خبرگزاری آریا - وزیر امور خارجه با اشاره به اینکه جمهوری اسلامی ایران در طول یک سال گذشته، هم از مذاکرات پیشین و هم از جنگی که رخ داد، درسهای بسیار زیادی آموخته است؛ گفت: ما با در نظر داشتن همه آنچه در گذشته اتفاق افتاده، وارد این مذاکرات شدهایم. جلسه اول، به اعتقاد من، بیش از هر چیز جنبه آزمایشی داشت.
سیدعباس عراقچی وزیر امور خارجه ظهر امروز یکشنبه 19 بهمن ماه در نشست خبری در حاشیه اولین کنگره ملی سیاست خارجی و تاریخ روابط خارجی در مرکز مطالعات سیاسی و بینالمللی وزارت امور خارجه به تشریح آخرین تحولات در حوزه سیاست خارجی پرداخت و به سؤالات خبرنگاران پاسخ داد.
سیدعباس عراقچی در پاسخ به سوالی در خصوص موضوع مورد مذاکره میان ایران و ایالات متحده گفت: مذاکرات صرفاً در موضوع هستهای انجام شد و اگر قرار باشد در آینده ادامه یابد، باز هم به همین شکل خواهد بود. نتایج مذاکرات روز جمعه در حال بررسی است و تصمیمگیری درباره ادامه آن اتخاذ خواهد شد. رویکرد کلی هر دو کشور در پایان مذاکرات جمعه، مبنی بر ادامه مذاکرات بود، اما در نهایت، این موضوع بستگی به جمعبندیهایی دارد که در دو پایتخت اتخاذ خواهد شد
هم از مذاکرات و هم از جنگ، درسهایی آموختیم
وزیر خارجه در پاسخ به پرسشی مبنی بر اینکه «پس از پایان دور جدید مذاکرات هستهای با آمریکا در مسقط، تعابیر مطرحشده از سوی شما و سخنگوی وزارت امور خارجه این برداشت را در افکار عمومی ایجاد کرده که این مذاکرات شباهتهایی با پنج دور گفتوگوهای پیشین دارد که به جنگ منتهی شد؛ موضوعی که نگرانی درباره نبود اراده جدی آمریکا برای دستیابی به توافق را تقویت کرده است. با توجه به محدود بودن اطلاعات منتشرشده، لطفاً توضیح دهید ابتکارها و پیشنهادهای ایران ـ از جمله آنچه از مسیر عمان مطرح شده ـ چه بوده و رویکرد جمهوری اسلامی ایران در این دور چه تفاوتی با دورههای گذشته دارد؟ آیا ابتکارهای ایران این بار ماهیت متفاوتی دارد؟ » گفت: تنها شباهت این دور از مذاکرات با دورههای قبل شکل آن است که غیرمستقیم است و با میانجیگری وزیر خارجه عمان است و شباهت دیگری نیز در این مقطع وجود دارد این است که ما اینبارهم صرفاً درباره موضوع هستهای مذاکره میکنیم، اما از جهات دیگر، به نظر من تفاوتهای اساسی وجود دارد.
وی ادامه داد: جمهوری اسلامی ایران در طول یک سال گذشته، هم از مذاکرات پیشین و هم از جنگی که رخ داد، درسهای بسیار زیادی آموخته است؛ هم در حوزه سیاسی و هم در حوزه دیپلماسی. ما با در نظر داشتن همه آنچه در گذشته اتفاق افتاده، وارد این مذاکرات شدهایم. جلسه اول، به اعتقاد من، بیش از هر چیز جنبه آزمایشی داشت؛ اینکه تا چه اندازه میتوان به طرف مقابل اعتماد کرد و میزان جدیت آنها برای رسیدن به یک راهحل مذاکرهای تا چه حد است. طرف مقابل ما نیز مدعی بود که آنها هم در حال ارزیابی میزان جدیت ما هستند. من فکر میکنم اگر جمعبندی ما این باشد که در طرف مقابل جدیت وجود دارد، مذاکرات ادامه پیدا خواهد کرد.
