کند که دولت‌های بعدی سیاست او را تغییر نخواهند داد. حتی تصویب توافق در نهادهای رسمی نیز همه خطرات آینده را از میان نمی‌برد. پس آیا باید نتیجه گرفت که هر توافقی بی‌فایده است؟
خیر. اما باید به‌جای جست‌وجوی تضمینی مطلق و دست‌نیافتنی، به دنبال سازوکاری بود که نقض تعهدات را پرهزینه، قابل شناسایی و دارای پیامدهای مشخص کند.
چنین سازوکاری می‌تواند بر چند پایه استوار شود. نخست، اقدامات آمریکا باید واقعی و قابل اندازه‌گیری باشند. اعلام رفع تحریم کافی نیست؛ باید امکان فروش نفت، دریافت پول، بیمه کشتی‌ها و انجام مبادلات بانکی در عمل برقرار شود.
دوم، آزادسازی دارایی‌های ایران باید به معنای دسترسی مؤثر به منابع مالی باشد، نه صرفاً انتقال آنها از حسابی محدودشده به حسابی دیگر که همچنان تحت کنترل یا محدودیت باقی بماند.
سوم، اجرای تعهدات باید مرحله‌بندی شود؛ به‌گونه‌ای که هر اقدام ایران با اقدام قابل راستی‌آزمایی طرف مقابل همراه باشد.
چهارم، میانجیگران و نهادهای ناظر باید بتوانند موارد نقض تعهدات را ثبت و اعلام کنند و از پیش روشن باشد که نقض هر تعهد چه پیامدی برای اجرای مرحله بعدی توافق خواهد داشت.
پنجم، برای کاستن از خطر تغییر سیاست آمریکا، توافق باید تا حد امکان از پشتوانه چندجانبه و ترتیبات حقوقی و مالی برخوردار باشد. و سرانجام، مسئله اسرائیل نباید نادیده گرفته شود. توافقی که محاصره را پایان دهد، اما در برابر ازسرگیری حملات اسرائیل هیچ سازوکار بازدارنده و سیاسی نداشته باشد، هنوز یک توافق امنیتی کامل نیست.
البته هیچ سازوکار بین‌المللی نمی‌تواند امنیت مطلق ایجاد کند؛ اما می‌تواند هزینه نقض توافق را افزایش دهد و امکان واکنش هماهنگ سیاسی، حقوقی و اقتصادی را فراهم سازد.
به همین دلیل، اعتماد نباید شرط اجرای توافق باشد. توافق باید چنان طراحی شود که حتی در نبود اعتماد نیز امکان اجرای متقابل، نظارت و پاسخ‌گویی وجود داشته باشد. شکستن محاصره؛ تصمیمی که نمی‌توان برای همیشه به تأخیر انداخت.
به مهم‌ترین بخش مسئله می‌رسیم. آیا ایران می‌تواند محاصره اقتصادی و دریایی را برای مدتی نامحدود تحمل کند؟
به باور من، پاسخ منفی است. هیچ دولتی نمی‌تواند از مردم انتظار داشته باشد که برای سال‌هایی نامعلوم در وضعیت نه جنگ و نه صلح زندگی کنند، در حالی که درآمدهای کشور محدود، مبادلات اقتصادی مختل و چشم‌انداز سرمایه‌گذاری مبهم است.
مردم حق دارند بپرسند این وضعیت چه زمانی پایان خواهد یافت. حق دارند بدانند آیا راهبرد فعلی قرار است به نتیجه‌ای مشخص برسد یا تنها به مدیریت روزمره یک بحران دائمی محدود شده است.
ایران ناگزیر است برای پایان‌دادن به محاصره ابتکار عمل نشان دهد. اما این ضرورت به معنای آن نیست که هر اقدامی برای شکستن حلقه محاصره، صرفاً به دلیل جسورانه‌بودن، درست است.
در تصمیم‌های بزرگ تاریخی، میان پذیرش خطر حساب‌شده و ورود به قماری با پیامدهای نامعلوم تفاوت وجود دارد.
شکستن محاصره باید هدفی روشن داشته باشد: پایان‌دادن به محدودیت مؤثر بر صادرات، تجارت و درآمدهای ایران و دستیابی به وضعیتی که بازگشت یک‌جانبه فشار، آسان و بی‌هزینه نباشد.
برای رسیدن به این هدف، کشور به راهبردی فعال و چندلایه نیاز دارد.
نخست باید محاصره را از مسئله‌ای صرفاً دوجانبه میان ایران و آمریکا، به مسئله‌ای مهم برای امنیت اقتصادی منطقه و جهان تبدیل کرد.
