نسخ خطی باید به نیازهای جامعه معاصر پاسخ دهند

خبرگزاری آریا - مسعود معینی‌پور در هفدهمین آئین بزرگداشت حامیان نسخ خطی، ضمن آسیب‌شناسی جدیِ نگاه گذشته‌نگر و فانتزی به نسخ خطی، بر ضرورت مسئله‌محوری در تصحیح انتقادی، استخراج نظریه دولت از سیاست‌نامه‌ها و شکل‌گیری مجمع عالی میراث مکتوب ذیل کتابخانه ملی تأکید کرد.

هفدهمین آئین بزرگداشت حامیان نسخ خطی، پس از وقفه چندساله با همکاری مشترک «کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی»، «سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران»، «خانه کتاب و ادبیات ایران و بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار» با شعار میراث دیروز، اندیشه امروز و تجلیل از مقام علمی استاد علی صدرایی خویی، در تالار قلم مرکز همایش‌های بین‌المللی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار شد.
مسعود معینی‌پور؛ رئیس کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس در این مراسم که با هدف تقدیر از فعالان و آثار برتر در زمینه حفظ، احیا و پژوهش نسخ خطی برپا شد؛ گفت: شاید بتوان یک قرائت سومی برای بحث تواضع مطرح کرد؛ به این معنا که تواضع را مصدر تفاعل بگیریم و مفهوم وضع الشیء فی موضعه (قرار دادن هر چیز در جایگاه خودش) را بر آن بار کنیم. اگر کسی علم، فضل، اندیشه و ملکات اخلاقی خود را در جایگاه مناسب بروز دهد، تواضع یک فضیلت است؛ اما اگر این امر ما را از سرمایه‌هایی که خدا در اختیارمان قرار داده محروم سازد، می‌تواند رذیلت باشد.
رئیس کتابخانه مجلس با اشاره به اینکه با نگاه به صفوف اساتید حاضر در جلسه، در می‌یابیم که ما میراث‌دار فضایل، اندیشه، ادب و اخلاص این بزرگان هستیم، اضافه کرد: سال‌های سال خدمت استاد مهدوی راد بوده‌ام، به دکتر حداد عادل ارادت دیرینه دارم و آثار استاد معصومی همدانی را رصد کرده‌ام. این سرمایه‌ای که امروز به دست ما رسیده، اثر تواضع به‌جای این اساتید است که اخلاق، فضل، علم و فرهیختگی را منتقل کرده و ما را منتفع ساخته‌اند؛ این تفسیری است که می‌توان به عنوان ارزش افزوده به فرمایشات درست دکتر امیرخانی اضافه کرد.
معینی‌پور ضمن تشکر از همکاری و کمک رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی گفت: پیشنهاد احیای این کار بزرگ که به برکت زحمات آقای ابری در طول سال‌های گذشته حفظ شده بود، از جانب ایشان مطرح شد. بیش از 10 سال از این فضا گذشته بود که خوشبختانه یک همکاری مشترک بسیار خوب میان سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران و کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی شکل گرفت و از زمان آمدن آقای امیرخانی، مسائل ما با کتابخانه ملی بسیار زود حل می‌شود.
وی با تأکید فر اینکه فرصت کم و کار بسیار زیاد است و آثار متنوعی باید در دست تصحیح، اصلاح و بهره‌برداری قرار گیرد؛ ادامه داد: کار خطیر تصحیح نسخ خطی و به ویژه تصحیح انتقادی آن‌ها، با توجه به تحولات نظام علم داده و اطلاعات در دنیا، با چالشی جدی مواجه است. امروز کارویژه تصحیح نسخ خطی در حال تبدیل شدن به یک موضوع گذشته‌نگر با بهره‌بری بسیار کم از داده‌های درونی است که نسل جدید ارتباطی با آن حس نمی‌کند و با مسئله‌های روزمره زندگی انسان معاصر بی‌ارتباط مانده است. سؤال اصلی در بازار نشر و کتاب این است که برآمده از این نسخ خطی ارزشمند که تراکم علمی و تجربی گذشتگان ماست، امروز چه چیزی باید برای جامعه معاصر بروز و ظهور کند که به کارش بیاید؟ به همین دلیل است که آثار تصحیح‌شده با اقبال کم ناشران مواجه شده و نوعاً کارهای فانتزی یا کارهای فاخر در شمارگان محدود عرضه می‌شوند.
