معماری توسعه‌ای بزرگ در قلب خلیج فارس

خبرگزاری آریا - طرح توسعه میدان گازی پارس شمالی در دو سال نخست فعالیت دولت چهاردهم، با تکمیل حلقه‌های مطالعاتی و مهندسی، تعیین‌تکلیف بخش مهمی از بسته‌های قراردادی و آغاز فعالیت اجرایی نخستین سازه فراساحلی، وارد مرحله تازه‌ای از روند توسعه شده است که از تکمیل طراحی پایه آغاز شده و با انتخاب پیمانکاران جکت و سکوی فاز نخست، انجام مناقصه حفاری، مطالعات تعیین مقصد گاز فازهای اول و دوم و آماده‌سازی الزام‌های زیرسطحی، محیط زیستی و فراساحلی ادامه یافته است.

به گزارش شانا، توسعه یک میدان گازی فراساحلی، پیش از آنکه در نصب سازه‌های دریایی، استقرار دکل حفاری و تولید گاز نمود پیدا کند، نیازمند تکمیل زنجیره‌ای پیچیده از مطالعات مخزنی، مهندسی، طراحی تأسیسات، بررسی بستر دریا، تعیین معماری توسعه، انتخاب مسیر انتقال و مقصد دریافت گاز و در نهایت آماده‌سازی بسته‌های اجرایی و قراردادی است. عملکرد طرح توسعه پارس شمالی از مرداد 1403 تا مرداد 1405 را نیز باید در همین چهارچوب ارزیابی کرد؛ دوره‌ای که بخش قابل توجهی از پیش‌نیازهای ورود طرح به مرحله اجرایی را تعیین‌تکلیف کرده و اجزای مختلف زنجیره توسعه پارس شمالی را به یکدیگر پیوند داده است. حاصل این روند، گشایش جبهه‌های تازه توسعه در یکی از میدان‌های بزرگ گازی خلیج فارس و فراهم‌شدن پیش‌نیازهای فنی و اجرایی برای ورود تدریجی پروژه به مرحله ساخت، حفاری و استقرار تأسیسات فراساحلی است.
تکمیل طراحی پایه؛ تثبیت معماری توسعه میدان
یکی از مهم‌ترین اقدام‌های این دوره، تکمیل مطالعات طراحی پایه توسعه میدان پارس شمالی است؛ مرحله‌ای تعیین‌کننده که حلقه واسط میان مطالعات مفهومی و اجرای پروژه به شمار می‌رود و مبنای تعریف بسته‌های اجرایی، تهیه اسناد مناقصه و انتخاب پیمانکاران قرار می‌گیرد. کیفیت تصمیم‌ها در مرحله طراحی پایه، تأثیر مستقیمی بر هزینه‌های سرمایه‌گذاری، زمان اجرای پروژه، کیفیت بهره‌برداری، ایمنی تأسیسات و امکان توسعه مراحل بعدی میدان دارد. تکمیل این مرحله در پارس شمالی، زمینه لازم برای حرکت منسجم‌تر پروژه به‌سمت طراحی تفصیلی، ساخت تأسیسات، حفاری و نصب تجهیزات فراساحلی را فراهم کرده است.
نخستین گام اجرایی در دریا؛ آغاز پروژه جکت فاز اول
در ادامه این روند، پروژه ساخت و نصب جکت فاز نخست توسعه میدان پارس شمالی به مرحله انتخاب پیمانکار رسیده و فعالیت پروژه آغاز شده است که می‌توان آن را نقطه اتصال مطالعات مهندسی به فعالیت‌های اجرایی توسعه میدان به شمار آورد. پس از نصب جکت، زمینه استقرار تأسیسات فرایندی و آغاز عملیات حفاری در موقعیت دریایی میدان فراهم خواهد شد. هم‌زمان با پروژه ساخت و نصب جکت فاز نخست، ساخت نخستین سکوی میدان پارس شمالی نیز تعیین‌تکلیف شده است. پیشبرد این دو بسته اصلی فراساحلی در کنار یکدیگر، بخش مهمی از مسیر آماده‌سازی تأسیسات روسطحی فاز نخست توسعه را شکل می‌دهد.