دولت‌های عرب خلیج فارس، کشورهای آسیایی واردکننده انرژی و اقتصادهای صنعتی اروپا، همگی از استمرار بی‌ثباتی در کشتیرانی و بازار انرژی آسیب می‌بینند.
ایران باید نشان دهد که ادامه محاصره، مانعی در برابر امنیت پایدار تجارت منطقه است؛ نه آنکه با تهدید بی‌ضابطه صادرات همسایگان، آنان را به حامیان گسترش محاصره تبدیل کند.
در عین حال، باید واقعیت جغرافیایی منطقه را نیز دید. مسیرهای جایگزین تنگه هرمز، از جمله ینبع عربستان و فجیره امارات، هرچند می‌توانند بخشی از صادرات انرژی را منتقل کنند، جایگزین کامل اهمیت ژئوپلیتیک هرمز نیستند.
اما اتکای صرف به این واقعیت جغرافیایی کافی نخواهد بود. ایران باید اهمیت هرمز را به اهرمی برای دستیابی به ترتیبات پایدار امنیتی و اقتصادی تبدیل کند؛ با رعایت حقوق بین‌الملل، حقوق کشورهای ساحلی و ایمنی کشتیرانی غیرنظامی.
مسیر دیگر، گسترش همکاری اقتصادی با شرکای تجاری و استفاده از ظرفیت نهادهای بین‌المللی برای پیگیری حقوق کشور و کاهش آثار محاصره است.
در این میان، حفظ توان دفاعی معتبر نیز ضروری است. طرف مقابل نباید تصور کند که می‌تواند محاصره را برای همیشه ادامه دهد و هم‌زمان هرگاه اراده کرد، بدون هزینه به عملیات نظامی بازگردد.
اما اقدامات دفاعی و بازدارنده باید بر اساس ضرورت، تناسب و ارزیابی دقیق پیامدها اتخاذ شوند؛ زیرا هدف، آزادکردن کشور از فشار است، نه افزودن جبهه‌های تازه به جنگ.
حتی اگر در نهایت دفاع از کشور با خطر تشدید درگیری همراه شود، تصمیم درباره آن باید بر مبنای ضرورت واقعی، مشروعیت، امکان دستیابی به هدف و سنجش هزینه‌های انسانی و اقتصادی باشد.
هیچ دولت مسئولی حق ندارد خطر جنگ را انکار کند؛ همان‌گونه که حق ندارد محاصره دائمی را بدون طرحی برای پایان آن بپذیرد.
جرأت راهبردی یعنی بتوان برای تغییر وضعیت خطر کرد، اما اختیار تصمیم را به خشم، شتاب‌زدگی یا محاسبات دشمن واگذار نکرد.
مردم؛ تعیین‌کننده‌ترین پشتوانه قدرت ایران
در تمام این بحث، یک واقعیت نباید فراموش شود. ایران تنها مجموعه‌ای از نهادهای حکومتی و نیروهای نظامی نیست.
ایران، مردم آن است. مردمی که در سال‌های طولانی تحریم و بحران، هزینه‌های سنگینی پرداخته‌اند و اکنون بیش از هر زمان دیگری به چشم‌اندازی روشن نیاز دارند.
هیچ راهبردی، هر اندازه از نظر نظامی دقیق باشد، بدون برخورداری از پشتوانه اجتماعی پایدار نمی‌تواند امنیت بلندمدت ایجاد کند.
اگر از مردم انتظار مقاومت می‌رود، باید به آنان امکان مشارکت، نقد، آگاهی و امید نیز داده شود.
بازسازی اعتماد عمومی نیازمند اقداماتی واقعی است: صداقت در بیان شرایط کشور، پاسخ‌گویی درباره تصمیم‌های سرنوشت‌ساز، مقابله مؤثر با فساد، اصلاح سیاست‌های اقتصادی و احترام به حقوق شهروندان. مردم باید احساس کنند که هدف نهایی سیاست امنیتی، حفاظت از زندگی و آینده آنان است. این موضوع در شرایط تهدید خارجی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
قدرت‌های خارجی ممکن است تصور کنند فشار اقتصادی به شکاف میان جامعه و حاکمیت منجر می‌شود و چنین شکافی در نهایت قدرت تصمیم‌گیری کشور را کاهش خواهد داد.
پاسخ مؤثر به این محاسبه، تنها دعوت به وحدت نیست. باید شرایط شکل‌گیری وحدت را فراهم کرد.
وحدت ملی هنگامی پایدار می‌شود که شهروندان، با وجود اختلاف دیدگاه، خود را در آینده کشور سهیم بدانند.
