خبرگزاری آریا -تحولات سیاسی عراق، بهویژه پس از انتخابات پارلمانی 2025، بار دیگر اهمیت راهبردی این کشور را در معادلات امنیتی و ژئوپلیتیکی جمهوری اسلامی ایران برجسته کرده است. پیروزی قاطع ائتلافهای شیعی و تثبیت موقعیت گروههای نزدیک به محور مقاومت، در نگاه نخست میتواند همراستا با برخی اهداف منطقهای ایران تلقی شود. اما سیاست خارجیِ مبتنی بر منافع ملی، نیازمند نگاهی فراتر از همسوییهای مقطعی و ایدئولوژیک است.
1. عراق؛ عمق استراتژیک یا میدان رقابت فرسایشی؟
ایران در چهار دهه گذشته، عراق را نهفقط بهعنوان یک همسایه، بلکه بهمثابه عمق استراتژیک خود در غرب تلقی کرده است. اما این عمق، زمانی مؤثر خواهد بود که بر پایهی ثبات، مشروعیت سیاسی و انسجام ملی عراق استوار باشد. پیروزی جریانهای شیعی، اگر به حذف یا تضعیف نقش اهل سنت و کردها بینجامد، نهتنها به انسجام عراق آسیب میزند، بلکه زمینهساز بیثباتیهایی خواهد شد که مستقیماً امنیت مرزهای ایران را تهدید میکند.
2. الحشد الشعبی و مسئلهی دولتسازی
تثبیت موقعیت الحشد الشعبی در ساختار سیاسی عراق، از منظر مقابله با تهدیدات تروریستی و مهار نفوذ بازیگران مداخلهگر، مزایایی برای ایران دارد. اما اگر این تثبیت به قیمت تضعیف نهادهای رسمی دولت عراق تمام شود، در بلندمدت به فرسایش مشروعیت دولت مرکزی و افزایش شکافهای داخلی خواهد انجامید. ایران باید از تجربههای گذشته بیاموزد: حمایت از دولت ملیِ مقتدر، بیش از حمایت از بازیگران غیردولتی، با منافع پایدار ایران همراستا است.
3. عادیسازی روابط با رژیم صهیونیستی؛ مصونیت یا توهم؟
برخی تحلیلها از «مصونیت عراق در برابر توافقات ابراهیمی» سخن میگویند. این گزاره، اگرچه در کوتاهمدت آرامشبخش است، اما نباید ایران را از واقعیتهای متغیر منطقه غافل کند. مصونیت واقعی، نه از طریق موازنهسازی صرف، بلکه از مسیر تقویت استقلال سیاسی عراق، توسعه اقتصادی و افزایش تابآوری اجتماعی آن حاصل میشود. ایران باید بداند که عراقِ ضعیف، حتی اگر همسو باشد، در برابر فشارهای منطقهای و بینالمللی آسیبپذیر خواهد بود.
4. سیاست همسایگی؛ از تاثیرگذاری مستقیم به مشارکت
منافع ملی ایران ایجاب میکند که سیاست همسایگیاش با عراق، از فاز تاثیرگذاری مستقیم به فاز مشارکتگرایی ارتقا یابد. این مشارکت باید بر سه محور استوار باشد:
- حمایت از دولت ملی عراق بهعنوان تنها مرجع مشروعیتبخش در ساختار سیاسی این کشور؛
- تعامل متوازن با همه اقوام و مذاهب برای جلوگیری از شکلگیری تصویر ایران بهعنوان حامی انحصاری یک جریان خاص؛
- توسعه همکاریهای اقتصادی، فرهنگی و زیربنایی برای تقویت پیوندهای پایدار میان دو ملت، فراتر از معادلات امنیتی.
ایران در آستانهی انتخابی راهبردی قرار دارد: یا میتواند با تکیه بر پیروزیهای انتخاباتی همپیمانانش، سیاستی کوتاهمدت و پرریسک را دنبال کند؛ یا با بازتعریف سیاست همسایگی، عراق را به شریک راهبردیِ باثبات، مستقل و همافزا در منطقه بدل سازد. راه دوم، هرچند دشوارتر، اما در چارچوب منافع ملی ایران، پایدارتر و کمهزینهتر خواهد بود.