کارنامه دو ساله شرکت نفت و گاز پارس در صیانت از شریان اصلی تأمین انرژی کشور
تابآوری پارس جنوبی در آزمون جنگ
خبرگزاری آریا - دو سال نخست فعالیت دولت چهاردهم برای پارس جنوبی دورهای فراتر از تقویم معمول توسعه و تولید بود؛ دورهای که در آن مهمترین کانون تأمین انرژی کشور، دو بار در معرض پیامدهای مستقیم جنگ تحمیلی سوم قرار گرفت و پنج پالایشگاه این مجموعه، بهعنوان حلقههای حیاتی زنجیره تولید و فرآورش گاز، از حملات مصون نماندند.
به گزارش شانا به نقل از شرکت نفت و گاز پارس، اهمیت این رخداد زمانی آشکارتر میشود که جایگاه پارس جنوبی در تراز انرژی ایران را در نظر بگیریم؛ میدانی که بخش عمده گاز مورد نیاز کشور را تأمین میکند و استمرار تولید از آن، نهفقط ضامن پایداری شبکه گاز، بلکه پشتوانه تأمین سوخت نیروگاهها، تولید صنایع، مجتمعهای پتروشیمی، پالایشگاه ستاره خلیج فارس و بخش گستردهای از اقتصاد ملی است.
در چنین شرایطی، آزمون اصلی صنعت گاز با محوریت میدان مشترک پارس جنوبی در توان و تابآوری برای حفظ جریان تولید، بازیابی ظرفیتهای آسیبدیده و ادامه همزمان برنامههای توسعهای معنا پیدا کرد. کارنامه شرکت نفت و گاز پارس در این دوره نشان میدهد که حتی در شرایطی که بخش بزرگی از زیرساختهای راهبردی گاز در کانون تهدید قرار گرفتند، زنجیره تولید از حرکت نایستاد، ظرفیتهای عملیاتی حفظ شد، بخش مهمی از تولید ازدسترفته به چرخه تولید بازگشت و طرحهای حفاری، توسعه و نگهداشت تولید نیز ادامه یافت. از این منظر، میدان مشترک پارس جنوبی در دو سال گذشته نهفقط عرصهای برای تولید گاز، که صحنه سنجش واقعی تابآوری انرژی کشور بود.
بازگشت ظرفیت در میانه بازسازی
نخستین آزمون بزرگ بازسازی زیرساختهای آسیبدیده پارس جنوبی در دولت چهاردهم، با حمله به پالایشگاه فاز 14 در جریان جنگ 12روزه رقم خورد. این رخداد بخشی از تأسیسات این پالایشگاه را درگیر آتشسوزی و خسارت کرد، اما روند پاسخ به حادثه از همان ساعات نخست به مهار آتش محدود نماند و بلافاصله پس از اطفای کامل حریق، فعالیتهای مرتبط با ارزیابی خسارت، ایمنسازی، آواربرداری و بازسازی تأسیسات آغاز شد و جبهههای کاری بهگونهای سازمان یافت که بازگرداندن ظرفیت تولید در کوتاهترین زمان ممکن در اولویت قرار گیرد.
حاصل این رویکرد، بازگشت سریع بخش عمده ظرفیت پالایشگاه بود؛ بهگونهای که سه ردیف شیرینسازی که آسیب کمتری دیده بودند، در کمتر از 10 روز تعمیر، آمادهسازی و دوباره وارد چرخه تولید شدند. در کنار این سه ردیف، بازسازی ردیفی که بیشترین میزان آسیب را متحمل شده بود نیز بهصورت مستقل و با گستره فنی وسیعتر در دستور کار قرار گرفت. انتخاب پیمانکار و آغاز عملیات تعمیراتی این بخش بلافاصله پس از پایان جنگ 12روزه انجام شد و اکنون فرایند بازسازی آن با پیشرفت قابل توجهی در حال اجراست.
در مقطع بعدی جنگ، پالایشگاههای فازهای 4 و 5 و 9 و 10 پارس جنوبی نیز در معرض حمله قرار گرفتند و بخشهایی از تأسیسات آنها آسیب دید. پس از ایمنسازی مناطق آسیبدیده، عملیات گسترده آواربرداری و پاکسازی در هر دو پالایشگاه آغاز شد تا در کوتاهترین زمان ممکن، جبهههای کاری برای ورود به مرحله بازسازی مهیا شود.
