خبرگزاری آیرا- نشست تخصصی بررسی اثرات آلاینده‌های نوظهور زیست‌محیطی، سموم کشاورزی و ترکیبات شیمیایی بر امنیت غذا و سلامت شهروندان، با حضور پژوهشگران، اعضای هیئت علمی و مدیران اجرایی دانشگاه علوم پزشکی مازندران و نمایندگان دستگاه‌های اجرایی و نظارتی استان، در معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی مازندران برگزار شد. دراین نشست، نتایج مجموعه‌ای از خلاصه‌های سیاستی و طرح‌های تحقیقاتی در حوزه آلاینده‌های نوظهور، کیفیت آب و مواد غذایی، باقیمانده سموم کشاورزی و پیامدهای احتمالی مواجهه طولانی‌مدت با ترکیبات شیمیایی ارائه و ابعاد مختلف بهره‌گیری از این یافته‌ها در سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی‌های اجرایی استان بررسی شد.
به گزارش خبرنگارآیرادرشهرستان بابل: درابتدای این نشست، بر ضرورت پیوند میان پژوهش‌های دانشگاهی و تصمیم‌گیری دستگاه‌های اجرایی تأکید شد و حاضران با اشاره به اهمیت موضوع امنیت غذایی، خواستار آن شدند که نتایج مطالعات علمی با دقت، در چارچوب شواهد معتبر و به دور از هرگونه بزرگ‌نمایی یا ایجاد نگرانی غیرضروری در جامعه اطلاع‌رسانی شود.
در ادامه، نتایج مطالعه‌ای درباره حضور میکروپلاستیک‌ها در انواع نوشیدنی‌ها و مواد آشامیدنی ارائه شد. بر اساس یافته‌های این پژوهش، ذرات میکروپلاستیک در نمونه‌هایی از آب‌های بسته‌بندی‌شده، آب لوله‌کشی، چای، قهوه، شیر و نوشیدنی‌های انرژی‌زا شناسایی شده‌اند. پژوهشگران با اشاره به نقش احتمالی بسته‌بندی‌های پلاستیکی، فرایند باز و بسته کردن درپوش‌ها و شرایط نگهداری در ورود این ذرات به مواد آشامیدنی، بر ضرورت توسعه روش‌های دقیق‌تر شناسایی و ارزیابی ریسک بهداشتی تأکید کردند.
بررسی ترکیبات فتالات در قهوه‌های بسته‌بندی‌شده نیز از دیگر موضوعات مطرح‌شده بود. در این مطالعه، 30 نمونه قهوه از سطح عرضه جمع‌آوری و سه نوع ترکیب فتالات با روش آزمایشگاهی کروماتوگرافی مایع همراه با طیف‌سنجی جرمی
اندازه‌گیری شد. نتایج نشان داد عمده مقادیر اندازه‌گیری‌شده پایین‌تر از حدود مرجع مورد استفاده در مطالعه بوده است؛ با این حال، ارزیابی ریسک انجام‌شده، ضرورت توجه به مواجهه بلندمدت، به‌ویژه در گروه‌های سنی حساس و مصرف‌کنندگان پرتکرار را مطرح می‌کند. پژوهشگران همچنین بر اهمیت نظارت بر کیفیت بسته‌بندی و شرایط نگهداری محصولات غذایی تأکید کردند.
در بخش دیگری از نشست، نتایج یک مطالعه مروری نظام‌مند درباره ارتباط نیترات و نیتریت با سرطان‌های دستگاه گوارش تشریح شد. در این پژوهش، 18 مطالعه معتبر، شامل پنج مطالعه مورد ـ شاهدی، مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت. یافته‌ها حاکی از آن بود که ارتباط نیتریت با افزایش خطر سرطان معده در شرایط مواجهه با دوزهای بالاتر قابل تأمل است، همچنین شواهد بررسی‌شده برای اثبات ارتباط مشخص نیترات با سرطان مری قانع‌کننده نبود. همچنین در برخی سطوح پایین دریافت نیترات، آثار ظاهراً محافظتی مشاهده شده که می‌تواند با الگوی مصرف سبزیجات و سایر عوامل تغذیه‌ای مرتبط باشد. پژوهشگران تأکید کردند که این نتایج به معنای اثبات رابطه علت و معلولی نیست و باید در چارچوب محدودیت‌های مطالعات مروری تفسیر شود.
یکی دیگر از محورهای پژوهشی، بررسی ارتباط مواجهه با آفت‌کش‌ها و تغییرات برخی شاخص‌های بیوشیمیایی خون در جمعیت مورد مطالعه در قالب طرح هم‌گروهی طبری بود. در این طرح که از سال 1394 آغاز شده، جمعیت‌هایی از مناطق شهری و کوهستانی، از جمله محدوده کیاسر، مورد بررسی قرار گرفته‌اند. فاصله محل سکونت از زمین‌های کشاورزی، نحوه استفاده از سموم، رعایت اصول ایمنی و استفاده از وسایل حفاظت فردی از جمله متغیرهای مورد توجه پژوهشگران بوده است. همچنین با در اختیار داشتن نمونه‌های زیستی و اطلاعات دوره‌ای، امکان بررسی پیامدهای بلندمدت مواجهه‌های محیطی فراهم شده است.
در این نشست، دو خلاصه سیاستی مرتبط با مدیریت مصرف سموم و ارتقای سلامت محصولات کشاورزی نیز ارائه شد. این مطالعات با مشارکت معاونت غذا و دارو، معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی مازندران، دانشگاه علوم پزشکی بابل و دستگاه‌های مرتبط انجام شده و محصولات راهبردی برنج و مرکبات را در کانون بررسی قرار داده‌اند.