حفاری؛ حلقه تعیین‌کننده در تبدیل ظرفیت مخزن به تولید
همچنین، در طول دو سال فعالیت دولت چهاردهم، فرایند مناقصه برای انتخاب پیمانکار پروژه حفاری چاه‌های فاز نخست توسعه میدان پارس شمالی نیز در دستور کار قرار گرفته و مراحل اجرایی آن دنبال شده است.
حفاری چاه‌های توسعه‌ای، یکی از پیچیده‌ترین، پرهزینه‌ترین و زمان‌برترین بخش‌های توسعه میدان‌های فراساحلی است و هماهنگی زمان‌بندی آن با ساخت و نصب جکت و سکو، نقشی تعیین‌کننده در برنامه کلان پروژه دارد. پیشبرد موازی بسته حفاری در کنار تأسیسات فراساحلی، از منظر مدیریت زمان پروژه و جلوگیری از ایجاد گلوگاه میان آماده‌شدن سازه‌ها و دسترسی به مخزن، اهمیت ویژه‌ای دارد.
از مخزن تا ساحل؛ تعیین‌تکلیف مقصد گاز
معماری توسعه و حلقه تولید در میدان گازی پارس شمالی که میزان ذخیره گاز آن یک‌هزار و 668 میلیارد مترمکعب و حجم گاز قابل استحصال آن یک‌هزار و 337 میلیارد مترمکعب برآورد شده است، زمانی تکمیل خواهد شد که افزون‌بر تعریف چاه‌ها و راه‌اندازی تأسیسات فراساحلی، مسیر انتقال گاز از میدان تا ساحل و نحوه دریافت و فرآورش آن نیز بر مبنای یک سناریوی فنی و اقتصادی بهینه در زنجیره‌ای یکپارچه تعیین شود. از همین‌ رو، تعیین مقصد دریافت گاز پارس شمالی و چگونگی توزیع و فرآورش آن، یکی از محورهای مهم مطالعات مهندسی این طرح در دو سال گذشته بوده است.
بر همین اساس، مطالعات و بررسی‌های لازم برای نهایی‌سازی مقصد دریافت گاز پارس شمالی طی این دوره انجام شده و هم‌زمان مطالعه امکان‌سنجی و مطالعات مفهومی چگونگی توزیع و فرآورش گاز میدان در دستور کار قرار گرفته است.
این مطالعات از آن رو اهمیت دارند که انتخاب سناریوی بهینه برای انتقال و فرآورش گاز، باید مجموعه‌ای از ملاحظه‌های ظرفیت زیرساخت‌های موجود، طول و مسیر خطوط لوله، فشار انتقال، نیازهای فرایندی، قابلیت اطمینان شبکه و هزینه‌های سرمایه‌ای و عملیاتی را به‌صورت یکپارچه در نظر بگیرد.
به این ترتیب، هم‌زمان با آماده‌سازی بخش بالادستی و فراساحلی پروژه، مطالعات مربوط به حلقه پایین‌دستی توسعه نیز دنبال شده است تا زنجیره تولید از مخزن تا نقطه دریافت گاز، براساس یک معماری فنی منسجم شکل گیرد.
تکمیل مطالعات؛ پشتیبان توسعه فراساحلی
هم‌زمان با پیشبرد جبهه‌های اصلی توسعه، مطالعات ارزیابی تأثیرات محیط‌ زیستی (EIA)، پدافند غیرعامل و بسترشناسی تأسیسات فراساحلی میدان پارس شمالی از دیگر اقدام‌هایی است که در دولت چهاردهم انجام شده است.
مطالعات بستر دریا، داده‌های مورد نیاز برای طراحی فونداسیون و سازه‌های دریایی، ارزیابی شرایط ژئوتکنیکی و تعیین الزام‌های نصب را فراهم می‌کند. مطالعات محیط زیستی نیز برای شناسایی و مدیریت آثار احتمالی فعالیت‌های حفاری، نصب سازه‌ها و عملیات توسعه بر محیط دریایی ضرورت دارد و ملاحظه‌های پدافند غیرعامل، تاب‌آوری زیرساخت‌های حیاتی پروژه را از نخستین مراحل طراحی مورد توجه قرار می‌دهد.
