خبرگزاری آریا -آب بهعنوان یکی از اساسیترین منابع طبیعی، نقش حیاتی در حیات انسان و بهویژه در بخش کشاورزی ایفا میکند. کشاورزی بزرگترین مصرفکننده آب در جهان است و در بسیاری از کشورها، از جمله ایران، بیش از 80 درصد منابع آب تجدیدپذیر در این بخش مصرف میشود. در شرایطی که جهان با بحران کمآبی، تغییرات اقلیمی و رشد جمعیت روبهروست، مدیریت اصولی منابع آب به یکی از مهمترین چالشها و در عین حال تعیینکنندهترین عوامل آینده کشاورزی تبدیل شده است.
در دهههای اخیر، کاهش بارندگی، افزایش دما، خشکسالیهای پیاپی و برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی، تعادل آبی بسیاری از مناطق را بر هم زده است. افت شدید سطح آبهای زیرزمینی، خشک شدن تالابها و رودخانهها و کاهش کیفیت آب، نشانههای روشنی از بحران آب هستند. این شرایط، کشاورزی سنتی و وابسته به منابع آب فراوان را با مشکلات جدی مواجه کرده و استمرار آن را با تردید روبهرو ساخته است.
یکی از مهمترین چالشها در بخش کشاورزی، بهرهوری پایین مصرف آب است. استفاده از روشهای آبیاری غرقابی، الگوی کشت نامناسب با شرایط اقلیمی و نبود مدیریت یکپارچه منابع آب، موجب هدررفت بخش قابل توجهی از آب شده است. این مسئله نهتنها منابع آبی را تهدید میکند، بلکه هزینههای تولید را افزایش داده و پایداری اقتصادی کشاورزی را کاهش میدهد.
مدیریت منابع آب به معنای برنامهریزی، بهرهبرداری و حفاظت از منابع آبی بهگونهای است که نیازهای کنونی بدون به خطر انداختن توان نسلهای آینده تأمین شود. در بخش کشاورزی، این مدیریت باید بر افزایش بهرهوری آب، کاهش تلفات، و استفاده بهینه از منابع متمرکز باشد.
بهکارگیری فناوریهای نوین آبیاری مانند آبیاری قطرهای، بارانی و زیرسطحی میتواند مصرف آب را به میزان قابل توجهی کاهش داده و بازده تولید را افزایش دهد. همچنین اصلاح و بهینهسازی شبکههای انتقال آب، جلوگیری از نشت و هدررفت، و استفاده از سامانههای هوشمند مدیریت آبیاری نقش مهمی در حفظ منابع آب دارند.
یکی از راهکارهای اساسی برای مدیریت منابع آب، اصلاح الگوی کشت متناسب با شرایط اقلیمی و منابع آبی هر منطقه است. کشت محصولات پرمصرف در مناطق کمآب، فشار مضاعفی بر منابع آبی وارد میکند و در بلندمدت پایداری کشاورزی را از بین میبرد. جایگزینی محصولات کممصرف، توسعه کشتهای مقاوم به خشکی و استفاده از ارقام اصلاحشده میتواند نقش مؤثری در کاهش مصرف آب داشته باشد.
سیاستگذاری صحیح دولتها در زمینه مدیریت منابع آب از اهمیت ویژهای برخوردار است. قیمتگذاری واقعی آب، جلوگیری از برداشتهای غیرمجاز، حمایت از کشاورزان برای استفاده از فناوریهای نوین و سرمایهگذاری در زیرساختهای آبی، از جمله اقداماتی است که میتواند به بهبود وضعیت موجود کمک کند.
از سوی دیگر، آموزش و آگاهیبخشی به کشاورزان نقش کلیدی در موفقیت مدیریت منابع آب دارد. انتقال دانش فنی، ترویج روشهای نوین آبیاری و افزایش مشارکت بهرهبرداران در تصمیمگیریها، موجب افزایش مسئولیتپذیری و استفاده بهینه از منابع آب میشود.
آینده کشاورزی بهشدت به نحوه مدیریت منابع آب وابسته است. در صورت ادامه روند فعلی، بسیاری از مناطق کشاورزی با کاهش تولید، افت درآمد و حتی نابودی کامل مواجه خواهند شد. اما با اتخاذ رویکردی علمی، پایدار و جامع در مدیریت منابع آب، میتوان ضمن حفظ محیط زیست، امنیت غذایی و توسعه اقتصادی را تضمین کرد.
مدیریت منابع آب نهتنها یک ضرورت زیستمحیطی، بلکه یک الزام اقتصادی و اجتماعی برای آینده کشاورزی است. بدون اصلاح شیوههای مصرف آب، استفاده از فناوریهای نوین، سیاستگذاری کارآمد و مشارکت فعال کشاورزان، دستیابی به کشاورزی پایدار امکانپذیر نخواهد بود. آینده کشاورزی در گرو تصمیمات امروز ما درباره آب است.
محمد چهاردولی- خبرنگار اقتصادی آریا