خبرگزاری آریا -در شرایطی که حدود 98 درصد ساختمان‌های مدرسه‌ای در نوار غزه تخریب یا آسیب دیده‌اند، کتاب‌ها به کالایی کمیاب تبدیل شده‌اند. برخی اهالی غزه با خطرپذیری، کتاب‌ها را از زیر آوار بیرون می‌کشند، ترمیم می‌کنند و در اختیار کودکان و دانش‌آموزان قرار می‌دهند.
به گزارش آریا، آیة الشوا، دختر 10 ساله ساکن شمال نوار غزه، کتابی را که به‌تازگی به دست آورده در دست دارد و آن را یکی از ارزشمندترین دارایی‌های خود می‌داند. این کتاب پیش از رسیدن به دست او، مسیری دشوار را طی کرده بود: روزی روی قفسه‌ای قرار داشت، سپس ساختمانی که آن را در خود جای داده بود در حمله اسرائیل ویران و کتاب زیر آوار مدفون شد، تا اینکه کسی آن را یافت، پاک کرد، برگ‌هایش را مرتب و ترمیم کرد و در نهایت به خواننده جدیدش رساند. بر اساس برآورد یونیسف، حدود 98 درصد ساختمان‌های مدرسه‌ای در نوار غزه تخریب یا آسیب دیده‌اند. با محروم شدن حدود 700 هزار کودک در غزه از آموزش حضوری منظم از زمان آغاز جنگ در اکتبر 2023، کتاب‌ها به راهی حیاتی برای بازگرداندن کودکان به مسیر یادگیری تبدیل شده‌اند. یونسکو نیز تخریب گسترده اماکن و نهادهای فرهنگی در غزه، از جمله کتابخانه‌ها را مستند کرده است. محمد سعد، 54 ساله از ساکنان بیت‌لاهیا، بیش از 35 سال از عمر خود را صرف جمع‌آوری کتاب کرد و شمار عنوان‌های کتابخانه‌اش پیش از جنگ را بین 50 تا 100 هزار عنوان برآورد می‌کرد. کتابخانه او در 7 دسامبر 2023 ویران شد. سعد پس از 16 بار آوارگی، به بیت‌لاهیا بازگشت و از میان آوار خانه‌اش کتاب‌های نجات‌یافته را بیرون کشید. او گفت: «برای نجات این کتاب‌ها از زیر آوار جانم را به خطر انداختم.» سعد موفق شد حدود 12 هزار کتاب را از زیر آوار بیرون بیاورد و آن‌ها را به دیرالبلح منتقل کند؛ جایی که چادری برپا کرد و کتابخانه‌ای با نام «اثر» تأسیس کرد. او و پسرش محمد هزاران کتاب را پاک و ترمیم می‌کنند. هدف سعد تنها حفظ کتاب‌ها نیست، بلکه رساندن آن‌ها به مردم، به‌ویژه کودکان است. کتابخانه او روزانه پذیرای کودکانی است که به دنبال داستان‌هایی برای فرار کوتاه از رنج خود می‌گردند. کودکان برخی از این کتاب‌ها را با قیمت‌های رمزی بین 5 تا 15 شکل معادل حدود 1.63 تا 4.89 دلار می‌خرند، در حالی که بیشتر خانواده‌ها توان تحمل هزینه خرید آن‌ها را ندارند. با این حال کتاب‌هایی که سعد نجات می‌دهد همچنان با خطرهای دیگری روبه‌رو هستند؛ زیرا داخل چادر هیچ حفاظت کافی در برابر آفتاب، گرما، رطوبت و آب باران وجود ندارد. سعد می‌گوید: «کتاب‌ها را از زیر آوار و شعله آتش نجات دادم و امروز از حفاظت آن‌ها در برابر باران ناتوانم.» در جای دیگر، عمر حمد، 30 ساله و آواره از بیت‌حانون در شمال نوار غزه، کتابخانه‌های ویران‌شده را برای یافتن کتاب دنبال می‌کند. او و تیمش تاکنون حدود سه هزار کتاب بیرون کشیده‌اند. برخی از این کتاب‌ها از زیر آوار نیامده‌اند، بلکه خانواده‌های شهدا کتابخانه‌های شخصی خود را اهدا کرده‌اند و تیم او کتاب‌های دیگری خریده یا بازچاپ کرده است. از جمله کتاب‌هایی که عمر