خبرگزاری آریا - نایبرئیس کمیسیون انرژی مجلس گفت: اوپک طی بیش از 6 دهه فعالیت خود نقشی تعیینکننده در تغییر ساختار حکمرانی نفت ایفا کرده و بخشی از قدرت تصمیمگیری درباره منابع هیدروکربوری را از شرکتهای بزرگ بینالمللی به کشورهای صاحب منابع منتقل کرده است.
فرهاد شهرکی در ارزیابی جایگاه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) بیان کرد: اوپک در 14 سپتامبر 1960 با مشارکت پنج کشور بنیانگذار ازجمله ایران تأسیس شد. فلسفه وجودی این سازمان بر هماهنگی سیاستهای نفتی اعضا، کمک به ثبات بازار، تأمین مطمئن و اقتصادی نفت برای مصرفکنندگان و ایجاد بازده منصفانه برای سرمایهگذاری در صنعت نفت استوار است.
وی افزود: وزن ساختاری اوپک در بازار جهانی همچنان بسیار قابل توجه است. بر اساس بولتن آماری 2026 اوپک، کشورهای عضو در پایان سال 2025 حدود یکمیلیارد و 243 میلیون بشکه از مجموع یکمیلیارد و 572 بشکه ذخایر اثباتشده نفت خام جهان، معادل 79.08 درصد را در اختیار داشتهاند. سهم اعضای اوپک از تولید جهانی نفت خام نیز 36.7 درصد بوده و صادرات نفت خام آنها به حدود 19 میلیون و 85 هزار بشکه در روز رسیده که نزدیک به 14 میلیون و 79 هزار بشکه در روز آن روانه بازارهای آسیایی شده است. چنین تمرکزی از ذخایر، تولید و ظرفیت صادراتی به این سازمان قدرتی ساختاری میبخشد که نمیتوان آن را در تحلیل امنیت انرژی و توازن بلندمدت عرضه و تقاضای جهانی نادیده گرفت.
نایبرئیس کمیسیون انرژی مجلس تصریح کرد: با وجود این ظرفیت، تعبیر اوپک بهعنوان قیمتگذار مطلق بازار نفت، از منظر اقتصاد انرژی دقیق نیست. قیمت نفت برایند مجموعهای پیچیده از متغیرهای بنیادی و مالی است. از عرضه و تقاضای فیزیکی، مقدار ذخایر تجاری و راهبردی و ظرفیت پالایشی گرفته تا هزینه حملونقل، نرخ بهره، ارزش دلار، انتظار فعالان بازار، معاملات مالی و تحولات ژئوپلیتیک، بنابراین اوپک قیمت را مستقیم تعیین نمیکند، بلکه از طریق مدیریت عرضه و شکلدهی به انتظارهای بازار بر مسیر قیمت اثر میگذارد.
مهمترین اهرم اوپک مدیریت بشکه حاشیهای بازار نفت است
شهرکی مهمترین اهرم اوپک را مدیریت بشکه حاشیهای بازار دانست و گفت: تعیین اهداف تولید، مدیریت ظرفیت مازاد، زمانبندی کاهش یا بازگشت عرضه و اعتبار پیامهای سیاستی سازمان میتواند توازن بازار را تغییر دهد. از آنجا که تقاضای نفت، بهویژه در کوتاهمدت بهنسبت کمکشش است، حتی تغییر محدود در عرضه میتواند بر سطح موجودیها، ساختار زمانی قیمتها، پریمیومهای ریسک و انتظار معاملهگران اثر قابل ملاحظهای برجای گذارد. به همین دلیل، قدرت واقعی اوپک بیش از آنکه در تعیین قیمت باشد در مدیریت توازن بازار و انتظارها نسبت به عرضه آینده نهفته است.
وی ادامه داد: تشکیل سازوکار اعلامیه همکاری در سال 2016 و توسعه همکاری میان اعضای اوپک و تولیدکنندگان مهم غیراوپکی در قالب اوپکپلاس دامنه این اثرگذاری را گسترش داد. تجربه بحران شیوع ویروس همهگیر کرونا و سقوط کمسابقه تقاضای جهانی نشان داد که در غیاب هماهنگی میان تولیدکنندگان عمده، شوکهای عرضه و تقاضا میتواند نوسانهای بسیار شدیدتری را به اقتصاد جهانی تحمیل کند. استمرار نظارت بر تحولات بازار، بازبینی دورهای سیاست تولید و استفاده از سازوکار جبران اضافهتولید نیز نشاندهنده حرکت تدریجی این ائتلاف بهسوی مدیریت منعطف، مستمر و مبتنی بر دادههای بازار است.
