خبرگزاری آریا - یکی از الزامات مدیریت شهری در کلانشهری مانند تهران، توجه همزمان به توسعه زیرساختهای شهری و ارتقای کیفیت خدماتی است که به صورت مستقیم با زندگی روزمره شهروندان ارتباط دارد.
در این چارچوب، خدمات عمومی صرفاً به حوزههایی همچون حملونقل، فضای سبز، نظافت و نگهداشت شهر محدود نمیشود، بلکه هر خدمتی که بتواند دسترسی شهروندان به نیازهای ضروری را تسهیل و بخشی از هزینههای زندگی شهری را کاهش دهد، در منظومه خدمات عمومی شهر جای میگیرد. بر همین اساس، توسعه و تقویت شبکه میادین و بازارهای میوه و ترهبار در تهران، یکی از موضوعات مهم در برنامههای مدیریت شهری است.
سازمان مدیریت میادین میوه و ترهبار شهرداری تهران طی سالهای گذشته توانسته است جایگاه مشخصی در نظام عرضه محصولات کشاورزی و برخی کالاهای مورد نیاز خانوار پیدا کند و امروز این ظرفیت باید متناسب با نیازهای جمعیتی و اقتصادی شهر توسعه یابد.
رویکرد ما در این حوزه، صرفاً افزایش تعداد بازارها نیست؛ بلکه هدف، توسعه متوازن شبکه خدمات عمومی، افزایش دسترسی شهروندان در سطح محلات و تقویت نقش میادین در عرضه مستقیم و رقابتی کالا است. تهران به عنوان شهری با جمعیت و گستره جغرافیایی قابل توجه، نیازمند شبکهای از مراکز عرضه است که بتواند خدمات مورد نیاز شهروندان را در نزدیکترین فاصله و با کیفیت و قیمت مناسب ارائه کند.
از این منظر، توسعه بازارهای میوه و ترهبار باید بر مبنای شاخصهایی همچون پراکنش جمعیت، میزان دسترسی محلات، فاصله شهروندان از مراکز عرضه، ظرفیت بازارهای موجود و نیازهای واقعی هر منطقه دنبال شود. این رویکرد علاوه بر افزایش کارآمدی شبکه موجود، به تحقق عدالت در توزیع خدمات شهری نیز کمک خواهد کرد. موضوع مهم دیگر، نقش میادین در کاهش هزینه دسترسی مردم به کالاهای مورد نیاز است. فلسفه ایجاد و توسعه این شبکه، ایجاد ارتباط مؤثرتر میان تولید و مصرف و کاهش واسطههای غیرضروری در فرآیند توزیع بوده است. هر اندازه زنجیره تأمین کوتاهتر و شفافتر شود، امکان عرضه محصول با قیمت مناسبتر و کنترل بهتر کیفیت فراهم خواهد شد. در شرایط اقتصادی کنونی، این موضوع اهمیت بیشتری پیدا میکند.
خانوادهها بخش قابل توجهی از هزینههای خود را صرف تأمین مواد غذایی و کالاهای اساسی میکنند و مدیریت شهری میتواند از ظرفیتهای موجود خود برای تسهیل این دسترسی استفاده کند. بدیهی است که شهرداری متولی سیاستگذاری کلان اقتصادی یا تنظیم بازار نیست، اما استفاده از ظرفیت میادین و بازارهای تحت مدیریت خود برای عرضه کالا با قیمت رقابتی، اقدامی در جهت حمایت از شهروندان و ارتقای کیفیت خدمات عمومی محسوب میشود.
بر همین اساس، توسعه سبد کالایی میادین نیز در دستور کار قرار گرفته است. مأموریت میادین میوه و تره بار دیگر نباید صرفاً به عرضه میوه و ترهبار محدود شود، بلکه در چارچوب ضوابط و ظرفیتهای موجود، امکان عرضه بخشی از کالاهای اساسی و مورد نیاز خانوار نیز باید تقویت شود. برنج، حبوبات، گوشت و سایر اقلام ضروری میتوانند در این شبکه با رعایت الزامات مربوط به کیفیت، سلامت و قیمت، در اختیار شهروندان قرار گیرند. یکی از شاخصهای مهم در ارزیابی عملکرد این شبکه، میزان تفاوت قیمت کالاهای عرضهشده با قیمت بازار است.