ادامه تحریم و تهدید طرف مقابل، تردیدهایی را درباره جدیت آنها به وجود آورده است
عراقچی افزود: نشانههایی وجود دارد که حاکی از این جدیت است و در عین حال، نشانههایی نیز دیده میشود که این جدیت را کمرنگ میکند. ادامه برخی تحریمها و برخی تحرکات در حوزه نظامی، بهطور طبیعی تردیدهایی را درباره میزان جدیت و آمادگی طرف مقابل ایجاد میکند. ما همه این نشانهها را در کنار یکدیگر رصد و ارزیابی خواهیم کرد و بر اساس این جمعبندی، درباره ادامه مسیر مذاکرات تصمیم خواهیم گرفت.
شکل مذاکره چندان مهم نیست؛ آنچه اهمیت دارد، محتوای مذاکره است
سیدعباس عراقچی در خصوص نحوه مذاکره با هیات آمریکایی گفت: در همه ادوار گذشته، مذاکرات بهصورت غیرمستقیم انجام میشد، اما به هر حال، در هنگام ورود یا خروج هیئتها، طرفین با یکدیگر روبهرو میشدند؛ این امر چیز عجیبی نیست. بارها گفتهایم که این یک رویه رایج در رعایت نزاکتهای دیپلماتیک است.
مذاکره غیرمستقیم اصلاً امر عجیب و غریبی نیست
وی افزود: من بارها تأکید کردهام که شکل مذاکره چندان مهم نیست؛ آنچه اهمیت دارد، محتوای مذاکره است. مذاکرات غیرمستقیم اصلاً امر عجیب و غریبی نیست و در روابط بینالملل بسیار رایج است. به دلایل مختلف، دو کشور ممکن است نخواهند با هم صحبت کنند یا حاضر نباشند روبهرو شوند؛ این میتواند به دلایل تاریخی، دلایل سیاسی یا حتی بهدنبال پایان یک جنگ باشد.
وی ادامه داد: به همین دلیل، فلسفه میانجیگری در روابط بینالملل شکل گرفته است. نمونه روشن آن، مذاکرات روسیه و اوکراین است که با حضور آمریکا در حال انجام است و به صورت غیرمستقیم آغاز شد؛ یعنی خود آمریکا نیز بهعنوان واسطه، این گفتگوهای غیرمستقیم را تسهیل کرد. نمونههای بسیار دیگری نیز در روابط بینالملل وجود دارد و این رویه کاملاً جاری است.
مانع اصلی در مذاکرات ایران و آمریکا، مسائل محتوایی هستند
رئیس دستگاه دیپلماسی ادامه داد: این شیوه مذاکرات هیچ مانعی برای رسیدن به توافق ایجاد نمیکند؛ موانع واقعی، مسائل محتوایی هستند، مانند زیادهخواهیها، ادعاهای غیرمنطقی و خواستههای غیرواقعی. نکته مهم، رویکرد طرف آمریکایی است. اگر این رویکرد بر اساس منافع متقابل، محترمانه، عادلانه و منصفانه باشد، به نظر من امکان رسیدن به توافق وجود دارد، چه مذاکرات مستقیم باشد و چه غیرمستقیم.
یکسری اقدامات اعتمادساز در برنامه هستهای از سوی ما امکانپذیر است
وزیر امور خارجه در پاسخ به این پرسشی درباره زمان و مکان مذاکرات بعدی و اینکه گمانهزنیهایی وجود دارد مبنی بر اینکه ممکن است محل مذاکرات تغییر کند و ایران در حوزه هستهای چه طرحی روی میز گذاشته است، گفت: در مورد جزئیات، امکان صحبت وجود ندارد، اما کلیت موضوع روشن است. به هر حال، یکسری اقدامات اعتمادساز در برنامه هستهای از سوی ما امکانپذیر است و در مقابل، رفع تحریمها باید صورت بگیرد. مجموعه اقداماتی وجود دارد که ما میتوانیم انجام دهیم و در مقابل، مجموعه اقداماتی که آنها میتوانند انجام دهند. طبیعتاً این موارد نیازمند مذاکره است و جزئیات آن در طول مذاکرات مشخص خواهد شد.
