خبرگزاری آریا - معاون مسکن و عمران شهری بنیاد مسکن انقلاب اسلامی با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از تجربیات دوران جنگ در نظام شهرسازی کشور از اتمام تعمیر بیش از 100 هزار خانه جنگ‌زده خبر داد و گفت: ایجاد محلات خوداتکا و تاب‌آور مبتنی بر توسعه پایدار، با هدف تداوم حیات و ارائه خدمات محلی در شرایط عادی و بحرانی، در دستور کار بنیاد مسکن قرار گرفته است.
به گزارش خبرگزاری آریا از بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، سیدمهدی هدایت در همایش «شهر آینده، شهرسازی پس از جنگ» که به مناسبت روز جهانی شهرسازی برگزار شد، با اشاره به نقش شهرداری تهران و بنیاد مسکن انقلاب اسلامی در بازسازی مناطق آسیب‌دیده در جریان جنگ، گفت: شهرداری تهران برای نخستین‌بار در کشور به‌صورت جدی وارد موضوع بازسازی شد و بخش مهمی از بازسازی‌ها را در پایتخت بر عهده گرفت. همچنین بنیاد مسکن انقلاب اسلامی با توجه به وظایف ذاتی و تجربیات حاصل از زلزله‌های گذشته، مسئولیت بازسازی بخش عمده‌ای از مناطق کشور را بر عهده گرفت.
معاون مسکن شهری بنیاد مسکن انقلاب اسلامی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در حوزه بازسازی، افزود: در مجموع بیش از 110 هزار واحد مسکونی در کشور نیازمند تعمیر بودند که بیش از 100 هزار واحد آن به پایان رسیده است. همچنین بیش از 11 هزار واحد احداثی در دستور کار قرار داشت که بیش از 50 درصد آن‌ها تکمیل شده است.
هدایت با بیان اینکه تجربه جنگ، با وجود تلخی‌ها و هزینه‌های فراوان، می‌تواند درس‌آموز نظام شهرسازی کشور باشد، تصریح کرد: لازم است از این تجربیات در تدوین و اصلاح نظامات شهرسازی کشور استفاده کنیم. اقداماتی مانند تدوین سند راهبردی استفاده از فضاهای زیرسطحی در تهران که با پیگیری شهرداری تهران در شورای عالی شهرسازی و معماری کشور به تصویب رسیده، از جمله دستاوردهای ارزشمند تجربیات پس از جنگ است.
ایجاد محلات خوداتکا و تاب‌آور مبتنی بر توسعه پایدار
معاون مسکن و عمران شهری بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ادامه داد: بنیاد مسکن در مردادماه امسال موضوع ایجاد محلات خوداتکا و تاب‌آور مبتنی بر توسعه پایدار را در کشور مطرح و چارچوب اجرایی آن را به ادارات کل استانی ابلاغ کرد تا این محلات با اتکا به شش رکن اصلی طراحی و اجرا شوند.
وی نخستین رکن این الگو را امنیت و استقلال انرژی و آب عنوان کرد و گفت: در این رویکرد، موضوعاتی همچون بازچرخانی آب، استفاده از آب خاکستری و پیش‌بینی ذخایر آب آشامیدنی مورد توجه قرار گرفته است تا محلات در زمان وقوع و پس از سوانح بتوانند بخشی از نیازهای اساسی خود را تأمین کنند.
هدایت، تاب‌آوری زیرساختی و پایداری محیط‌زیستی را دومین رکن این الگو برشمرد و افزود: تجربه جنگ نشان داد که یکی از مهم‌ترین نگرانی‌ها در شرایط بحرانی، آسیب‌دیدن زیرساخت‌های حیاتی و قطع آب و برق است. بر همین اساس، استفاده از پنل‌های خورشیدی، سامانه‌های ذخیره‌ساز انرژی و نیروگاه‌های مقیاس کوچک از جمله سامانه‌های تولید هم‌زمان برق و حرارت در این محلات پیش‌بینی شده است تا در شرایط جنگ و سایر سوانح، بخشی از انرژی مورد نیاز تأمین شود.
