خبرگزاری آریا - معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش با تأکید بر ضرورت عبور از آموزش سنتی گفت: مدرسه آینده باید بر تجربه یادگیری، فناوری، هوش مصنوعی، کار گروهی و حل مسئله استوار باشد و معلم نیز از انتقالدهنده دانش به طراح تجربه یادگیری تبدیل شود.
مصطفی آذرکیش امروز در مراسم معرفی مدل آموزشی نسل چهارم (طرح میناب) با اشاره به ضرورت اجرای نقشه راه سند تحول بنیادین آموزش و پرورش گفت: در این مسیر، اصلاح و بهروزرسانی روشهای تعلیم و تربیت مورد تأکید قرار گرفته است و در راهکار 17-3 سند تحول بنیادین نیز بر اصلاح و بهروزرسانی روشهای تعلیم و تربیت با تأکید بر کار گروهی خلاقانه، کار تیمی فعال و توجه به نقش الگویی معلم تاکید شده است.
وی با طرح این پرسشها که چرا مدرسه همچنان برای ما اهمیت دارد و چرا باید همه ظرفیتها در خدمت مدرسه قرار گیرد؟ ادامه داد: امروز اگر دانشآموز وارد مدرسه شود، بسیاری از پرسشهای خود را میتواند با استفاده از ابزارهای فناوری، موتورهای جستوجو و پلتفرمهایی مانند گوگل و یوتیوب پاسخ دهد؛ بنابراین این پرسش مطرح میشود که در چنین شرایطی نقش مدرسه و معلم چیست.
آذرکیش ادامه داد: این پرسش صرفا یک پرسش فناورانه نیست، بلکه موضوع اصلی، آینده مدرسه و نقش آن در فرآیند تعلیم و تربیت است. امروز بسیاری از همکاران، گروههای آموزشی و معلمان تلاش میکنند مدرسه آینده را به سمت مدرسهای مهارتمحور و مبتنی بر فناوری هدایت کنند و در این میان باید نقش معلم نیز متناسب با شرایط جدید بازتعریف شود.
معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش با اشاره به گزارشها و پیشنهادهای یونسکو درباره ورود فناوری به آموزش اظهار کرد: مدرسه در وهله نخست محل همدلی و پیوستگی افراد است. در سند تحول بنیادین نیز بر این موضوع تاکید شده که مدرسه کانون تربیت و پیشرفت محله است و باید بتواند به عنوان نقطه اتصال دولت و ملت ایفای نقش کند.
وی با تاکید بر اینکه مدرسه علاوه بر نقش آموزشی، عامل تمدنساز و هویت ساز برای دانشآموزان است، اظهار کرد: از این جهت اهمیت و جایگاه ویژهای دارد. مدرسه یک نهاد فرهنگی و اجتماعی است و به همین دلیل در نظامهای آموزشی مختلف، مدرسه یکی از مهمترین و پایدارترین نهادهای اجتماعی محسوب میشود.
آذرکیش افزود: باید موقعیتهای متنوع یادگیری را تقویت کنیم و محیطهای یادگیری را از کلاس درس فراتر ببریم. مراکز نوآوری و کارآفرینی، کتابخانهها و مراکز علم و فناوری نیز میتوانند به عنوان محیطهای یادگیری مورد استفاده قرار گیرند و مکمل فرآیند آموزش در مدرسه باشند.
وی با بیان اینکه همه نهادها و دستگاهها باید در خدمت مدرسه قرار گیرند، ادامه داد: آنچه از «مکمل آموزش» مورد نظر است، ظرفیتسازی برای تقویت کارکردهای اصلی مدرسه است. در این چارچوب، استفاده از مراکز نوآوری و سایر ظرفیتهای بیرونی باید در خدمت طراحی موقعیتهای یادگیری قرار گیرد.
معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش با اشاره به ضرورت طراحی چارچوبهای جدید برای آموزش گفت: مکملهای درسی باید با ترکیبی از طراحی آموزشی نوین، فناوریهای جدید، هوش مصنوعی، پژوهش و پروژهمحوری طراحی شوند تا دانشآموزان را برای آینده آماده کنند.
وی تأکید کرد: نباید تنها بپرسیم «امروز چه چیزی تدریس کردیم»، بلکه باید بپرسیم «امروز چه موقعیت یادگیری برای دانشآموز ایجاد کردیم». مدیران و معلمان نیز باید این پرسش را در فرآیند آموزشی خود مورد توجه قرار دهند.
آذرکیش ادامه داد: باید از برنامهمحوری صرف به سمت مساله محوری حرکت کنیم و همه بخشهای دولتی، دستگاههای مختلف، معلمان و پژوهشگران باید از ظرفیتهای موجود برای ایجاد موقعیتهای یادگیری استفاده کنند. از این رو کلاس درس فقط یک اتاق نیست و باید موقعیتهای یادگیری مختلفی برای دانشآموزان ایجاد کنیم. تدریس به تنهایی کافی نیست و فناوری نیز به تنهایی کافی نخواهد بود؛ آنچه اهمیت دارد، این است که دانشآموز چگونه از فناوری برای حل مسئله استفاده میکند.
معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش با بیان اینکه پروژههای آموزشی نیز باید با زندگی واقعی دانشآموزان پیوند داشته باشند، افزود: پروژهای که با زندگی واقعی و موقعیتهای یادگیری ارتباط نداشته باشد، نمیتواند به تنهایی به اهداف آموزشی مورد نظر منجر شود.
وی با اشاره به اهمیت تنوع موقعیتهای یادگیری اظهار کرد: استعدادهای دانشآموزان در موقعیتهای متنوع یادگیری شکوفا میشود و باید فرصت لازم را برای بروز خلاقیت و نوآوری آنان فراهم کنیم.
آذرکیش ادامه داد: زمان آن گذشته است که معلم 45 دقیقه صحبت کند و دانشآموزان صرفاً گوش دهند و یادداشت کنند. باید با سرعت بیشتری از آموزش سنتی به سمت روشهای متناسب با شرایط جدید و الزامات نسل چهارم آموزش حرکت کنیم.
وی افزود: در طراحی آموزشی باید موضوعاتی مانند یادگیری تطبیقی، هوش مصنوعی، رویکرد STEM و طراحی تجربههای یادگیری مورد توجه قرار گیرد. در رویکرد STEM نیز مفاهیم علوم، ریاضی، فناوری، مهندسی و هنر در قالب تجربههای یادگیری و حل مسئله به یکدیگر پیوند میخورند.
معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش، تغییر از انتقال صرف دانش به طراحی تجربه یادگیری را یکی از چرخشهای تحولی مورد نیاز در اجرای سند تحول بنیادین دانست و گفت: باید از دانش صرف یک درس به سمت یادگیری فعال در محیطهای مختلف حرکت کنیم و روشهای خشک آموزشی را با روشهای نوین مبتنی بر فناوری و کار گروهی جایگزین کنیم.
وی با اشاره به تجربههای موفق آموزشی در برخی مدارس گفت: در شهریار نیز همکاران ما با تلاش خود نمونهای از یک مدل موفق آموزشی را ارائه کردهاند که در آن بر طراحی تجربه یادگیری و ایجاد موقعیتهای مختلف برای یادگیری دانشآموزان تأکید شده است.
آذرکیش خاطرنشان کرد: استفاده از هوش مصنوعی در آموزش نباید به مصرف صرف این فناوری محدود شود؛ هدف اصلی باید این باشد که دانشآموز از فناوری و هوش مصنوعی به عنوان ابزاری برای یادگیری، خلاقیت، نوآوری و حل مسائل استفاده کند.
معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش، با تاکید بر اینکه تحول آموزشی دارای لایههای عمیقی است، گفت: استفاده از فناوری و تکنولوژی مناسب، دانش و پژوهش دانشآموزی و فراهم کردن فرصت برای دانشآموزان جهت شناسایی مسائل واقعی، از الزامات تحول در آموزش است. دانشآموز باید بتواند یک مساله واقعی را شناسایی کند و برای آن راهحل ارائه دهد. چنین رویکردی میتواند آینده آموزش و دانشآموزان را متحول کند.
آذرکیش با اشاره به حضور و پیگیریهای رئیسجمهور در حوزه آموزش و پرورش اظهار کرد: در دو سال اخیر بیش از 70 جلسه با حضور یا پیگیریهای رئیسجمهور داشتهام و اخیراً نیز در کمتر از 12 روز، چندین بار موضوعات مرتبط با آموزش و پرورش در حضور ایشان پیگیری شده است.
معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش ادامه داد: این میزان توجه به آموزش و پرورش را باید یک فرصت دانست و در عین حال، وظیفه ما معلمان سنگینتر است تا بتوانیم تحول اساسی در نظام آموزشی ایجاد کنیم. حضور و پیگیریهای رئیسجمهور در این حوزه نشاندهنده اراده برای ایجاد این تحول است و ضرورت دارد این اراده در نگرش و شیوه ارائه آموزش نیز مورد توجه قرار گیرد.
وی گفت: باید از آموزش سنتی عبور کنیم و دانشآموزان را به سمت پرسشگری، جمعآوری اطلاعات، تحلیل، طراحی راهحل، ساخت، آزمایش و ارائه محصول هدایت کنیم. باید به دانشآموزان فرصت اشتباه کردن بدهیم و از آنها بخواهیم آزمایش کنند، نتیجه را بررسی کنند و چندین بار آن را تکرار و اصلاح کنند. یادگیری واقعی از مسیر تحقیق، تجربه و دریافت بازخورد شکل میگیرد.
وی با تاکید بر اینکه یادگیری با آموزش یکسان نیست، اظهار کرد: یادگیری زمانی اتفاق میافتد که دانشآموز موضوعی را تجربه و لمس کند و بتواند بر اساس بازخوردی که دریافت میکند، آموخته خود را اصلاح کند.
معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش بر ضرورت تنوع بخشی به موقعیتهای یادگیری تأکید کرد و گفت: باید از همه موقعیتهای یادگیری، چه درون مدرسه و چه خارج از مدرسه و همچنین در یادگیری رسمی، غیررسمی و تجربی استفاده کنیم. بازدیدها، تعاملات، رویدادها، باشگاهها و حتی فضای مجازی میتوانند بخشی از این موقعیتهای یادگیری باشند.
وی افزود: مراکز مکمل آموزش باید به عنوان مکمل برنامه درسی رسمی عمل کنند. ما نیاز داریم از موقعیتهای متنوع برای شکوفایی استعدادهای دانشآموزان استفاده کنیم و دانشآموز بتواند مسئلهای را شناسایی کند، راهحلهای مختلف را بررسی کند و برای حل آن اقدام کند.
آذرکیش با اشاره به نمونههای ارائه شده در این برنامه گفت: حضور مسئولان در مدرسه و مشاهده فعالیتهای دانشآموزان نشان میدهد که میتوان آموزش را بر مبنای مساله محوری، استفاده هدفمند از فناوری و بهرهگیری از ظرفیتهای مختلف طراحی کرد. آنچه در سند تحول بنیادین نیز بر آن تأکید شده، خلاقیت، کار گروهی، حل مسئله و تولید محصول است و باید این مؤلفهها را در طراحی موقعیتهای یادگیری مورد توجه قرار دهیم.
معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش با تشریح فرآیند یادگیری در موقعیتهای مکمل آموزش گفت: در این رویکرد، طراحی، هدفگذاری، طراحی تجربه، اجرا، پژوهش، دریافت بازخورد و در نهایت بهکارگیری یادگیری مورد توجه قرار میگیرد؛ یعنی دانشآموز باید بتواند آموختههای خود را در مدرسه، زندگی و جامعه به کار بگیرد. این موضوع نیازمند تغییر نگاه ما به نقش معلم است. در موقعیتهای مکمل آموزش، معلم صرفاً انتقالدهنده دانش نیست، بلکه باید طراح تجربه یادگیری و راهنمای دانشآموز باشد.
آذرکیش افزود: معلم باید به دانشآموز کمک کند تا علاوه بر کسب دانش، مهارتهای لازم را نیز به دست آورد و بتواند از آموختههای خود در موقعیتهای واقعی استفاده کند.
وی خاطرنشان کرد: هیچ فناوری نمیتواند جایگزین نقش تربیتی، الهامبخش و هویتساز معلم شود. فناوری یک ابزار است و این انسان است که به آن معنا میبخشد؛ بنابراین در کنار توسعه فناوری، باید نقش معلم و مربی را در اکوسیستم یادگیری برجسته کنیم.
معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش با اشاره به تنوع محیطهای یادگیری گفت: ما محیطهای یادگیری را در مدرسه، خارج از مدرسه، مراکز نوآوری و فناوری، فضای مجازی و شبکههای یادگیری داریم، اما مساله مهم ایجاد ارتباط میان این محیطهاست.
وی افزود: این محیطها باید در کنار یکدیگر و به صورت همافزا عمل کنند تا بتوانند به یادگیری دانشآموزان کمک کنند. هدف نهایی نیز باید ایجاد تغییر در رفتار، توانمندی و شیوه یادگیری دانشآموز باشد.
آذرکیش با اشاره به نقش محیطهای مختلف در فرآیند یادگیری گفت: آزمایشگاهها، کتابخانهها و پروژههای پژوهشمحور و پروژهمحور میتوانند بخشی از موقعیتهای متنوع یادگیری دانشآموزان باشند و متناسب با اقتضائات مراکز فناوری، ظرفیتهای جدیدی را در اختیار آموزش قرار دهند. خوشبختانه با حمایت ریاست جمهوری، عملیات ایجاد و توسعه برخی مراکز و ظرفیتهای مرتبط با فناوری آغاز شده و در شهرهایی مانند مشهد، اصفهان، مازندران، گلستان و تهران نیز اقداماتی در این زمینه در حال انجام است.
معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش تاکید کرد: باید از همه ظرفیتها برای ایجاد موقعیتهای یادگیری استفاده کنیم و این موقعیتها محدود به کلاس درس نباشد. دانشآموز میتواند در خارج از مدرسه نیز از محیطهای مختلف برای یادگیری بهره ببرد، هرچند مدرسه و خانواده همچنان محیطهای پایه و اصلی تربیت و یادگیری هستند.
وی خاطرنشان کرد: هدف این است که با توسعه محیطهای متنوع یادگیری و ایجاد ارتباط میان آنها، فرصت بیشتری برای تجربه، پژوهش، کار گروهی و حل مسئله در اختیار دانشآموزان قرار گیرد.