ممکن است محل مذاکرات تغییر کند
وی ادامه داد: زمان و مکان جلسه بعدی در مشورتهایی که توسط وزیر محترم امور خارجه عمان انجام میشود، تعیین خواهد شد. ممکن است محل مذاکرات تغییر کند، همانگونه که در دور قبلی نیز دو بار به محل دیگری منتقل شد. شکل مذاکره، از نظر ما، کماکان غیرمستقیم است و زمان و مکان آن در رایزنیهای دیپلماتیک مشخص خواهد شد.
یکی از تفاوتهای جدی و مهم مذاکرات این دوره نسبت به مذاکرات سالهای 2013 تا 2015، حضور جدی منطقه است
سیدعباس عراقچی در پاسخ به این سوال که نظر کشورهای منطقه در خصوص دور جدید مذاکرات ایران و آمریکا چیست، گفت: یکی از تفاوتهای جدی و مهم مذاکرات این دوره ما با طرف آمریکایی نسبت به مذاکرات سالهای 2013 تا 2015 که به توافق برجام منجر شد، حضور جدی منطقه است. تأکید میکنم که منظور از حضور جدی، دخالت یا حضور مستقیم در مذاکرات نیست، بلکه به معنای رایزنیهای مستمر با کشورهای منطقه است. در دوره گذشته، اگرچه اروپاییها حضور داشتند، این بار کشورهای منطقه هستند که با آنها رایزنی میکنیم، آنها را توجیه میکنیم و خود نیز در صدد کمک هستند. ما به حسننیت و تلاشهای صادقانه آنها احترام میگذاریم و واقعاً به نظر من، نقش آنها در کاهش تنشها، جلوگیری از اقدامات حاد و ترغیب طرفین به مذاکره بسیار مؤثر بوده است.
عراقچی افزود: همانطور که در اخبار مشاهده کردید، پیش از آغاز دوره اخیر مذاکرات، هفت رئیسجمهور منطقه با جناب دکتر پزشکان تماس گرفتند و در خصوص مذاکرات صحبت کرده، پیشنهاد دادند و درخواست کردند که ایران پاسخ مثبت بدهد. این کشورها شامل ترکیه، پاکستان، عربستان، امارات، قطر، مصر و آذربایجان بودند. من نیز تماسهای تلفنی متعددی با وزرای خارجه منطقه داشتم و همچنان خواهیم داشت.
رئیس دستگاه دیپلماسی ادامه داد: فکر میکنم این حرکت منطقهای و جلب اعتماد منطقه نسبت به نتایج مذاکرات ایران و آمریکا و توافق حاصل، میتواند احتمال استمرار هرگونه توافق را افزایش دهد؛ هرچند که نمیتواند آن را تضمین کند.
وی خاطرنشان کرد: روز گذشته که به دوحه سفر کردم ــ به دعوت مجمع الجزیره الجزیره برای سخنرانی افتتاحیه ــ فرصت مناسبی بود تا با وزیر خارجه و نخستوزیر قطر دیدار داشته باشم. این دیدار بسیار مثبت و سازنده بود. حضور منطقه برای حمایت از مذاکرات، حضور بسیار خوبی بوده و ما به مشورتهای منطقه ادامه خواهیم داد.
چین و روسیه را در جریان جزئیات و روند مذاکرات قرار دادیم
عراقچی خاطر نشان کرد: همزمان، مشورتهای خود را با چین و روسیه نیز ادامه میدهیم. چین و روسیه دو کشور دوست و شریک راهبردی ما هستند. روز گذشته، معاون من با سفرای چین و روسیه ملاقات کرد و آنها را در جریان جزئیات و روند مذاکرات قرار دادیم و همچنان به مشورت با آنها ادامه خواهیم داد.