رئیس کتابخانه مجلس افزود: خواهشم از اساتید و کارشناسان این است به ما که این فرصت در اختیارمان قرار گرفته کمک کنند تا پاسخ دهیم چه کنیم که این نسخ تصحیح‌شده بیشتر به کار نظام اجتماعی بیاید. به عنوان یک مثال کوچک، با گرامی‌داشت یاد امام راحل و رهبر شهید، یکی از دغدغه‌های همیشگی رهبر شهید این بود که ما پس از انقلاب و تشکیل نظام اسلامی، هنوز به دوره تشکیل دولت اسلامی و جامعه اسلامی نرسیده‌ایم. شاید یکی از مهم‌ترین دلایل این امر، نداشتن یک نظریه دولت منسجم باشد؛ ما نظریه رهبری داریم اما نظریه دولت نداریم. این در حالی است که با نگاه به سیاست‌نامه‌ها و تراث علمی گذشتگان، می‌بینیم آثار بسیار ارزشمندی با این رویکرد وجود دارد که اگر درست استنساخ شده و به موقع استفاده شود، می‌تواند این نیاز اساسی را برطرف کند.
معینی‌پور ادامه داد: این نیاز در حوزه‌های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی نیز وجود دارد. از متولیان امر درخواست دارم اگر قرار است تصحیح نسخ خطی با توسعه و پردامنه ادامه یابد، باید یک نظم مسئله‌محورِ مبتنی بر نیازهای اجتماعی داخلی و بین‌المللی بر آن حاکم شود. صرف بررسی آثار در حوزه ادبیات یا علوم مختلف نمی‌تواند نیاز جامعه ما را متناسب با شعار میراث دیروز، اندیشه فردا (امروز) برطرف کند و تحقق این امر بدون دست یاری اساتید حاضر در این جلسه ممکن نیست.
وی با بیان اینکه نکته دوم، ضعف و غیر اثرگذار بودن شبکه ارتباطی میان دارندگان تراث علمی است. اضافه کرد: در روزهای اخیر به دلیل اهمیت موضوع تنگه هرمز، سایت کتابخانه بریتانیا را بررسی می‌کردم و به اثری منظوم همراه با نگارگری‌های بسیار خوب مربوط به 400 سال پیش درباره جنگ میان قزلباش‌ها و پرتغالی‌ها برخورد کردم که تا جایی که جست‌وجو کردم، در کشور خودمان در دسترس نیست. این کتابخانه فایل تمام‌متن این اثر را با دقت بالا بارگذاری کرده، به طوری که من آن را دانلود کردم و همین الان قابل چاپ به صورت فاکس‌سیمیلی است؛ جالب اینکه این سند را دقیقاً در موقعیت جدال امروز ما با نظام سلطه بارگذاری کرده‌اند. اگر دارندگان آثار بتوانند یک شبکه ارتباطی قوی شکل دهند و مجمعی عالی و فاخر ذیل کتابخانه ملی ایجاد شود، نظم نوینی شکل خواهد گرفت.
معینی‌پور تصریح کرد: ما در کتابخانه مجلس آمادگی کامل خود را برای کمک به این امر اعلام می‌کنیم تا ده‌ها هزار نسخه ما و صدها هزار نسخه موجود در مراکز دیگر به صورت فایل تمام‌متن در اختیار کتابخانه ملی قرار گیرد و به یک بانک اطلاعاتی جامع و قابل استفاده برای همگان تبدیل شود.
رئیس کتابخانه مجلس در پایان ضمن تشکر از حضور اساتید معزز و قدردانی از مجاهدت‌های استاد صدرایی خویی قدردانی گفت: سال گذشته نیز همراه با دکتر حدادعادل و دوستان خدمت ایشان بودیم؛ بزرگواری که هم‌اکنون نیز در حوزه فهرست‌نگاری با کتابخانه مجلس همکاری دارند. امیدوارم این مجامع و جلسات پردامنه برای برطرف کردن نیازهای آینده نظام اسلامی پربرکت‌تر از گذشته ادامه یابد. /
پایان پیام