خبرگزاری آریا - گزارش معاونت مسکن و ساختمان وزارت راه و شهرسازی از افزایش صدور پروانه، آغاز عملیات و تکمیل واحدهای طرح‌های حمایتی در دولت چهاردهم حکایت دارد و همزمان تأمین زمین، توسعه بازار اجاره و حمایت هدفمند از خانوارهای کم‌درآمد در کانون برنامه‌های آتی قرار گرفته است.
به گزارش خبرگزاری آریا، گزارش تحولات مسکن، اقدامات و برنامه‌های آتی معاونت مسکن و ساختمان وزارت راه و شهرسازی در مهرماه 1405، تصویری از وضعیت شاخص‌های کمی و کیفی بازار مسکن، عملکرد دولت چهاردهم در اجرای طرح‌های حمایتی و برنامه‌های پیش‌رو ارائه می‌کند.
بر اساس این گزارش، اگرچه در دو دهه گذشته در شاخص‌هایی مانند تراکم خانوار، کیفیت و استحکام واحدهای مسکونی و نوسازی مسکن روستایی بهبودهایی ایجاد شده؛ اما دسترسی خانوارها به مسکن، نوسازی بافت‌های فرسوده و تأمین مالی همچنان از مسائل اصلی این بخش به شمار می‌رود.
بهبود شاخص‌های کمی و کیفی مسکن
بررسی‌های انجام‌شده نشان می‌دهد در سال‌های گذشته عرضه مسکن در مجموع توانسته بخش قابل توجهی از نیاز ناشی از تشکیل خانوارهای جدید را پوشش دهد. از سال 1375 تا 1403 حدود 13.7 میلیون خانوار شهری جدید تشکیل شده و در همین دوره حدود 14 میلیون واحد مسکونی در مناطق شهری تولید و به بازار عرضه شده است. بر همین اساس، تراکم خانوار در واحدهای مسکونی در تصرف خانوار از 1.14 در سال 1375 به 1.04 در سال 1403 کاهش یافته است.
در بخش ساخت و ساز نیز تعداد واحدهای مسکونی مندرج در پروانه‌های ساختمانی مناطق شهری کشور در سال 1403 از مرز 500 هزار واحد عبور کرده و به حدود 523 هزار واحد رسیده که بالاترین میزان در 11 سال گذشته بوده است. در کنار آن، سهم واحدهای مسکونی بادوام نیز طی سال‌های گذشته افزایش یافته و در سال 1404 حدود 98 درصد ساختمان‌های مسکونی در حال احداث شهری بر اساس پروانه‌های ساختمانی با مصالح بادوام در حال ساخت بوده‌اند.
در حوزه روستایی هم سهم واحدهای مقاوم از 7 درصد در سال 1384 به حدود 55 درصد در سال 1404 رسیده است؛ هرچند همچنان حدود 2.4 میلیون واحد مسکونی روستایی نیازمند نوسازی هستند. در مقابل، نوسازی بافت‌های فرسوده شهری با سرعت کمتری پیش رفته و از مجموع 5.8 میلیون واحد مسکونی موجود در بافت‌های فرسوده و سکونتگاه‌های غیررسمی، حدود 2.8 میلیون واحد نیازمند نوسازی اعلام شده است.
شتاب اجرای طرح‌های حمایتی و توسعه عرضه زمین
یکی از محورهای اصلی گزارش تحولات مسکن، عملکرد دولت چهاردهم در تکمیل طرح‌های حمایتی مسکن است. بر اساس این گزارش، تعهد قطعی دولت با لحاظ متقاضیان مؤثر، حدود 836 هزار واحد است. تعداد قراردادهای مشارکت مدنی طرح‌های حمایتی از 342 هزار فقره در پایان شهریور 1403 به 517 هزار فقره افزایش یافته و تعداد واحدهای دارای پروانه ساختمانی در طرح‌های حمایتی 99 ساله نیز از 477 هزار واحد به بیش از 735 هزار واحد رسیده است. همچنین واحدهای دارای شروع عملیات اجرایی از 531 هزار به بیش از 723 هزار واحد افزایش یافته است.