مهمترین و محوریترین نکته در مذاکرات قبل از جنگ اصرار طرف مقابل بر «غنیسازی صفر» بود
وزیر امور خارجه در پاسخ به این پرسش که «رئیسجمهور آمریکا اعلام کرده است که اگر ایران در دوره قبل شروط فعلی آنها را میپذیرفت، جنگی رخ نمیداد. سؤال این است که این شروط چه بوده است» گفت: مهمترین و محوریترین نکته در مذاکرات گذشته، اصرار طرف مقابل بر «غنیسازی صفر» بود؛ موضوعی که بههیچوجه از سوی ما قابل پذیرش نبود. ما این مواضع کشور را بهصورت قاطع بیان کردهایم و همچنان نیز در همین جلسه بر آن تأکید کردیم.
وی ادامه داد: مردم ایران برای داشتن و برخورداری از فناوری پیچیده غنیسازی ـ که محصول دانشمندان ایرانی است ـ حقی غیرقابل انکار دارد. این فناوری چیزی نیست که از خارج وارد کرده باشیم تا بتوان گفت امروز از آن صرفنظر میکنیم و فردا دوباره آن را وارد خواهیم کرد؛ بلکه یک دستاورد علمی بسیار بزرگ است که دانشمندان ایرانی به آن دست یافتهاند و با اتکا به توان داخلی ایجاد شده است.
غنیسازی به یک غرور و افتخار ملی تبدیل شده و بههیچوجه قابل چشمپوشی نیست
رئیس دستگاه دیپلماسی با تاکید بر اینکه برای دستیابی به این دستاورد، هزینههای سنگینی پرداخت شده و دانشمندان ما بهدلیل همین دستاورد ترور شدهاند، گفت: پیش از جنگ، خون پاک دانشمندان هستهای ما پای این غنیسازی ریخته شده است و سپس نیز برای آن جنگیدهایم؛ دوازده روز جنگی که بیش از هزار نفر از مردم این کشور در آن به شهادت رسیدند.
عراقچی خاطرنشان کرد: این دستاورد، امروز به یک غرور و افتخار ملی تبدیل شده است و بههیچوجه قابل چشمپوشی نیست. ما هرگز از حق مردم ایران برای برخورداری از انرژی صلحآمیز هستهای، به شمول غنیسازی، صرفنظر نخواهیم کرد. بنابراین، اگر قرار باشد مذاکرات به نتیجهای موفق برسد، این موضوع حتماً باید بهطور جدی مورد توجه قرار گیرد.
ما قاطعانه اعلام کردیم که حضور یک نظامی را در روند مذاکرات نمیپذیریم
وزیر امور خارجه در پاسخ به این سوال که آیا آمریکا از شروط موشکی و منطقهای در مذاکرات کوتاه آمده است، گفت: موضوع موشکی و مسائل منطقهای هیچگاه در دستور کار مذاکرات نبوده است یعنی وارد نبوده که حالا خارج شده باشد. موضوع فعلی مذاکرات صرفاً هستهای است و به همین شکل ادامه خواهد یافت.
وی ادامه داد: حضور فرمانده سنتکام هیچ تغییری در اصل قضیه ایجاد نمیکند. به ما اعلام شد که ایشان برای بازدید از ناو خود به منطقه آمدهاند. این درخواست از طرف آمریکایی مطرح شد و همان زمان تأکید کردم که بر اساس برخوردهای مرسوم دیپلماتیک، چنین حضوری قابل پذیرش نیست. ما قاطعانه اعلام کردیم که حضور یک نظامی را در روند مذاکرات نمیپذیریم. بنابراین، هر هدفی که ایشان دنبال میکند، ارتباطی با مذاکرات ندارد و از نظر ما هیچ تأثیری بر روند گفتوگوها نخواهد داشت.