خبرگزاری آریا - رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد پژوهشی دانشگاهها، خواستار عبور از مقالهمحوری و حرکت به سمت تولید نظریههای علمی شد و از راهاندازی 33 کمیته نظریهپردازی در این دانشگاه خبر داد.
بیژن رنجبر رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در آیین رونمایی از سامانه کرسی های نظریه پردازی دانشگاه آزاد اسلامی گفت: امروز مجوز فعالیت 33 کمیته دستگاهی نظریهپردازی علمی دریافت میشود. این 33 کمیته شامل 31 استان کشور به همراه دو واحد جامع و مستقل علوم و تحقیقات و نجفآباد خواهد بود.
وی با تأکید بر اهمیت این موضوع یادآور شد: بحث نظریهپردازی از دغدغههای جدی امام شهید بود که بارها در فرمایشات، سخنرانیها و آثار خود به آن اشاره میفرمودند.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با آسیبشناسی روند کنونی پژوهشها ادامه داد: نتایج تحقیقات آنها به طور معمول به صورت گزارشهای علمی (Scientific Reports) در مجلات مختلف منتشر میشود؛ گزارشهایی که اگرچه ممکن است دارای نوآوری هم باشند، اما الزاماً تبدیل به «نظریه» نمیشوند.
رنجبر با نقد این رویکرد خاطرنشان کرد: بنده همواره این دیدگاه و انتقاد را مطرح کردهام که دانشگاههای ما باید از یک مقطعی به بعد، پژوهشگران و محققان خود را به سمت «نظریهپردازی» سوق دهند.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با طرح پرسشی در این زمینه ادامه داد: آیا استادی که 100 مقاله علمی منتشر کرده، اگر پژوهشهایشان در راستای هدف مشخصی باشد، نباید مقالات بعدی به سمت نظریه پردازی سوق یابد و منجر به ارائه نظریهای در سطح بین المللی شود؟
وی افزود: البته این موضوع بسته به حوزه تخصصی و علمی هر فرد متفاوت است؛ ممکن است پژوهشگری پس از نگارش 70 مقاله شرایط ورود به عرصه نظریهپردازی را پیدا کند و دیگری پس از ارائه 160 یا 300 مقاله به این سطح برسد، اما در هر صورت این اتفاق باید رخ دهد و حرکت به این سمت یک ضرورت است.
رنجبر بیان کرد: سال 1384 امام شهید بحث « مرجعیت علمی » را مطرح کردند؛ موضوعی که بارها در سخنرانیهای مختلف نیز بر احیای وضعیت و توان علمی در ایران اسلامی تأکید فرمودند. امام شهید در خصوص تحقق مرجعیت علمی دو شاخص اصلی را تبیین فرمودند؛ نخست اینکه باید در میان سرآمدان علمی جهان قرار بگیریم و دوم اینکه بتوانیم نیازهای اساسی کشور را برطرف سازیم.
وی با تبیین مسیر پژوهشهای هدفمند اظهار داشت: اگر استاد یا پژوهشگری در مسیر تحقیقاتی خود برنامههای 5 یا 10 ساله تعریف کرده و پیش رفته است، باید در نقطهای به نتیجه و دستاوردی ملموس برسد؛ یا باید موفق به تولید «نظریه» شود، یا اگر در لبه دانش و هسته علمی حرکت نمیکند، باید به سمت تولید محصول گام بردارد.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی تأکید کرد: در نهایت باید حداقل یکی از این دو مسیر که مورد تأکید امام شهید نیز بوده است محقق شود؛ هرچند دستیابی به هر دو هدف، یعنی هم تولید نظریه و هم تولید محصول، بسیار مطلوبتر خواهد بود. حرکت در مسیر این دو مؤلفه تعیینشده از سوی امام شهید، همان راهکاری است که ما را به مرجعیت علمی خواهد رساند.
وی با نقد نگاههای سطحی به شاخصهای رشد علمی تصریح کرد: مرجعیت علمی صرفاً به معنای بالا بودن تعداد ارجاعات (citations) نیست؛ زیرا برخی از اساتید ما این دیدگاه را دارند که ارائه مقالاتی با ارجاع علمی بالا به منزله تحقق مرجعیت علمی است، در حالی که این شاخص به تنهایی کفایت نمیکند.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی افزود: اگر بخواهیم همان هدف والا یعنی «تبدیل شدن زبان فارسی به زبان رایج علمی در جهان» که از آرمانها و دیدگاههای امام شهید بود، محقق شود، شرط لازم آن دستیابی به نظریاتی قوی و متقن در رشتههای مختلف در سطح بینالمللی است.
