خبرگزاری آریا - افراد دارای افکار خودکشی یا سابقه اقدام می‌توانند برای دریافت حمایت و خدمات تخصصی با خطوط 1480 و 123 تماس بگیرند؛ معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی از فعالیت شبانه‌روزی این خطوط و سامانه پیامکی 20000123 خبر داد و همزمان پلتفرم «فانوس» با هدف آموزش، ارزیابی خطر و تسهیل دسترسی به خدمات حمایتی رونمایی شد.
سیدحسن موسوی‌چلک، معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور، در نشست علمی تخصصی پیشگیری از خودکشی با تأکید بر ضرورت رویکرد جامع در این حوزه گفت: سازمان بهزیستی در چارچوب وظایف قانونی خود خدمات مختلفی را برای پیشگیری از خودکشی و مداخله در بحران ارائه می‌دهد و افراد دارای افکار خودکشی می‌توانند با خطوط 1480 و 123 تماس بگیرند.
وی اظهار کرد: خط 1480 با عنوان «صدای مشاور» بیش از 30 سال سابقه دارد و یکی از نخستین خدمات تلفنی مشاوره‌ای در این حوزه محسوب می‌شود. همچنین خط 123 اورژانس اجتماعی به صورت شبانه‌روزی در سراسر کشور فعال است و مردم می‌توانند برای دریافت خدمات مورد نیاز با آن تماس بگیرند.
موسوی‌چلک افزود: برای افرادی که امکان برقراری تماس تلفنی ندارند نیز سامانه پیامکی 20000123 راه‌اندازی شده و همکاران بهزیستی به صورت شبانه‌روزی پیام‌های دریافت‌شده را پاسخ می‌دهند. به گفته وی، این سامانه به‌زودی به صورت عمومی معرفی خواهد شد.
مداخله تخصصی برای افراد در معرض خطر خودکشی
معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور با تأکید بر اینکه مداخله در خودکشی نیازمند آموزش و تخصص است، گفت: این موضوع با پند و نصیحت قابل حل نیست و به همین دلیل سازمان بهزیستی دوره‌های آموزشی مختلفی را با استفاده از ظرفیت استادان و متخصصان این حوزه در سراسر کشور برگزار کرده است.
وی همچنین از اجرای یک برنامه مداخله‌ای در 16 استان دارای آمار بالاتر خودکشی خبر داد و افزود: افرادی که با 1480 تماس گرفته و افکار یا سابقه اقدام به خودکشی داشته‌اند یا از خدمات اورژانس اجتماعی استفاده کرده‌اند، در این برنامه تحت مداخلات تخصصی مددکاری اجتماعی قرار می‌گیرند.
به گفته موسوی‌چلک، این برنامه پیش‌تر به صورت مدیریت‌شده و علمی در تهران اجرا شده و اکنون به یک شیوه‌نامه تبدیل شده است تا در 16 استان اجرا شود. افرادی که در خانواده آنها سابقه اقدام به خودکشی وجود دارد نیز در این برنامه مورد توجه قرار گرفته‌اند.
وی تأکید کرد که برنامه‌های پیشگیری باید متناسب با شرایط اجتماعی و زیست‌بوم هر منطقه طراحی شوند و نمی‌توان برای استان‌های مختلف کشور نسخه‌ای یکسان در نظر گرفت.
بیش از 435 هزار نفر در طرح سنجش سلامت روان
معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی همچنین با اشاره به اجرای طرح ملی سنجش سلامت روان گفت: بیش از 435 هزار نفر پس از طی مراحل مختلف، فرم‌های مربوط را تکمیل و نهایی کردند و بیش از 70 هزار نفر در گروه افراد پرخطر قرار گرفتند.
وی افزود: اطلاعات این افراد به شهرستان‌ها ارسال شد و پیگیری‌های لازم برای برقراری تماس و ارائه خدمات انجام گرفت. همچنین بیش از 93 درصد افرادی که از خدمات استفاده کرده‌اند، رضایت خود را اعلام کرده‌اند.