در بخش تکمیل نیز تعداد واحدهای حمایتی به اتمام رسیده از 21 هزار واحد تا شهریور 1403 به حدود 108 هزار واحد افزایش یافته که بیش از 87 هزار واحد آن در دولت چهاردهم تکمیل شده است. همچنین از 125 هزار واحد باقیمانده مسکن مهر، 60 هزار واحد در دولت چهاردهم تکمیل و تحویل شده است. سقف تسهیلات پروژه‌های حمایتی نیز از 650 به 850 میلیون تومان افزایش یافته و برای برخی پروژه‌ها امکان تمدید دوره مشارکت مدنی از 48 به 60 ماه فراهم شده است.
تأمین زمین نیز یکی دیگر از محورهای مهم عملکرد دولت است. از سال 1400 تاکنون حدود 170 هزار هکتار زمین به شهرها و روستاهای کشور الحاق شده که بیش از 88 هزار و 500 هکتار آن مربوط به دولت چهاردهم بوده است. از مجموع اراضی در مرحله آماده‌سازی نیز 33 هزار هکتار آماده شده است.
در عین حال، گزارش تأکید می‌کند تکمیل پروژه‌ها همچنان به تأمین تسهیلات، زیرساخت‌های آب و برق، خدمات روبنایی و تأمین آورده متقاضیان، به‌ویژه خانوارهای کم‌درآمد، وابسته است. برای تکمیل تعهدات مسکن حمایتی و واحدهای باقیمانده مسکن مهر، بیش از 1600 همت منابع دولتی، حدود 700 همت تسهیلات بانکی و بیش از 800 همت آورده متقاضیان مورد نیاز برآورد شده است.
تمرکز جدید بر اجاره، محرومان و تأمین مالی
بازار اجاره هم در گزارش تحولات مسکن جایگاه ویژه‌ای دارد. بسته مدیریت بازار اجاره با سه محور تسهیلات حمایتی برای مستأجران، ساماندهی بازار اجاره و اقدامات مدیریتی در تولید و عرضه واحدهای مسکونی دنبال شده است. سقف منابع کمک‌ودیعه مسکن در سال 1405 به 300 همت افزایش یافته و تا پایان شهریور 1405 بیش از 458 هزار فقره تسهیلات به ارزش بیش از 93 همت پرداخت شده است. همچنین برنامه‌هایی برای توسعه مسکن استیجاری عمومی و ساخت واحدهای اجاره‌ای برای زوج‌های جوان و اقشار کم‌درآمد در نظر گرفته شده است.
در بخش حمایت از محرومان نیز حدود 316 هزار متقاضی کم‌درآمد شناسایی شده و برنامه احداث مسکن برای حدود 250 هزار خانوار دهک‌های یک تا چهار درآمدی در دستور کار قرار گرفته است. همچنین برای اجرای برنامه مسکن محرومان در قانون بودجه 1405، 8 هزار میلیارد تومان اعتبار پیش‌بینی شده است.
گزارش تحولات مسکن در نهایت تأمین مالی را مهم‌ترین چالش بنیادین بخش مسکن می‌داند. سهم بخش مسکن و ساختمان از تسهیلات بانکی در سال 1405 به حدود 2 درصد رسیده و وزارت راه و شهرسازی، متنوع‌سازی روش‌های تأمین مالی و ایجاد انعطاف در نظام پرداخت تسهیلات متناسب با شرایط اقتصادی خانوار را از رویکردهای اساسی خود اعلام کرده است.
در همین چارچوب، رویکردهای آینده وزارت راه و شهرسازی بر تکمیل تعهدات باقیمانده، متنوع‌سازی شیوه‌های تأمین مسکن، تمرکز بر خانوارهای کم‌درآمد، واگذاری زمین به متقاضیان، نوسازی بافت‌های فرسوده و سکونتگاه‌های غیررسمی، اصلاح نظام تأمین مالی، ارتقای حکمرانی زمین و تمرکز منابع برای گروه‌های نیازمند استوار شده است. همچنین در این گزارش تأکید شده که واگذاری زمین باید همزمان با امکان تأمین خدمات زیربنایی و روبنایی و توجه به کیفیت سکونت انجام شود.