اهمیت این اقدامها از آن منظر است که هر پالایشگاه در زنجیره پارس جنوبی، حلقه دریافت، شیرینسازی و آمادهسازی گازی است که از سکوهای فراساحلی برداشت میشود. ازاینرو، بازیابی ظرفیت پالایشگاهی، بهطور مستقیم امکان افزایش دوباره برداشت از دریا را فراهم میکند. در همین زمینه، در فاصله کوتاهی پس از حملات به پالایشگاهها، سه سکوی گازی پارس جنوبی به چرخه بازگشتند و بخشی از ظرفیت تولید ازدسترفته بهسرعت احیا شد.
فرایند بازسازی پالایشگاههای آسیبدیده را باید یکی از مهمترین نمودهای تابآوری پارس جنوبی در دو سال گذشته دانست که از مهار آتش آغاز شد، با بازگرداندن سریع واحدهای کمترآسیبدیده ادامه یافت و اکنون با بازسازی بخشهای سنگینتر، در مسیر احیای کامل ظرفیتهای آسیبدیده قرار دارد.
توسعه زیر سایه بحران
در دو سال دولت چهاردهم 17 حلقه چاه جدید در فازهای مختلف پارس جنوبی حفاری شد و تا پایان سال 1404، حفاری و تکمیل چاههای جدید در کنار اسیدکاری چاههای موجود، حدود 30 میلیون مترمکعب در روز به ظرفیت تولید گاز از میدان مشترک پارس جنوبی افزود.
حاصل زنجیره این اقدامها در زمستان پارسال خود را در ثبت بالاترین نصاب برداشت تاریخ میدان نشان داد؛ زمانی که تولید گاز غنی پارس جنوبی برای نخستین بار به 730 میلیون مترمکعب در روز رسید. این رکورد در روزهای پایانی بهمن 1404 و پس از ثبت چند نصاب متوالی تولید به دست آمد.
یکی از مهمترین برنامههای نگهداشت تولید در این دوره، شتاببخشی به طرح حفاری چاههای درونمیدانی یا Infill بود؛ طرحی که حفاری 35 حلقه چاه در 17 سکوی تولیدی پارس جنوبی را هدفگذاری کرده است.
در طرح حفاری چاههای Infill نیز تاکنون 7 حلقه چاه تکمیل شده، 5 حلقه به بهرهبرداری رسیده و حفاری 6 حلقه دیگر ادامه دارد. این چاهها، در دوره بلوغ میدان، بخشی از معماری جدید صیانت از تولید پارس جنوبی با هدف استفاده بهینهتر از ظرفیت مخزن و حفظ توان برداشت سکوهای در حال بهرهبرداری به شمار میآیند.
در همین دوره، هفت حلقه چاه فاز 13 پارس جنوبی که به دنبال سانحه مربوط به حدود یک دهه گذشته تحتتأثیر قرار گرفته بودند نیز با بهکارگیری تکنولوژیهای جدید بازیابی شدند. همچنین، دومین مخزن ذخیرهسازی پروپان پالایشگاه فاز 13 راهاندازی شد و با ورود آن به چرخه، صادرات پروپان از این ظرفیت جدید آغاز شد. همزمان، در بخش فراساحل، فلوترهای اندازهگیری سطح مخازن فرایندی سکوهای فاز 13 نیز با اتکا به ظرفیت داخلی بومیسازی شد. این تجهیزات در پایش مستمر شرایط فرایندی و بهرهبرداری مطمئن از مخازن نقش دارند.
جهش سه برابری ناوگان حفاری؛ افزایش قدرت مانور در دریا
در مرداد 1403، همزمان با آغاز فعالیت دولت چهاردهم، فقط 4 دستگاه دکل حفاری دریایی در میدانهای تحت اختیار شرکت نفت و گاز پارس مستقر بود. از آن زمان تاکنون، با برنامهریزیهای گسترده تقویت و مدیریت ناوگان حفاری، 8 دستگاه حفاری دریایی به ظرفیت عملیاتی پروژههای شرکت در بخشهای توسعهای و نگهداشت افزوده شده و تعداد دکلهای مستقر در میدانهای تحت اختیار شرکت نفت و گاز پارس به 12 دستگاه رسیده است. ایجاد این ظرفیت، امکان فعالیت موازی در پروژههای توسعهای، چاههای درونمیدانی و عملیات مرتبط با تعمیر و تکمیل چاهها را فراهم کرده است.
فشارافزایی و ورود پارس جنوبی به مرحله بعدی حیات میدان
یکی از راهبردیترین پروندههای صنعت گاز کشور در دولت چهاردهم، طرح فشارافزایی میدان گازی پارس جنوبی است که آینده تولید این میدان در سالهای پیشرو با پیشرفت آن گره خورده است. دولت چهاردهم یکی از مهمترین گامهای اجرایی این طرح را با امضای چهار قرارداد اصلی فشارافزایی در بخش فراساحل پارس جنوبی با پیمانکاران منتخب برداشت. این اقدام در عمل این ابرپروژه را از مرحله مطالعات و برنامهریزی به مرحله تعهدات اجرایی و آمادهسازی برای ساخت و استقرار تأسیسات مورد نیاز وارد کرد. در ادامه نیز طرح فشارافزایی میدان گازی پارس جنوبی سرانجام در مرداد امسال به تصویب شورای اقتصاد رسید و چهارچوب لازم برای پیشبرد یکی از بزرگترین پروژههای آینده صنعت گاز کشور تثبیت شد.