نجات داد، کتاب «نکبت فلسطین» چاپ 1956 است که آن را در کتابخانه دانشگاه اسلامی ویران‌شده در غزه یافت. جمیل مقداد، 71 ساله، بیش از 45 سال در زمینه صحافی و ترمیم کتاب کار می‌کند. با اینکه جنگ کتابخانه و چاپخانه او را ویران کرده، او با امکانات محدود کار خود را ادامه می‌دهد و از تجربه‌اش برای مرتب کردن برگ‌ها، چسباندن بخش‌های پاره و دوختن و صحافی مجدد کتاب‌ها استفاده می‌کند. هزینه ترمیم کتاب ثابت نیست و به میزان آسیب و مواد مورد نیاز بستگی دارد، اما قیمت این مواد به‌شدت افزایش یافته است. مقداد توضیح می‌دهد که یک بسته چسب سفید سه‌کیلوگرمی پیش از جنگ بین 30 تا 35 شکل معادل حدود 9.78 تا 11.48 دلار بود، اما اکنون قیمت آن به 450 تا 500 شکل معادل حدود 146.74 تا 163.05 دلار رسیده است. ترمیم یک کتاب آسیب‌دیده بسته به وضعیت آن از دو روز تا یک هفته طول می‌کشد و گاه هزینه ترمیم از قیمت خود کتاب بیشتر می‌شود. همه تلاش‌ها نتیجه نمی‌دهد؛ عمر می‌گوید برخی کتاب‌های یافت‌شده 80 یا 90 درصد آسیب دیده بودند و ناچار شدند آن‌ها را رها کنند. در موارد دیگر، کتاب‌هایی را نگه داشتند که خواندنشان ممکن نبود؛ زیرا سوراخ گلوله و آثار آتش آن‌ها را به شاهدی بر جنگ نابودی در غزه تبدیل کرده بود. عمر می‌گوید: «آن‌ها را با خود بردیم تا شاهدی بر این جنایت بمانند.» برای کتاب‌های قابل نجات، عمر نمی‌خواهد آن‌ها روی قفسه‌ها زندانی بمانند و می‌خواهد میان جامعه‌ای که به ادبیات علاقه‌مند است توزیع شوند. در «کتابخانه فینیکس»، کتاب‌ها امانت داده می‌شوند و فروخته نمی‌شوند. خوانندگان می‌توانند هفته‌ای یک یا دو کتاب امانت بگیرند و 50 شکل معادل حدود 16.30 دلار به‌عنوان ودیعه قابل بازگشت بپردازند. این کتابخانه آثاری در ادبیات، پزشکی، حقوق، تاریخ، اقتصاد و علوم، همراه با کتاب‌های کودکان و کتاب‌های مرتبط با رشته‌های تحصیلی دانشجویان را در خود جای داده است. عمر همچنین طرح‌هایی برای رساندن کتاب‌ها به دانش‌آموزان در مدارس سازمان‌دهی می‌کند تا کتاب‌ها بار دیگر نقش اصلی خود در خواندن و یادگیری را ایفا کنند. سفر یکی از این کتاب‌ها در دست آیة 10 ساله به پایان رسید؛ رمان «ماجرای خانه خالی» نوشته سر آرتور کانن دویل. آیة این رمان را پنجره‌ای برای ادامه تحصیل خود می‌داند، در شرایطی که مدارس که بیشتر به شکل چادرهای پرازدحام درآمده‌اند، برای ازسرگیری نقش خود در آموزش کودکان با دشواری‌های فراوان روبه‌رو هستند. بدین ترتیب سفر این کتاب کامل شد: از روی قفسه‌ای در خانه یا کتابخانه‌ای در غزه آغاز شد، پیش از آنکه حمله اسرائیل ساختمان را در یکی از هزاران حمله هوایی ویران کند، ماه‌ها زیر آوار ماند تا کسی با به خطر انداختن جانش کتاب‌های گمشده را نجات دهد، سپس به متخصص ترمیم سپرده شد تا آن را پاک و اصلاح کند و در نهایت در دست دانش‌آموزی قرار گرفت که عشق به یادگیری را ادامه می‌دهد و در برابر جنگ نابودی اسرائیل علیه غزه مقاومت می‌کند. در نهایت، این کتاب از آوار ویرانی نجات یافت تا به هدف نخستین خود بازگردد: باز شود و خوانده شود.
منبع: الجزیره