خبرگزاری آریا - برای نخستین بار در جهان، یک جراحی مغز با کمک لحظهای هوش مصنوعی با موفقیت انجام شد. این فناوری تصاویر زنده عمل را تحلیل کرد و با شناسایی رگهای خونی و اعصاب حیاتی، به جراحان در خارج کردن ایمنتر تومور مغزی کمک کرد.
نخستین بیمار جهان که جراحی مغز او با کمک لحظهای هوش مصنوعی انجام شد، با موفقیت تحت جراحی قرار گرفت و تومور مغزی او برداشته شد.
به نقل از بیبیسی، جراحان بیمارستان دانشگاهی کالج لندن (University College London Hospital) میگویند رایس هیبرت (Rhys Hibbert)، پدر دو فرزند از منطقه بدفوردشر، بدون انجام این عمل جراحی ممکن بود بینایی خود را از دست بدهد.
ابزار هوش مصنوعی، تصاویر ویدئویی زنده از روند جراحی را همان لحظه تحلیل میکرد و به جراحان درباره چگونگی دوری از رگهای خونی و اعصاب حیاتی اما پنهان در مغز هشدار میداد. این فناوری به جراحان امکان داد تا با ایمنی بیشتر، بخش هرچه بزرگتری از تومور را خارج کنند.
تا 18 ماه پیش، هیبرت 48 ساله که مدیر خدمات مشتریان بود، فردی سالم و سرحال محسوب میشد و هر روز هنگام ناهار حدود دو مایل پیادهروی میکرد. در یکی از همین پیادهرویها بود که ناگهان بیهوش شد و در خیابان دچار تشنج شد.
اسکن مغز نشان داد توموری 11 میلیمتری و غیرسرطانی روی غده هیپوفیز او رشد کرده است؛ غدهای به اندازه یک تیله که در قسمت پایینی جمجمه قرار داشت. غده هیپوفیز هورمونهای حیاتی را ترشح میکند که در فرایندهایی مانند رشد، سوختوساز، تنظیم فشار خون و تنظیم دمای بدن نقش دارند.
نکته مهم این است که هیپوفیز بسیار نزدیک به سرخرگهای کاروتید قرار دارد؛ رگهای حیاتی که خون را به مغز میرسانند. همچنین اعصاب بینایی که مسئول کنترل بینایی هستند، در نزدیکی این غده قرار دارند. با شروع فشار تومور هیبرت بر اعصاب بینایی، میدان دید محیطی او محدود شد.
خستگی شدید و سرگیجه
اگرچه هیبرت در ابتدا به جراحی فوری نیاز نداشت، بهتدریج شروع کرد به برخورد کردن با اشیا و زمین خوردن و دچار خستگی شدید و سرگیجه شد.
هیبرت میگوید: در 18 سال زندگی مشترک، همیشه از رختخواب بیرون آمدهام و برای همسرم یک فنجان قهوه درست کردهام و قرار نبود اجازه بدهم این تومور جلوی این کار را بگیرد. او گفت بزرگترین تاثیر این بیماری برایش عاطفی و روانی بوده است.
و با اینکه افراد زیادی با مهربانی پیشنهاد کمک میدادند، آدم دوست ندارد سربار دیگران باشد.
وقتی جراحان به او پیشنهاد کردند نخستین فردی باشد که این عمل را با استفاده از ابزار اختصاصی هوش مصنوعی آنها تجربه میکند، بدون تردید پذیرفت.
او میگوید: اگر بیماران حاضر نباشند در پژوهشها شرکت کنند، پزشکان چطور میتوانند یاد بگیرند و پزشکی چگونه میتواند پیشرفت کند؟
این جراحی با وارد کردن یک آندوسکوپ که دوربینی باریک روی یک میله است، از طریق بینی تا قسمت پایینی جمجمه انجام شد. در این مرحله، تومور در نزدیکی محل جراحی قرار داشت، اما پشت لایههایی از استخوان و یک غشای سخت پنهان بود.
تشخیص ایمنترین محل برای خارج کردن تومور کار سادهای نبود، به خصوص اینکه ساختار آناتومیکی بدن افراد مختلف با یکدیگر تفاوت دارد.
میزان بروز عوارض متفاوت است، اما در چنین جراحیهایی احتمال اینکه تمام تومور خارج نشود، حدود 25 تا 50 درصد و احتمال آسیب دیدن یک رگ خونی اصلی حدود 0.5 تا دو درصد است.
اینجا بود که ابزار هوش مصنوعی وارد عمل شد.
«چتجیپیتی جراحان»
هوش مصنوعی روی نمایشگر دوم، تصاویر زنده جراحی را تحلیل میکرد، ابزارهای جراحی را ردیابی میکرد و قسمتهایی را که احتمال میرفت رگهای خونی و اعصاب در آن قرار داشته باشند، روی تصویر مشخص میکرد. این سیستم همچنین مناطق ایمنتر برای خارج کردن تومور را نشان میداد.
این فناوری شبیه فناوری تشخیص چهره در تلفنهای همراه است، با این تفاوت که به جای چهره، ساختارهای مهم و اغلب پنهان آناتومیکی را شناسایی میکند.
یک جراح معمولی در بریتانیا سالانه حدود 10 تا 20 مورد از این نوع جراحیها انجام میدهد و برای آشنایی با ساختار بدن هر بیمار، به اسکنهایی که پیش از جراحی انجام شدهاند، تکیه میکند.
پژوهشگران سیستم هوش مصنوعی خود را با استفاده از صدها ویدئو از جراحی تومورهای هیپوفیز آموزش دادند و ارزیابی کردند. آنها در هر ویدئو با دقت دور رگهای خونی و اعصاب را مشخص کردند تا سیستم بتواند دادههای لازم را دریافت کند و به تدریج «شناسایی» مهمترین ساختارها را یاد بگیرد.
پروفسور هانی مارکوس (Hani Marcus) که در انجام این عمل مشارکت داشت، میگوید: این سیستم با تعداد جراحیهایی آموزش دیده است که بیشتر جراحان در طول تمام دوران حرفهای خود نمیبینند یا انجام نمیدهند و میتواند مانند یک جفت چشم دومِ متخصص عمل کند. او افزود، برخلاف برخی دیگر از ابزارهای آزمایشی هوش مصنوعی، این سیستم به صورت لحظهای کار میکند.
این گروه تاکید دارد که هوش مصنوعی صرفا نقش دستیار را ایفا میکند و کنترل کامل همچنان در اختیار جراحان است.
هدف بلندمدت آنها توسعه نوعی «چتجیپیتی برای جراحان» است؛ بهگونهای که جراح در اتاق عمل یک متخصص دیگر داشته باشد که در صورت تمایل بتواند برای دریافت مشاوره به او رجوع کند و اگر با نظر آن موافق نبود، آن را نادیده بگیرد.
پژوهشگران میگویند از عملکرد نخستین استفاده از این فناوری در یک جراحی واقعی رضایت دارند و اکنون در حال آمادهسازی یک کارآزمایی بزرگتر هستند.
جراحی زندگیام را به من برگردانده است
هیبرت میگوید: وقتی بعد از جراحی چشمهایم را باز کردم، احساس کردم میدان دیدم 360 درجه شده است. یک سال بود که اینقدر واضح ندیده بودم.
او میگوید در هشت هفتهای که از جراحی گذشته، تقریبا هر چند روز متوجه بهبود بینایی خود شده است.
او افزود: انرژیام هم برگشته و تمام عوارض جانبیای که پیش از عمل داشتم، از بین رفتهاند. این جراحی زندگیام را به من برگردانده است.