خبرگزاری آریا - مدیرکل توسعه فناوری اطلاعات، امنیت و هوشمندسازی وزارت نفت با تأکید بر ضرورت عبور از سامانه‌محوری و گزارش‌گیری سنتی گفت: حکمرانی داده و هوش مصنوعی باید به خلق ارزش اقتصادی در صنعت نفت منجر شود.
به گزارش خبرنگار شانا، پژمان امیدمقدمی امروز (سه‌شنبه، 21 مهر) در دومین کنفرانس ملی حکمرانی داده و هوش مصنوعی که در دانشکده فنی دانشگاه تهران برگزار شد، با اشاره به ضرورت تدوین نقشه راه برای تحول دیجیتال در دستگاه‌های اجرایی بیان کرد: پس از حدود یک دهه حرکت در حوزه فناوری اطلاعات بدون نقشه راه مشخص، تدوین سند نقشه راه دولت هوشمند با هدف ایجاد چهارچوبی برای تحول در این حوزه در دستور کار قرار گرفت.
وی با بیان اینکه حکمرانی داده یکی از اجزای این نقشه راه است، افزود: موضوع حکمرانی داده را نباید جدا از دیگر مؤلفه‌های تحول دیجیتال دید، زیرا این حوزه بخشی از یک برنامه کلان برای هوشمندسازی دولت و ارتقای عملکرد دستگاه‌های اجرایی است.
ضرورت عبور از انباشت داده و گزارش‌گیری سنتی
مدیرکل توسعه فناوری اطلاعات، امنیت و هوشمندسازی وزارت نفت با اشاره به توسعه زیرساخت‌های فناوری اطلاعات در کشور تصریح کرد: در سال‌های گذشته، بخش مهمی از تلاش‌ها به ایجاد زیرساخت‌ها و برقراری ارتباط میان سامانه‌ها اختصاص داشت و اکنون بسیاری از دستگاه‌ها به مخازن داده و ابزارهای هوش تجاری مجهز شده‌اند، اما مسئله اصلی این است که آیا از این ظرفیت‌ها به‌درستی استفاده می‌کنیم و به بلوغ مورد انتظار رسیده‌ایم یا خیر.
امیدمقدمی ادامه داد: صرف گردآوری داده‌ها و تهیه گزارش درباره افزایش یا کاهش شاخص‌ها کافی نیست. باید بتوانیم روابط پنهان میان متغیرها را شناسایی کنیم و به چرایی تغییرات برسیم، موضوعی که هوش مصنوعی می‌تواند در تحقق آن نقش مؤثری داشته باشد.
وی با اشاره به نمونه‌ای از کاربرد این فناوری در صنعت نفت گفت: برای مثال، اگر مصرف انرژی در یک واحد پالایشی افزایش یابد، صرف مشاهده این تغییر کافی نیست، بلکه باید علت آن بررسی شود تا مدیر بتواند تصمیم مناسب‌تری اتخاذ کند.
هوش مصنوعی جایگزین تصمیم‌گیری انسانی نمی‌شود
مدیرکل توسعه فناوری اطلاعات، امنیت و هوشمندسازی وزارت نفت با تأکید بر اهمیت نقش انسان در تصمیم‌گیری‌های راهبردی بیان کرد: هوش مصنوعی می‌تواند در تحلیل داده‌ها، شناسایی الگوها و ارائه گزینه‌های تصمیم‌گیری به مدیران کمک کند، اما یافته‌های ماشین به معنای رسیدن به تصمیم درست نیست.
امیدمقدمی افزود: در صنعت نفت، تصمیم‌هایی مانند ادامه یا توقف تولید، با مجموعه‌ای از ملاحظات فنی، اقتصادی و تعهدهای سازمانی ارتباط دارند. بنابراین، حتی اگر هوش مصنوعی بتواند افزایش مصرف انرژی را شناسایی کند، ارزیابی همه ابعاد تصمیم و انتخاب راهکار مناسب همچنان به قضاوت مدیریتی و توجه به ملاحظات انسانی نیاز دارد.
وی با بیان اینکه باید از نگاه سامانه‌محور به مفهوم هوشمندسازی عبور کرد، گفت: نمی‌توان هر سامانه الکترونیکی یا مکانیزه‌ای را هوشمند نامید، هوشمندسازی زمانی معنا پیدا می‌کند که از ظرفیت هوش مصنوعی برای تحلیل، تصمیم‌سازی و بهبود عملکرد استفاده شود.
تحول دیجیتال باید به خلق ارزش در صنعت نفت منجر شود
مدیرکل توسعه فناوری اطلاعات، امنیت و هوشمندسازی وزارت نفت با اشاره به تعدد برنامه‌ها و الزام‌های حوزه فناوری اطلاعات بیان کرد: معماری سازمانی، تحول دیجیتال، اقتصاد دیجیتال، هوشمندسازی و حکمرانی داده، اجزای مرتبط یک مسیر واحد هستند و نباید به‌شکل پروژه‌هایی مستقل و بدون ارتباط با یکدیگر دنبال شوند.