بر اساس بررسیهای انجامشده و گزارشهای رسمی نهادهای مرجع، برخی اقلام در بازارهای میوه و تره بار شهرداری تهران با اختلاف قابل توجهی نسبت به بازار عرضه میشوند؛ از جمله برنج حدود 30 درصد، گوشت در برخی اقلام حدود 20 تا 30 درصد و حبوبات حدود 35 درصد پایینتر از قیمت بازار عرضه میشوند. استمرار و تقویت این مزیت قیمتی، در کنار تضمین کیفیت و استمرار عرضه، از اهداف مهم مدیریت شهری در این حوزه است؛ البته کاهش قیمت نباید به صورت مستقل از سایر شاخصها مورد توجه قرار گیرد. آنچه برای شهروند اهمیت دارد، مجموعهای از عوامل شامل قیمت مناسب، کیفیت قابل قبول، سلامت کالا، تنوع محصولات و دسترسی پایدار است. بنابراین توسعه میادین باید همزمان در تمامی این ابعاد دنبال شود.
در همین راستا، تقویت ارتباط مستقیم با تولیدکنندگان، کشاورزان، باغداران، دامداران و تأمینکنندگان معتبر اهمیت ویژهای دارد. کاهش حلقههای غیرضروری در زنجیره توزیع، ضمن کمک به کاهش قیمت نهایی، میتواند سهم بیشتری از ارزش ایجادشده را به تولیدکننده و مصرفکننده اختصاص دهد. این موضوع به ویژه در محصولاتی که سهم هزینه توزیع و واسطهگری در قیمت نهایی آنها قابل توجه است، اهمیت بیشتری دارد؛ از سوی دیگر، توسعه خدمات عمومی در این حوزه باید با ارتقای شیوههای عرضه و استفاده از ظرفیتهای نوین همراه باشد. توسعه خدمات غیرحضوری ، بهرهگیری از فناوری برای شفافیت بیشتر اطلاعات، بهبود فرآیندهای نظارتی و تسهیل دسترسی شهروندان به اطلاعات مربوط به کالا و قیمت، میتواند کارآمدی این شبکه را افزایش دهد.
نکته اساسی این است که توسعه میادین و بازارهای میوه و ترهبار را نباید یک اقدام صرفاً اقتصادی یا تجاری تلقی کرد. این شبکه، بخشی از زیرساخت خدمات عمومی شهر است و باید در چارچوب سیاستهای کلان مدیریت شهری برای ارتقای کیفیت زندگی، افزایش عدالت در دسترسی به خدمات و حمایت از اقتصاد خانوار مورد توجه قرار گیرد. در این چارچوب، توسعه بازارهای محلی از اهمیت ویژهای برخوردار است.
هرچه مراکز عرضه به محل سکونت شهروندان نزدیکتر باشند، هزینه زمانی و مالی دسترسی نیز کاهش پیدا میکند. از این رو، توسعه متوازن بازارها در مناطق و محلات مختلف تهران، به ویژه در نقاطی که از پوشش مناسب برخوردار نیستند، باید در کنار توسعه مراکز بزرگتر دنبال شود. همزمان، حفظ و ارتقای کیفیت خدمات در بازارهای موجود نیز به اندازه توسعه کمی اهمیت دارد. نگهداشت مناسب، ساماندهی فضا، رعایت الزامات بهداشتی، نظارت بر فرآیند عرضه و صیانت از حقوق مصرفکننده، مؤلفههایی هستند که باید همگام با توسعه این شبکه مورد توجه قرار گیرند.
در واقع، سیاست ما در مدیریت شهری تهران این است که میادین و بازارهای میوه و ترهبار از یک شبکه صرفاً عرضه محصول به یک شبکه کاملتر خدمات عمومی و دسترسی عادلانه به کالاهای ضروری تبدیل شوند. تحقق این هدف مستلزم توسعه زیرساخت، اصلاح و تکمیل زنجیره تأمین، تقویت ارتباط با تولیدکنندگان، تنوعبخشی به سبد کالا و ارتقای کیفیت خدمات است.
مدیریت شهری در این مسیر، خود را جایگزین دستگاههای تخصصی حوزه اقتصاد و تنظیم بازار نمیداند؛ بلکه تلاش میکند از ظرفیتهای قانونی و اجرایی موجود برای ایفای نقش مؤثرتر در حوزه خدمات عمومی استفاده کند. طبیعتاً استمرار این رویکرد نیازمند هماهنگی میان دستگاههای مسئول، همکاری تولیدکنندگان و تأمینکنندگان و مشارکت بخشهای مختلف زنجیره توزیع است.
توسعه خدمات عمومی، زمانی معنا پیدا میکند که شهروند اثر آن را در زندگی روزمره خود احساس کند. توسعه شبکه میادین و بازارهای میوه و ترهبار نیز از همین منظر، بخشی از برنامه مدیریت شهری برای ایجاد شهری برخوردار در ارائه خدمات عمومی به شهروندان است؛ شهری که در آن دسترسی به خدمات ضروری، نه یک امتیاز محدود، بلکه بخشی از حقوق عمومی شهروندان باشد.
داود گودرزی - معاون خدمات شهری و محیطزیست شهرداری تهران