تجمیع این مطالعات در فرایند مهندسی، رویکردی است که توسعه میدان را نه‌فقط برمبنای افزایش ظرفیت تولید، بلکه بر پایه الزام‌های ایمنی، پایداری عملیاتی و مدیریت ریسک با رویکرد مهندسی ارزش و بهینه‌سازی لازم با هدف کاهش هزینه‌های سرمایه‌گذاری پیش می‌برد.
تکمیل تصویر زیرسطحی میدان با لرزه‌نگاری سه‌بعدی
شناخت دقیق‌تر ساختار مخزن، از دیگر محورهای دنبال‌شده در دو سال گذشته بوده است. در این زمینه، پروژه «خدمات برداشت، پردازش و تفسیر اطلاعات لرزه‌ای سه‌بعدی» تعریف شده است.
داده‌های لرزه‌ای سه‌بعدی یکی از مهم‌ترین ابزارهای شناخت ساختار مخزن، تفسیر هندسه لایه‌ها و بهبود مدل‌های زمین‌شناسی و مخزنی به شمار می‌آیند. افزایش دقت این اطلاعات در لایه‌های مخزنی، امکان تصمیم‌گیری مطمئن‌تر درباره موقعیت چاه‌های توسعه‌ای و برنامه‌ریزی مراحل بعدی توسعه میدان را فراهم می‌کند و می‌تواند ریسک فنی عملیات حفاری و توسعه را کاهش دهد.
ایمن‌سازی تأسیسات قدیمی؛ پاک‌سازی مسیر توسعه آینده
هم‌زمان با طراحی و آماده‌سازی تأسیسات جدید، سامان‌دهی آثار باقی‌مانده از فعالیت‌های پیشین این طرح نیز در دستور کار است. در همین زمینه، پس از تعیین‌تکلیف بسته‌های کاری توسعه‌ای، ایمن‌سازی و متروکه‌سازی هفت حلقه چاه و جمع‌آوری سازه دریایی موجود در برنامه کاری قرار دارد.
متروکه‌سازی اصولی چاه‌ها و برچیدن سازه‌های خارج از سرویس، بخشی از الزام‌های حرفه‌ای مدیریت یک میدان هیدروکربوری است. این عملیات افزون‌بر کاهش مخاطرات بهداشت، ایمنی و محیط زیست (اچ‌اس‌ئی) و صیانت از محیط زیست دریایی، شرایط لازم را برای اجرای ایمن تأسیسات جدید و مدیریت یکپارچه محدوده عملیاتی میدان فراهم می‌کند.
پارس شمالی؛ آماده‌سازی جبهه‌های توسعه
مجموع اقدام‌ها در فاصله مرداد 1403 تا مرداد 1405 حاکی از آن است که روند توسعه پارس شمالی در این دوره بر تکمیل هم‌زمان جبهه‌های مهندسی، قراردادی، زیرسطحی، تأسیسات دریایی و فراساحلی متمرکز بوده است؛ از تکمیل طراحی پایه و مطالعات تعیین مقصد گاز گرفته تا آغاز پروژه ساخت جکت، انتخاب پیمانکار سکو، انجام مناقصه حفاری و آماده‌سازی بسته‌های لرزه‌نگاری و ایمن‌سازی چاه‌های موجود.
اهمیت این دوره را باید در کاهش عدم قطعیت‌ها و آماده‌سازی زنجیره اجرای پروژه دید. در توسعه طرح‌های صنعت نفت، فاصله میان تصمیم برای توسعه تا رسیدن به تولید، از ده‌ها تصمیم مهندسی، مناقصه، قرارداد، عملیات ساخت، حفاری، نصب و راه‌اندازی عبور می‌کند؛ تصمیم‌هایی که هریک می‌توانند بر زمان، هزینه، کیفیت و قابلیت اطمینان کل پروژه اثر بگذارند.
پارس شمالی در دو سال دولت چهاردهم، بخش مهمی از این مسیر را پشت‌سر گذاشته و با ورود نخستین بسته فراساحلی به مرحله اجرا و تعیین‌تکلیف بخش دیگری از بسته‌های اصلی فاز نخست، اکنون بیش از گذشته به مرحله‌ای نزدیک شده است که نقشه‌های مهندسی، مطالعات مخزنی و اسناد قراردادی، یکی پس از دیگری در دریا به چاه، سازه‌های دریایی، خطوط لوله و تأسیسات پالایشی تبدیل شوند.