بر اساس نتایج اعلام‌شده، در نمونه‌های بررسی‌شده برنج، باقیمانده سموم شناسایی نشد و در حدود 13 درصد نمونه‌های مرکبات، باقیمانده برخی سموم مشاهده شد که مقادیر گزارش‌شده پایین‌تر از حدود استاندارد مورد استفاده در مطالعه بود. البته پژوهشگران تأکید کردند که این نتایج ناظر بر نمونه‌های بررسی‌شده است و برای ارزیابی جامع وضعیت استان، تداوم نمونه‌برداری و پایش هدفمند ضرورت دارد.
در بخش مربوط به راهکارهای سیاستی، بر آموزش کشاورزان، اصلاح الگوی مصرف سموم، مدیریت تلفیقی آفات، نظارت بر زمان و دفعات سم‌پاشی، صدور گواهی سلامت و توسعه محصولات شناسه‌دار تأکید شد. همچنین مشارکت دستگاه‌هایی همچون سازمان جهاد کشاورزی، سازمان نظام مهندسی کشاورزی، اداره کل استاندارد، اداره کل حفاظت محیط زیست و دانشگاه‌های علوم پزشکی به‌عنوان پیش‌شرط اجرای مؤثر این سیاست‌ها مورد توجه قرار گرفت.
تأکید دستگاه‌های اجرایی بر تبدیل پژوهش به برنامه عملیاتی
در بخش تبادل نظر، نمایندگان دستگاه‌های اجرایی و نظارتی استان ضمن استقبال از نتایج پژوهش‌ها، بر ضرورت تکمیل زنجیره همکاری میان دانشگاه و دستگاه‌های مسئول تأکید کردند.
نماینده اداره کل استاندارد مازندران با اشاره به ضرورت استفاده از آخرین نسخه استانداردهای ملی، خواستار بازنگری در منابع مرجع، روش‌های نمونه‌برداری و شاخص‌های ارزیابی شد و تأکید کرد که نتایج آزمایشگاهی باید در کنار میزان مصرف واقعی مواد غذایی و الگوی دریافت روزانه شهروندان تحلیل شود. وی همچنین استمرار مطالعات و تأمین اعتبار برای پایش‌های دوره‌ای را ضروری دانست.
در ادامه، نماینده حوزه محیط زیست با تأکید بر اهمیت نگاه جامع به سلامت اکولوژیک، پیشنهاد کرد مطالعات مربوط به باقیمانده سموم علاوه بر محصول نهایی، منابع آب، خاک، رسوبات و نحوه مدیریت ظروف و پسماندهای ناشی از مصرف سموم را نیز دربرگیرد. وی همچنین توسعه همکاری‌های بین‌بخشی و استفاده از ظرفیت‌های قانونی موجود، از جمله ضوابط کاهش مصرف کیسه‌های پلاستیکی، را در تکمیل این برنامه‌ها مؤثر ارزیابی کرد.
نمایندگان حوزه آب و فاضلاب نیز با تشریح ظرفیت‌های آزمایشگاهی و مطالعات پایش منابع آبی، بر آمادگی این مجموعه برای همکاری با دانشگاه در طرح‌های تحقیقاتی مرتبط با آب‌های سطحی، زیرزمینی و منابع آب کشاورزی تأکید کردند.
از سوی دیگر، نماینده معاونت بهداشتی دانشگاه با اشاره به پایش مستمر کیفیت آب شرب در استان، اعلام کرد نتایج بررسی‌های انجام‌شده در حوزه نیترات، در مجموع شرایط نگران‌کننده‌ای را نشان نمی‌دهد و موارد محدود نیز از طریق برنامه‌های اصلاحی و توسعه زیرساخت‌های تأمین آب در حال پیگیری است. وی همچنین بر ضرورت تبدیل یافته‌های علمی به دستورالعمل‌ها و ضوابط اجرایی قابل استناد برای استفاده در نظام نظارت و بازرسی تأکید کرد.
در بخش پایانی، نمایندگان حوزه غذا و دارو با اشاره به اهمیت نمونه‌برداری هدفمند از محصولات کشاورزی، بر استمرار پایش باقیمانده سموم، نیترات و فلزات سنگین در محصولات مختلف تأکید کردند و توسعه دامنه مطالعات به محصولات پرمصرف خانوارها و بررسی هم‌زمان آلاینده‌های آب و مواد غذایی را از ضرورت‌های آینده پژوهش در این حوزه دانستند.
از پژوهش دانشگاهی تا سیاست‌گذاری سلامت‌محور
جمع‌بندی مباحث این نشست نشان داد که مقابله مؤثر با تهدیدهای مرتبط با امنیت غذا، صرفاً با انجام آزمایش‌های مقطعی امکان‌پذیر نیست و و نیاز به مجموعه اقداماتی به هم پیوسته، نظام مند و مستمر شامل پژوهش، آموزش، اجرا و پایش و نظارت دارد.
هم‌افزایی دانشگاه علوم پزشکی مازندران با دستگاه‌های مسئول در حوزه کشاورزی، آب و فاضلاب ، محیط زیست و استاندارد می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری نظامی منسجم برای رصد آلاینده‌های محیطی، ارتقای سلامت محصولات کشاورزی و افزایش اطمینان عمومی نسبت به ایمنی مواد غذایی باشد؛ رویکردی که در نهایت، پیشگیری از بیماری‌ها، کاهش هزینه‌های درمان و صیانت از سلامت شهروندان و محیط زیست مازندران را دنبال می‌کند.