در چنین فضایی، حتی کسانی که نسبت به سیاست‌های داخلی منتقدند، می‌توانند در دفاع از استقلال و تمامیت سرزمینی ایران در کنار یکدیگر قرار گیرند.
این مهم‌ترین سرمایه‌ای است که هیچ قدرت خارجی نمی‌تواند آن را با تجهیزات نظامی جایگزین کند.
نتیجه‌گیری؛ قدرت برای شکستن محاصره، خرد برای جلوگیری از فاجعه
اکنون می‌توان به پرسش آغازین بازگشت. ایران در برابر دو سناریوی آمریکا و اسرائیل چه باید بکند؟
اگر جنگ گسترده از سر گرفته شود، کشور باید با اتکا به توان دفاعی، بازدارندگی معتبر، حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی و انسجام ملی از خود دفاع کند؛ اما در همان حال، هدف سیاسی روشنی برای جلوگیری از تبدیل‌شدن درگیری به جنگی بی‌پایان داشته باشد.
اگر محاصره اقتصادی و دریایی ادامه یابد، ایران نباید به مدیریت منفعلانه آن رضایت دهد. باید با ابتکار سیاسی، استفاده از ظرفیت اقتصادی و ژئوپلیتیک، تقویت مناسبات منطقه‌ای و حفظ بازدارندگی، پایان محاصره را به مسئله‌ای جدی در محاسبات واشنگتن و دیگر بازیگران تبدیل کند.
در هر دو حالت، هفت شرط اعلام‌شده ایران زمانی به ابزار مؤثر سیاست خارجی تبدیل می‌شوند که از سطح مطالبات سیاسی فراتر بروند و برای اجرای آنها سازوکارهای عملی، قابل راستی‌آزمایی و دارای ضمانت‌های متقابل طراحی شود.
در این مسیر، نه اعتماد ساده‌انگارانه به آمریکا پذیرفتنی است و نه کنارگذاشتن هر امکان دیپلماتیک.
تجربه نشان داده است که توافق بدون پشتوانه قدرت آسیب‌پذیر است؛ اما قدرتی که نتواند دستاوردی سیاسی و اقتصادی ایجاد کند نیز ممکن است به فرسایش دائمی بینجامد. به همین دلیل، به باور من، ایران باید از موضع انتظار خارج شود.
زمان آن رسیده است که کشور راهبردی روشن، زمان‌مند و قابل ارزیابی برای پایان محاصره و خروج از وضعیت فرساینده کنونی ارائه کند؛ راهبردی که نه به وعده‌های بی‌پشتوانه آمریکا متکی باشد و نه آینده ملت را به جنگی با پیامدهای نامحدود گره بزند.
شاید مهم‌ترین معیار در این تصمیم، پرسشی ساده اما بنیادین باشد: آیا اقدامی که امروز انجام می‌دهیم، فردای ایران را امن‌تر، مستقل‌تر و آبادتر خواهد کرد؟
اگر پاسخ روشن نباشد، حتی پرهزینه‌ترین نمایش قدرت نیز لزوماً یک پیروزی راهبردی نخواهد بود.
ایران به قدرت نیاز دارد تا محاصره را سرنوشت محتوم خود نپذیرد؛ و به خرد نیاز دارد تا در راه شکستن این محاصره، موجودیتی را که برای دفاع از آن برخاسته است در معرض خطری بزرگ‌تر قرار ندهد.
تاریخ، ملت‌ها را تنها با تعداد جنگ‌هایی که پشت سر گذاشته‌اند داوری نمی‌کند؛ با آنچه پس از جنگ برای فرزندان خود باقی گذاشته‌اند نیز داوری می‌کند.
امروز مسئولیت تصمیم‌گیران ایرانی تنها پاسخ‌دادن به تهدیدهای آمریکا و اسرائیل نیست؛ مسئولیت بزرگ‌تر، پایان‌دادن به چرخه‌ای است که در آن هر آتش‌بس مقدمه محاصره‌ای تازه و هر محاصره زمینه جنگی دیگر می‌شود.
ایران نه می‌تواند و نه باید محاصره دائمی را بپذیرد. اما شکستن حلقه محاصره زمانی به پیروزی ملی تبدیل خواهد شد که به آزادی تجارت، امنیت پایدار، حفظ استقلال و بازگشت امید به زندگی مردم بینجامد.
پیروزی واقعی، صرفاً عقب‌راندن دشمن از میدان نیست؛ بیرون‌آوردن ایران از چرخه جنگ و فرسایش است، به‌گونه‌ای که هیچ قدرتی نتواند به‌آسانی دوباره این چرخه را بر ملت ما تحمیل کند.
این، به گمان من، معنای واقعی اقتدار ملی است.