وی با اشاره به اهمیت فضاهای باز چندعملکردی به‌عنوان رکن سوم این طرح اظهار کرد: فضاهایی مانند پارک‌ها و مراکز محلی باید به‌گونه‌ای طراحی شوند که در شرایط عادی کارکردهای متعارف خود را داشته باشند و در زمان وقوع بحران نیز امکان استفاده از آن‌ها برای مدیریت شرایط اضطراری فراهم باشد.
معاون مسکن و عمران شهری بنیاد مسکن، سازمان فضایی و سلسله‌مراتب عملکردی محلات را از دیگر ارکان این الگو دانست و گفت: در این بخش، هسته خدمات محلی، پهنه سکونت، پهنه خدمات حیاتی و پهنه انعطاف‌پذیر و چندعملکردی پیش‌بینی شده است.
هدایت ادامه داد: در پهنه خدمات حیاتی، موضوعاتی مانند تأمین انرژی و بازچرخانی آب مورد توجه قرار گرفته و در پهنه انعطاف‌پذیر و چندعملکردی نیز فضاهایی با قابلیت استفاده دوگانه، از جمله پارکینگ‌هایی که با رعایت الزامات پناهگاه و خدمات پشتیبان آن طراحی می‌شوند، پیش‌بینی شده است تا در زمان جنگ یا وقوع سوانح، امکان استفاده از آن‌ها به‌عنوان پناهگاه وجود داشته باشد.
وی با تأکید بر ضرورت رعایت الزامات پدافند غیرعامل در طراحی محلات افزود: تمامی الزامات مرتبط با پدافند غیرعامل در این الگو پیش‌بینی شده است تا احتمال آسیب‌پذیری محلات در شرایط بحرانی کاهش یابد.
هدایت، اتصال ایمن و پیوستگی عملکردی شبکه شریان‌های اصلی شهر را آخرین رکن این طرح معرفی کرد و گفت: محلات تاب‌آور نباید از ساختار اصلی شهر منفصل باشند، بلکه باید ضمن برخورداری از هویت و ظرفیت‌های مستقل، ارتباط مناسبی با شبکه حمل‌ونقل عمومی، به‌ویژه ایستگاه‌های مترو و شبکه ریلی، داشته باشند.
وی با بیان اینکه هدف اصلی از طراحی این محلات، تداوم حیات و ارائه خدمات محلی در تمامی شرایط است، توضیح داد: بنیاد مسکن انقلاب اسلامی با توجه به ظرفیت‌های موجود در استان‌ها و شهرهای کشور، از جمله نیروی انسانی، زمین، شرکت‌های تخصصی، ماشین‌آلات و منابع در اختیار، این مسئولیت را دنبال می‌کند تا با مشارکت بخش خصوصی، الگوی محلات خوداتکا و تاب‌آور در کشور عملیاتی و تکرارپذیر شود.
مکان‌یابی ایجاد محلات خوداتکا و تاب آور در 22 استان کشور
معاون مسکن و عمران شهری بنیاد مسکن انقلاب اسلامی با اشاره به آخرین وضعیت اجرای این طرح گفت: تاکنون در 22 استان مکان‌یابی این محلات انجام شده و پس از طی مراحل قانونی و تصویب طرح‌ها در مراجع ذی‌صلاح، طراحی آن‌ها توسط مهندسان مشاور و بر اساس ارکان شش‌گانه آغاز شده است.
وی افزود: استان قم با اختصاص زمینی به مساحت حدود دو هکتار، در این زمینه پیشرو است و به‌زودی عملیات اجرایی آن آغاز خواهد شد. همچنین پیش‌بینی می‌شود در ماه‌های آینده، عملیات اجرایی طرح در سایر استان‌های دارای مکان‌یابی نیز آغاز شود.
دکتر هدایت در پایان با اشاره به نقش پژوهشکده سوانح در تدوین این الگو گفت: این مجموعه با برخورداری از تجربیات ارزشمند در حوزه پساجنگ و همچنین زلزله‌ها و سوانح گذشته کشور، در تدوین این طرح به بنیاد مسکن کمک کرده است. امیدواریم با همراهی استادان حوزه شهرسازی و جامعه مهندسان شهرساز، زمینه ایجاد محلات ایمن و تاب‌آور در کلان‌شهرها و سایر شهرهای کشور فراهم شود.