به گفته موسوی‌چلک، طی یک سال بیش از 68 هزار خدمت از طریق «صدای مشاور» به مردم ارائه شده که بخشی از این خدمات مربوط به موضوع خودکشی بوده است.
وی همچنین بر اهمیت «مراقبت از مراقبین» تأکید کرد و گفت افرادی که در حوزه مداخلات خودکشی فعالیت می‌کنند باید مورد حمایت قرار گیرند تا در معرض آسیب‌های ناشی از مواجهه مداوم با بحران و ترومای ثانویه قرار نگیرند.
رونمایی از پلتفرم «فانوس» برای پیشگیری از خودکشی
حمید پیروی، نایب‌رئیس جمعیت علمی پیشگیری از خودکشی و دبیر قرارگاه پیشگیری از خودکشی استان تهران، نیز از رونمایی پلتفرم پیشگیری از خودکشی موسوم به «فانوس» خبر داد.
وی گفت این پلتفرم با هدف ارائه آموزش، ارزیابی و خدمات حمایتی در حوزه پیشگیری از خودکشی طراحی شده و مبنای نظری آن بر توانمندسازی افراد، خانواده‌ها و جوامع استوار است.
پیروی با اشاره به ضرورت ارتقای سواد سلامت و خودمراقبتی اظهار کرد: پلتفرم فانوس تلاش می‌کند علاوه بر ارتقای سواد سلامت افراد، دسترسی آسان‌تر مردم به خدمات مورد نیاز را فراهم کند.
به گفته وی، فناوری‌های دیجیتال، اپلیکیشن‌ها، اینترنت اشیا، فضای مجازی و فناوری‌هایی مانند واقعیت مجازی و واقعیت افزوده می‌توانند در حوزه خودمراقبتی مورد استفاده قرار گیرند و مطالعات انجام‌شده نیز شواهدی درباره اثربخشی برخی مداخلات دیجیتال در کاهش افکار خودکشی ارائه کرده‌اند.
فانوس چگونه به افراد در معرض خطر کمک می‌کند؟
پیروی توضیح داد: فانوس برای متخصصان، معلمان، استادان دانشگاه و افرادی که قصد کمک به فرد در معرض خطر را دارند، اطلاعات و منابع لازم را فراهم می‌کند تا شناخت آنها نسبت به مسئله خودکشی افزایش یابد و بتوانند منابع حمایتی و راه‌های کمک را شناسایی کنند.
یکی از بخش‌های این پلتفرم، پنل متخصصان است که متخصصان می‌توانند در آن ثبت‌نام کرده و به اطلاعات، پروتکل‌ها و ابزارهای مرتبط با پیشگیری از خودکشی دسترسی داشته باشند. در صورت فراهم شدن زیرساخت‌های لازم، امکان ارائه نوبت، برگزاری جلسات مشاوره و مراقبت و پیگیری نیز برای این بستر پیش‌بینی شده است.
پیروی گفت یکی از خلأهای مهم حوزه پیشگیری، دسترسی به‌موقع به اطلاعات افراد در معرض خطر است. فانوس می‌تواند در مسیر غربالگری، ارزیابی خطر، درمان و پیگیری، ارتباط میان متخصصان و ارائه خدمات زنجیره‌ای مراقبتی را تسهیل کند.
وی تأکید کرد: هدف این است که فرد در معرض خطر در مسیر مراقبت گم نشود و فرآیندی منسجم از ارزیابی، دریافت خدمات تخصصی، مراقبت و پیگیری برای او ایجاد شود.
55 هزار خانواده درگیر مسئله خودکشی هستند
پیروی همچنین گفت حدود 55 هزار خانواده در کشور درگیر مسئله خودکشی هستند و بر ضرورت استفاده از ظرفیت‌های علمی و فناوری برای حمایت از این خانواده‌ها تأکید کرد.
وی افزود: فانوس به دنبال ایجاد یک زیرساخت ملی و قابل توسعه است که از انسجام خانوادگی، دسترسی ملی، پشتیبانی چندکاناله و یک نقطه تماس واحد برخوردار باشد.
