خبرگزاری آریا - صنعت پتروشیمی در دولت چهاردهم، در کنار حفظ روند توسعه ظرفیت‌های تولیدی، گام‌هایی در جهت افزایش تولید و حرکت از خام‌فروشی و تولید محصول به سمت خلق ارزش افزوده و توسعه فناوری برداشته است. مسیری که بر اساس آمارهای منتشرشده، ظرفیت اسمی صنعت پتروشیمی را به مرز 101.4 میلیون تن در سال رسانده است.
به گزارش آریا، بررسی عملکرد صنعت پتروشیمی در دولت چهاردهم نشان می‌دهد توسعه ظرفیت‌های تولیدی همچنان یکی از محورهای اصلی سیاست‌گذاری در این صنعت بوده است؛ با این حال، رویکرد جدید بر افزایش بهره‌وری، تکمیل زنجیره ارزش، توسعه فناوری و استفاده حداکثری از ظرفیت‌های موجود نیز تأکید دارد.
ظرفیت اسمی پتروشیمی از مرز 101 میلیون تن عبور کرد
بر اساس آمارهای ارائه‌شده، ظرفیت اسمی صنعت پتروشیمی با طرح‌هایی که تا پایان خردادماه 1405 تکمیل شده‌اند، به حدود 101.4 میلیون تن در سال رسیده است.
این ظرفیت در 79 مجتمع تولیدی ایجاد شده و از تداوم روند توسعه کمی صنعت پتروشیمی کشور حکایت دارد. افزایش ظرفیت تولید در شرایطی رقم خورده که صنعت پتروشیمی طی سال‌های اخیر با چالش‌هایی از جمله محدودیت خوراک، انرژی، تأمین تجهیزات و نوسانات بازارهای داخلی و خارجی مواجه بوده است.
رسیدن ظرفیت اسمی به این سطح، از منظر توسعه زیرساخت‌های صنعتی اهمیت دارد؛ چراکه ظرفیت تولیدی ایجادشده می‌تواند زمینه افزایش تولید محصولات پتروشیمی و توسعه صنایع پایین‌دستی را فراهم کند. با این حال، میزان بهره‌برداری واقعی از این ظرفیت و استمرار تولید، یکی از شاخص‌های مهم برای ارزیابی اثربخشی سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده در این صنعت محسوب می‌شود.
تولید واقعی 124.2 میلیون تن محصول
در بخش تولید واقعی نیز عملکرد صنعت پتروشیمی در دولت چهاردهم قابل توجه است. بر اساس اطلاعات منتشرشده، از شهریور 1403 تا پایان خرداد 1405، مجموع تولید محصولات پتروشیمی به 124.2 میلیون تن رسیده است.
این میزان تولید در یک بازه زمانی حدود 22 ماهه، نشان‌دهنده بهره‌برداری مناسب از ظرفیت‌های موجود و تداوم فعالیت مجتمع‌های پتروشیمی در شرایط اقتصادی و عملیاتی کشور است.
اهمیت این آمار زمانی بیشتر نمایان می‌شود که عملکرد صنعت را در شرایطی بررسی کنیم که مجتمع‌های پتروشیمی علاوه بر مسائل مربوط به تأمین خوراک و انرژی، با محدودیت‌های ناشی از شرایط اقتصادی، تحریم‌ها، مشکلات نقل‌وانتقال مالی و دشواری دسترسی به برخی تجهیزات و فناوری‌های مورد نیاز نیز مواجه هستند.
تداوم تولید در چنین شرایطی نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از ظرفیت ایجادشده در صنعت پتروشیمی همچنان فعال بوده و مجتمع‌های تولیدی توانسته‌اند با استفاده از ظرفیت‌های موجود، نقش خود را در تأمین نیاز صنایع داخلی و صادرات محصولات ایفا کنند.
عبور از افزایش تولید به سمت خلق ارزش
با وجود اهمیت افزایش ظرفیت و تولید، مسیر آینده صنعت پتروشیمی صرفاً با افزایش حجم تولید تعریف نمی‌شود. شعار محوری عملکرد این صنعت در دولت چهاردهم، گذار از «تولید محصول» به «تولید ارزش و فناوری» است؛ رویکردی که می‌تواند نقطه تمایز مرحله جدید توسعه پتروشیمی کشور باشد.
در این چارچوب، افزایش تولید زمانی می‌تواند به رشد پایدار اقتصادی منجر شود که با توسعه زنجیره ارزش همراه باشد. تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر، کاهش وابستگی به واردات محصولات و مواد اولیه، توسعه صنایع پایین‌دستی و افزایش سهم محصولات دانش‌بنیان از تولیدات پتروشیمی، از جمله مسیرهایی است که می‌تواند ارزش اقتصادی بیشتری برای کشور ایجاد کند.
از سوی دیگر، توسعه فناوری نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. صنعت پتروشیمی برای کاهش وابستگی به فناوری‌های خارجی و افزایش توان رقابت در بازارهای جهانی، نیازمند سرمایه‌گذاری بیشتر در تحقیق و توسعه، بومی‌سازی دانش فنی و استفاده از توان شرکت‌های دانش‌بنیان است.
آمار ظرفیت 101.4 میلیون تنی صنعت پتروشیمی نشان می‌دهد زیرساخت تولید در کشور طی سال‌های گذشته توسعه قابل توجهی پیدا کرده است. با این حال، تبدیل این ظرفیت به ارزش اقتصادی بیشتر نیازمند حل مجموعه‌ای از مسائل ساختاری است.
تأمین پایدار خوراک و انرژی، افزایش بهره‌وری مجتمع‌ها، کاهش توقف‌های تولید، توسعه بازارهای صادراتی، تکمیل زنجیره ارزش و جلوگیری از صادرات محصولات با ارزش افزوده پایین، از جمله موضوعاتی هستند که می‌توانند تعیین کنند ظرفیت ایجادشده تا چه اندازه به رشد اقتصادی منجر خواهد شد.
در واقع، مرحله بعدی توسعه صنعت پتروشیمی را نمی‌توان صرفاً با تعداد مجتمع‌ها یا میزان ظرفیت اسمی سنجید؛ بلکه شاخص‌هایی مانند میزان تولید واقعی، ارزش محصولات تولیدی، سهم محصولات نهایی و پایین‌دستی، درآمد ارزی و سطح فناوری به کار گرفته‌شده نیز باید در ارزیابی عملکرد این صنعت مورد توجه قرار گیرد.
پتروشیمی در مسیر مرحله جدید توسعه
مجموع آمارهای منتشرشده از عملکرد صنعت پتروشیمی در دولت چهاردهم نشان می‌دهد این صنعت همچنان یکی از پیشران‌های اصلی بخش صنعتی و صادراتی کشور است. ظرفیت اسمی 101.4 میلیون تن در سال در 79 مجتمع تولیدی و تولید 124.2 میلیون تن محصول از شهریور 1403 تا پایان خرداد 1405، تصویری از استمرار فعالیت و توسعه این صنعت ارائه می‌کند.
با این حال، اهمیت اصلی مرحله جدید توسعه پتروشیمی در این است که رشد کمی به تنهایی هدف نهایی نباشد. حرکت به سمت تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر، توسعه فناوری و تکمیل زنجیره ارزش می‌تواند مسیر صنعت پتروشیمی را از «تولید بیشتر» به سمت «خلق ارزش بیشتر» تغییر دهد؛ مسیری که در نهایت می‌تواند سهم این صنعت را در رشد صنعتی، ارزآوری و کاهش وابستگی اقتصاد کشور به صادرات مواد خام و نیمه‌خام افزایش دهد.