خبرگزاری آریا - گاز طبیعی برای اقتصاد ایران فقط یک محصول هیدروکربوری نیست؛ جریان پیوستهای است که از خانهها و نیروگاهها تا صنایع و واحدهای تولیدی امتداد پیدا میکند. به همین دلیل، افزایش تولید گاز خام در شرایطی که مصرف داخلی، نیاز صنایع و الزامهای توسعه میدانها همزمان در حال افزایش است، یکی از دشوارترین مأموریتهای صنعت نفت به شمار میرود؛ مأموریتی که در سالهای اخیر زیر سایه تحریمها، محدودیتهای اقتصادی و پیچیدگیهای فنی دنبال شده است.
به گزارش شانا به نقل از شرکت ملی نفت ایران، عملکرد این شرکت در 2 سال فعالیت دولت چهاردهم نشان میدهد که این مجموعه، در کنار مدیریت ظرفیتهای موجود، مسیر افزایش تولید را نیز دنبال کرده است؛ مسیری که نتیجه آن ثبت رکوردهای جدید در تولید و تحویل گاز و ورود چاهها و ظرفیتهای تازه به مدار تولید بوده است.
یکی از مهمترین نشانههای این روند، افزایش تولید گاز در فصل سرد سال 1403 بود. میانگین تولید گاز خام کشور در این دوره نسبت به زمستان سال قبل، حدود 35 میلیون مترمکعب در روز افزایش یافت؛ رشدی که در ادامه، زمینهساز ثبت رکوردهای تازه ای در سال 1404 شد.
در بهمنماه 1404، تولید روزانه گاز خام با رکوردی که 16 میلیون مترمکعب در روز بیشتر از رکورد سال قبل بود به ثبت رسید. این عدد، بالاترین میزان تولید روزانه ثبتشده در این دوره بود و نشان داد ظرفیت تولید گاز کشور، حتی در اوج نیاز زمستانی، امکان افزایش داشته است.
رکوردهای ماهانه نیز همین مسیر را تأیید میکنند. رکورد تولید ماهانه گاز خام در سال 1403 نسبت به رکورد سال 1402، حدود 41 میلیون مترمکعب افزایش داشت و این رقم در دیماه 1404 بار دیگر ارتقا یافت.
به بیان دیگر، افزایش تولید گاز در این دوره تنها به یک روز یا مقطع خاص محدود نماند، بلکه توانست در شاخصهای ماهانه نیز خود را نشان دهد.
سهم بیشتر گاز از میدان های مشترک
در میان اقدامهای انجامشده، توسعه تولید از میادین مشترک جایگاه ویژهای دارد؛ چراکه هر واحد تولید از این میدانها، بهصورت مستقیم با صیانت از منافع ملی گره خورده است. در همین چهارچوب، تولید از میدان مشترک پارس جنوبی در آذرماه 1404 به رکورد 729.6 میلیون مترمکعب در روز رسید.
بخش قابل توجهی از ظرفیت تازه ایجادشده نیز از محل توسعه چاهها در همین میدان به دست آمده است. در فاز 11 پارس جنوبی، هفت چاه جدید با مجموع تولید 15 میلیون مترمکعب در روز وارد مدار شد. در فاز 13 نیز هفت چاه جدید با مجموع تولید 10.5 میلیون مترمکعب و در فاز 14 دو چاه جدید با مجموع تولید سه میلیون مترمکعب در روز تولیدی شدند.
همچنین چهار چاه درونمیدانی جدید در سکوهای 1 و 2، A19 و B19 پارس جنوبی با مجموع تولید شش میلیون مترمکعب در روز به مدار آمدند و یک چاه جدید در سکوی C13 نیز 1.5 میلیون مترمکعب در روز به ظرفیت تولید افزود. یک چاه تعمیری در فاز 14 نیز با تولید 0.8 میلیون مترمکعب در روز دوباره وارد مدار شد.
این اقدامها در کنار تخصیص و مدیریت بهینه دکلهای دریایی برای حفاری و تکمیل چاههای جدید، بخشی از تلاش برای حفظ شتاب توسعه در بزرگترین میدان گازی کشور بوده است.