فردی که خود در معرض خطر قرار دارد می‌تواند از طریق این پلتفرم مورد ارزیابی و خودارزیابی قرار گیرد و از خدمات و اطلاعات حمایتی استفاده کند. همچنین افرادی که قصد کمک به فرد دیگری را دارند، می‌توانند از محتوای آموزشی و منابع موجود برای شناخت نشانه‌های خطر و نحوه حمایت استفاده کنند.
نادر توکلی: خودکشی قابل پیشگیری است
نادر توکلی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی ایران و رئیس قرارگاه پیشگیری از خودکشی استان تهران، نیز در این همایش گفت خودکشی پیش از آنکه یک عدد در آمارها باشد، با یک انسان، یک زندگی و یک خانواده مواجه است و پیشگیری از آن نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ در سطوح مختلف است.
وی افزود: در بسیاری از موارد، خودکشی داستانی از رنج است که اگر زودتر دیده شود، جدی‌تر گرفته شود، فرد دسترسی آسان‌تری به حمایت‌های اجتماعی داشته باشد و نظام‌های حمایتی هماهنگ‌تر عمل کنند، می‌توان در آن مداخله کرد.
توکلی تأکید کرد: «خودکشی قابل پیشگیری است» و برای پیشگیری از آن باید افراد در معرض خطر و علائم هشداردهنده در سطوح فرد، خانواده، جامعه و حتی نظام سیاست‌گذاری به‌موقع شناسایی شوند.
تشکیل شبکه‌ای برای پیشگیری از خودکشی
رئیس دانشگاه علوم پزشکی ایران با اشاره به حدود یک سال فعالیت قرارگاه پیشگیری از خودکشی گفت جلسات این قرارگاه به صورت ماهانه و فصلی برگزار شده و هدف آن ایجاد فضای مشترک برای همکاری میان دستگاه‌های اجرایی، تصمیم‌ساز، مداخله‌گر، خدمات‌رسان و حوزه‌های علمی بوده است.
وی افزود: دانشگاه تلاش کرده است میان دانشگاه، نظام سلامت، سازمان بهزیستی، آموزش و پرورش، دانشگاه‌ها، دستگاه‌های اجتماعی، سازمان پزشکی قانونی، اورژانس، قوه قضاییه و سایر نهادها گفت‌وگو شکل بگیرد و برای هر دستگاه مأموریتی تعریف شود.
توکلی تأکید کرد که مسئله خودکشی به ما یادآوری می‌کند هیچ دستگاهی به تنهایی نمی‌تواند پاسخگوی تمام ابعاد این مسئله باشد و برای مقابله با آن به یک شبکه نیاز است.
فانوس جایگزین خدمات تخصصی نیست
توکلی درباره پلتفرم «فانوس» گفت این سامانه قرار نیست جایگزین خدمات تخصصی نظام سلامت شود، بلکه هدف آن تسهیل دسترسی به دانش، اطلاعات معتبر و منابع کمک‌کننده است.
وی افزود: در بخش عمومی فانوس، اطلاعات قابل فهم درباره پیشگیری از خودکشی، نشانه‌های هشداردهنده، نحوه کمک گرفتن، حمایت از فرد در معرض خطر و ابزارهایی مانند برنامه ایمنی ارائه می‌شود.
به گفته توکلی، در بخش تخصصی نیز منابع علمی، راهنماهای بالینی، پروتکل‌های درمانی، ابزارهای ارزیابی، محتوای آموزشی، مقالات، کتاب‌ها و تجربه‌های برنامه‌های پیشگیری در اختیار متخصصان قرار خواهد گرفت.
وی در پایان با اشاره به شعار همایش، «سیاست‌گذاری تا اقدام»، گفت سیاست زمانی ارزشمند است که به برنامه تبدیل شود و برنامه نیز زمانی ارزشمند خواهد بود که اجرا و به صورت مستمر پایش شود و بتواند در زندگی مردم تغییر ایجاد کند.