نایبرئیس کمیسیون انرژی مجلس افزود: قدرت اوپک نامحدود نیست. رشد عرضه تولیدکنندگان خارج از اوپکپلاس، تفاوت ظرفیت تولید و شرایط مالی اعضا، نیازهای متفاوت بودجهای، میزان پایبندی به تعهدهای تولید، تحریمهای اقتصادی، سیاست ذخایر راهبردی کشورهای مصرفکننده، افزایش بهرهوری انرژی، توسعه خودروهای برقی و نااطمینانی درباره سرعت و مسیر گذار انرژی، همگی بر قدرت مانور سازمان اثر میگذارند. هر اندازه انسجام درونی، انضباط تولید یا اعتبار اجرای تصمیمها کاهش یابد، قدرت پیامدهی و اثرگذاری اوپک بر انتظارهای بازار نیز تضعیف خواهد شد. به همین دلیل، شفافیت آماری، خطوط مبنای واقعبینانه تولید، توزیع منصفانه تعهدها و پایبندی اعضا بخشی از سرمایه نهادی اوپک به شمار میرود.
شهرکی تصریح کرد: نقش راهبردی اوپک کمک به کاهش دامنه چرخههای مخرب جهش و سقوط قیمت و ایجاد شرایطی است که هم امنیت عرضه و هم استمرار سرمایهگذاری را تضمین کند. قیمتهای بسیار پایین، سرمایهگذاری در ظرفیتهای جدید و امنیت عرضه سالهای آینده را تهدید میکند؛ همانگونه که قیمتهای بیش از حد بالا میتواند تورم، کاهش رشد اقتصادی، تسریع جانشینی انرژی و تخریب تقاضای نفت را در پی داشته باشد. نقطه تعادل پایدار جایی است که منافع تولیدکننده، مصرفکننده و سرمایهگذار در افق بلندمدت تا حد امکان همسو شود.
اوپک پس از 66 سال از ارکان مهم حکمرانی انرژی جهان است
وی تأکید کرد: برای ایران موضوع بهصورت صرف حفظ عضویت تاریخی در اوپک نیست. ایران بهعنوان یکی از پنج بنیانگذار این سازمان و دارنده یکی از بزرگترین ذخایر هیدروکربوری جهان، باید متناسب با جایگاه ژئوپلیتیک و ظرفیت منابع خود، نقش فعالی در معماری تصمیمگیری اوپک ایفا کند. دیپلماسی مؤثر انرژی زمانی پشتوانه واقعی خواهد داشت که با افزایش ظرفیت تولید، حفظ و توسعه ظرفیت مازاد قابل اتکا، جذب سرمایه و فناوری، کاهش هزینه تولید، توسعه بازارهای صادراتی و صیانت از سهم ایران در بازار جهانی همراه باشد. در بازار نفت، قدرت مذاکره سرانجام به ظرفیت واقعی تولید، صادرات و دسترسی پایدار به بازار متکی است.
نایبرئیس کمیسیون انرژی مجلس گفت: اوپک در 66سالگی همچنان یکی از ارکان مهم حکمرانی انرژی جهان است، نه سازمانی که بتواند بهتنهایی قیمت نفت را تعیین کند و نه نهادی که نقش آن در برابر تحولات جدید بازار پایان یافته باشد. آینده نفوذ اوپک به میزان انسجام اعضا، انضباط در اجرای تصمیمها، اعتبار دادهها، ظرفیت واکنش سریع به شوکهای بازار و توان سازگاری با تحولات ساختاری نظام انرژی وابسته است. برای ایران نیز راهبرد صحیح، حضور منفعلانه در این سازمان نیست، بلکه تبدیل ظرفیت عظیم منابع کشور به قدرت تولید، قدرت بازار و در نهایت قدرت مؤثر در تصمیمسازی انرژی جهان است.