رشد تولید، فراتر از پارس جنوبی
رشد تولید گاز در این دوره تنها متکی به پارس جنوبی نبوده و در چندین میدان دیگر نیز ظرفیتهای تازهای ایجاد شده است. در میدان گازی دی، سه چاه بهتدریج وارد مدار تولید شدند و مجموع تولید آنها به سه میلیون مترمکعب در روز رسید. در میدان واروی نیز با راهاندازی ایستگاه تقویت فشار، چهار میلیون مترمکعب به تولید اضافه شد.
در آغار، مزدوران، دالان و تنگبیجار نیز به ترتیب چاههای جدیدی با ظرفیتهای 1.5، 1.6، 1.4 و 0.5 میلیون مترمکعب در روز تولیدی شدند. در کارخانه گاز و گازمایع 1000 نیز تولیدی کردن دو حلقه چاه تزریقی، سه میلیون مترمکعب به تولید افزود.
توسعه میدانهای گازی توس و خارتنگ نیز در همین مسیر قرار گرفت؛ نخستین چاه میدان توس با ظرفیت 1.5 میلیون مترمکعب در روز وارد مدار شد و در خارتنگ نیز دو چاه جدید در مجموع سه میلیون مترمکعب در روز افزایش تولید ایجاد کردند. میدان شانول هم با تولیدی شدن چاه شماره 19، یک میلیون مترمکعب در روز به ظرفیت تولید گاز خود افزود.
مدیریت بحران؛ از بازگشت سریع تولید تا حفظ ظرفیت
البته مسیر تولید گاز در این دو سال بدون حادثه و محدودیت نبوده است. در اسفند 1404، حمله به چهار پالایشگاه پارس جنوبی سبب کاهش 250 میلیون مترمکعبی تولید و تحویل گاز خام به پالایشگاههای سوم تا ششم شد و به دنبال آن، تحویل گاز سبک به شبکه سراسری نیز حدود 230 میلیون مترمکعب در روز کاهش یافت.
در چنین شرایطی، واکنش سریع برای بازگرداندن ظرفیتهای از دسترفته اهمیت ویژهای پیدا کرد. با اقدامهای فوری و استفاده از ظرفیت ارسال به سایر فازها، بخش مهمی از تولید گاز خام به مدار بازگشت. این تجربه بار دیگر نشان داد که در صنایع نفت و گاز، تابآوری فقط به معنای داشتن ظرفیت تولید بالا نیست؛ توان بازآرایی شبکه و بازگرداندن سریع تولید نیز بخشی از همین ظرفیت ملی است.
کارنامه تولید گاز؛ افزایش تولید زیر فشار حداکثری
کارنامه شرکت ملی نفت ایران در تولید گاز خام طی دو سال فعالیت دولت چهاردهم را میتوان در سه تصویر رکوردهای تازه تولید، توسعه چاهها و ظرفیتهای جدید و افزایش توان تحویل گاز به شبکه سراسری خلاصه کرد. در کنار تمام اینها، توسعه میدانهای مشترک و بهویژه حوزه پارس جنوبی نشان میدهد بخش مهمی از تلاشها بر حفظ و افزایش سهم ایران از منابع مشترک متمرکز بوده است.
آنچه این عملکرد را معنادارتر میکند، شرایطی است که این اقدامها در آن به نتیجه رسیده است؛ شرایطی که تحریم و محدودیتهای اقتصادی، تامین تجهیزات و اجرای پروژهها را دشوار کرده و در مقاطعی نیز حوادث و بحرانهای امنیتی، مستقیما بر تاسیسات تولیدی اثر گذاشتهاند. با این حال، مسیر توسعه تولید هرگز متوقف نشده است.
برای صنعتی که وظیفه آن تامین یکی از حیاتیترین نیازهای کشور است، شاید بتوان گفت که مهمترین دستاورد حفظ جریان تولید، افزودن ظرفیتهای جدید و توان ایستادگی و بازگشت در برابر اختلالهاست؛ دستاوردی که نشان میدهد ظرفیت فنی و عملیاتی صنعت نفت، حتی در دورهای پر از فشار و محدودیت، همچنان یکی از پشتوانههای مهم اقتصاد و امنیت انرژی کشور است.