امیدمقدمی افزود: تحول دیجیتال زمانی ارزشمند است که خروجی ملموسی برای سازمان داشته باشد. این خروجی به‌تنهایی به درآمد مالی محدود نمی‌شود، بلکه افزایش سرعت، ارتقای کیفیت، بهبود بهره‌وری و افزایش رفاه را نیز در بر می‌گیرد.
وی تأکید کرد: اگر حکمرانی داده به ارزش‌آفرینی منجر نشود، اگر تحول دیجیتال نتواند اقتصاد سازمان را تقویت کند و اگر هوش مصنوعی تأثیر قابل‌اندازه‌گیری بر عملکرد نداشته باشد، در تحقق اهداف اصلی خود موفق نبوده است.
حاکمیت داده؛ بستری برای توسعه اقتصاد دیجیتال
مدیرکل توسعه فناوری اطلاعات، امنیت و هوشمندسازی وزارت نفت با اشاره به ظرفیت اقتصادی داده‌ها تصریح کرد: حکمرانی داده افزون‌بر فراهم‌کردن زیرساخت لازم برای دیگر برنامه‌های تحول دیجیتال، می‌تواند زمینه بهره‌برداری اقتصادی از داده‌های قابل اشتراک‌گذاری را نیز فراهم کند.
امیدمقدمی افزود: داده‌هایی که یک دستگاه در آن‌ها مرجعیت و اعتبار منحصربه‌فرد دارد، در صورت رعایت الزام‌های قانونی، امنیتی و حریم خصوصی، می‌توانند برای ارائه خدمات ارزشمند به دیگر بخش‌ها استفاده شوند. از این منظر، حکمرانی داده می‌تواند به توسعه اقتصاد دیجیتال و ایجاد ارزش افزوده برای سازمان‌ها کمک کند.
معماری سازمانی باید متناسب با مأموریت‌های جدید تغییر کند
وی با اشاره به ضرورت بازنگری در ساختار سازمان‌ها بیان کرد: تحول دیجیتال تنها به اجرای پروژه‌های فناورانه محدود نمی‌شود، بلکه هنگامی که مأموریت‌های یک سازمان تغییر می‌کند، ساختار سازمانی، فرایندها و داده‌های موردنیاز آن نیز باید متناسب با شرایط جدید بازطراحی شوند.
مدیرکل توسعه فناوری اطلاعات، امنیت و هوشمندسازی وزارت نفت ادامه داد: در صنعت نفت، به دلیل گستردگی زنجیره ارزش، از اکتشاف و تولید تا انتقال، پالایش، توزیع و مصرف، حکمرانی داده با پیچیدگی‌های متعددی روبه‌روست. هر بخش ویژگی‌ها و نیازهای داده‌ای خاص خود را دارد و ایجاد سکویی هوشمند و یکپارچه، مستلزم شناخت دقیق ارتباطات میان این بخش‌هاست.
امیدمقدمی با تأکید بر ضرورت هماهنگی میان شرکت‌های زیرمجموعه صنعت نفت تصریح کرد: باید مشخص شود کدام داده‌های اساسی لازم است میان بخش‌های مختلف این صنعت جریان یابد تا امکان بهره‌برداری مشترک از داده‌ها و توسعه خدمات دیجیتال فراهم شود.
هوشمندسازی صنعت نفت نیازمند نگاه یکپارچه است
وی با اشاره به پروژه‌های پیش‌برنده تحول دیجیتال در صنعت نفت افزود: توسعه سکوی هوشمند دیجیتال و تقویت سازوکارهای حکمرانی داده از اقدام‌هایی است که می‌تواند زمینه بهره‌برداری مؤثرتر از اطلاعات و افزایش ارزش‌آفرینی در این صنعت را فراهم کند.
مدیرکل توسعه فناوری اطلاعات، امنیت و هوشمندسازی وزارت نفت با اشاره به تجربه اجرای طرح‌های هوش مصنوعی در صنعت پتروشیمی گفت: چنین تجربه‌هایی می‌توانند زمینه مناسبی برای توسعه مدیریت و نظارت بر داده‌ها و استفاده هدفمند از ظرفیت‌های فناوری اطلاعات را فراهم کنند.
امیدمقدمی تأکید کرد: آینده تحول دیجیتال تنها به افزایش تعداد سامانه‌ها و توسعه زیرساخت‌ها وابسته نیست، بلکه باید با شناسایی الگوهای پنهان در داده‌ها، تقویت تصمیم‌سازی هوشمند و حفظ نقش مؤثر انسان در تصمیم‌گیری، مسیر حرکت صنعت نفت به‌سمت بهره‌وری بیشتر و خلق ارزش پایدار هموار شود.