وی در ادامه از برنامههای عملیاتی این دانشگاه خبر داد و گفت: در حال حاضر هشت بسته سیاستی را ابلاغ کردهایم که یکی از محورهای اصلی در بستههای آموزشی و پژوهشی ما، موضوع «نظریهپردازی» است. ما بودجه اختصاصی و مجزایی را برای این امر در نظر گرفتهایم؛ تخصیص بودجه و در پی آن ارزیابی و پایش دقیق سیستم، بهروشنی نشاندهنده جدیت ما در اجرای این مسیر است.
همچنین در این مراسم، آیت الله علی اکبر رشاد رئیس حمایت از کرسی های نظریه پردازی با اشاره به کارنامه کرسیهای نظریهپردازی در کشور اظهار داشت: ده هزار کرسی ترویجی در سراسر کشور برگزار شده و 130 تا 140 کمیته دستگاهی در دانشگاههای مختلف تشکیل شده است؛ به طوری که در اکثر دانشگاههای عمده کشور کمیته دستگاهی داریم.
رئیس حمایت از کرسی های نظریه پردازی با تشریح ظرفیتهای ویژه این دانشگاه تصریح کرد: دانشگاه آزاد اسلامی از لحاظ کمی بزرگترین دانشگاه کشور و یکی از گستردهترین دانشگاههای دنیا به شمار میرود.
رئیس حمایت از کرسی های نظریه پردازی توضیح داد: نخستین شرط نظریه این است که کار دارای روش علمی باشد؛ یعنی منطق داشته و روش آن درست باشد، نه اینکه هر ادعایی مطرح شد بگوییم نظریه است، چرا که علم و نظریه دارای روش مشخص هستند. دومین شرط، رعایت اخلاق است؛ مناظرهها باید به صورت محترمانه و متخلقانه برگزار شوند.
آیتالله رشاد سومین شرط را وجود حرف و ایده نو دانست و تصریح کرد: شرط سوم این است که کار واقعاً مشتمل بر حرف نو باشد. با فعال شدن کرسیها در این مجموعه، باید احراز کنیم که این حرف جدید است و فرد دیگری قبلاً این مطالب را مطرح نکرده باشد؛ زیرا اگر قبلاً مطرح شده باشد، مالکیت فکری آن متعلق به شخص دیگری خواهد بود و نظریه جدید محسوب نمیشود.
در ادامه، سید محمود هاشمی معاون علوم انسانی و هنر دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به دستاوردهای اخیر در حوزه برگزاری کرسیهای علمی اظهار داشت: دانشگاه آزاد اسلامی در سال 1404 به عنوان دستگاه برتر در حوزه برگزاری کرسیهای ترویجی مقام نخست کشور را کسب کرد.
معاون علوم انسانی و هنر دانشگاه آزاد با تشریح اهداف آتی ادامه داد: هدف ما این است که بتوانیم ظرفیت قابل توجهی را در حوزه تولید علم، به ویژه در بحث نظریهپردازی، نقد و مناظره در استانها ایجاد کنیم. پیشبینی ما این است که حداقل هر استان بتواند در حوزه نظریهپردازی، نقد و مناظره، حداقل یک مورد را به سرانجام برساند.
وی بیان کرد: از 412 رشتهای که در حوزه علوم انسانی فعالیت میکنند (شامل 82 رشته در مقطع کارشناسی، 232 رشته در مقطع کارشناسی ارشد و 108 رشته در مقطع دکتری)، فرایند بازنگری آنها آغاز شده و مراحل نهایی خود را طی میکند. در حال حاضر 22 سرفصل در دست تدوین و 86 طرح بازنگری فعال است.
هاشمی در پایان تاکید کرد: موضوع دیگری که با جدیت دنبال میکنیم، بحث تألیف کتب درسی است که ثبتنام اساتید در سطح استانها از دو ماه گذشته آغاز شده است. هدف ما این است که بتوانیم کتب مرجع فاخری را متناسب با مؤلفههای بومیسازی و کارآمدی تولید کنیم تا علاوه بر دانشگاه آزاد، کل نظام آموزش عالی کشور بتواند از این ظرفیت استفاده کند.