همزمان با فعالیتهایی که در این طرح دنبال میشود، مقدمات اجرای فشارافزایی در بخش خشکی نیز آغاز شده و پروژه فشارافزایی خشکی فاز 19 با ورود به فرایند مناقصهها در مسیر اجرا قرار گرفته است. این همزمانی میان برنامههای فراساحلی و خشکی ازآنرو اهمیت دارد که فشارافزایی پارس جنوبی یک زنجیره یکپارچه مهندسی است و تحقق اهداف آن نیازمند هماهنگی میان تأسیسات سرچاهی و سکوهای دریایی، خطوط انتقال و زیرساختهای دریافت و فرآورش در خشکی خواهد بود.
فاز 11 در مسیر تکمیل آخرین فصل توسعه پارس جنوبی
در دولت چهاردهم، فعالیتهای توسعهای فاز 11 میدان گازی پارس جنوبی به یکی از پرتحرکترین جبهههای توسعهای میدان مشترک پارس جنوبی تبدیل شده است. با تکمیل عملیات حفاری و افزودن 6 حلقه چاه جدید در کنار چاههای پیشین در موقعیت SPD11B، شمار چاههای در چرخه بهرهبرداری در این فاز مرزی به 11 حلقه چاه رسیده و تولید گاز از این موقعیت در مرز آبی ایران و قطر از 11 میلیون مترمکعب به 26 میلیون مترمکعب در روز افزایش یافته است. با تکمیل فعالیتهای باقیمانده، نخستین سکوی طرح توسعه فاز 11 پارس جنوبی امسال به ظرفیت کامل تولید 28 میلیون مترمکعب گاز در روز خواهد رسید.
عملیات نصب پایه سکوی SPD11A بهتازگی پایان یافت تا زمینه آغاز حفاری چاههای جدید در دومین موقعیت فاز 11 پارس جنوبی هموار شود. پیش از ورود پروژه به این مرحله، مطالعات ارزیابی تأثیرات محیط زیستی موقعیت سکو و خطوط لوله دریایی SPD11A تکمیل و مجوز EIA از سازمان حفاظت محیط زیست اخذ شد. همزمان، مطالعات مهندسی پایه و پیشرفته سکوی بهرهبرداری این موقعیت نیز پایان یافت و پروژه وارد مرحله مهندسی خرید، آغاز فرایند تأمین کالا و تجهیز و راهاندازی کارگاه ساخت سکو شد. به این ترتیب، توسعه SPD11A اکنون از مرحله مطالعات و طراحی عبور کرده و اجزای اصلی زنجیره ساخت، تأمین و آمادهسازی عملیات فراساحلی آن در حال شکلگیری است.
در کنار توسعه ظرفیت جاری، نگاه به آینده تولید فاز 11 نیز در همین دوره آغاز شده است. مطالعات پایه و مهندسی طرح عظیم فشارافزایی فاز 11 در قال ب هاب یک د ر دستور کار قرار گرفته تا همزمان با تکمیل توسعه اولیه میدان، زیرساخت لازم برای مقابله با کاهش فشار و استمرار برداشت در سالهای بعد نیز از هماکنون طراحی شود. این همپوشانی میان توسعه امروز و صیانت از تولید فردا، یکی از ویژگیهای مهم برنامه فاز 11 پارس جنوبی در دولت چهاردهم است.
در بخش انتقال نیز بهرهبرداری از خط لوله خشکی جدید فاز 16 پارس جنوبی انجام شد و عملیات پیگرانی هوشمند خطوط لوله زیردریایی فاز 16 و خط لوله سکوی SPD11B به اجرا درآمد تا بر یکپارچگی و قابلیت اطمینان شبکه انتقال گاز به تأسیسات پالایشی بیفزاید.
کیش در مسیر گسترش ظرفیتهای آینده گاز
در کنار تمرکز بر میدان مشترک پارس جنوبی، توسعه دیگر میدانهای گازی ازجمله میدان مستقل کیش نیز در دولت چهاردهم بهعنوان یکی از محورهای مهم سبد پروژههای شرکت نفت و گاز پارس دنبال شده است. در فاز نخست میدان، عملیات حفاری و تکمیل 14 حلقه چاه در دستور کار قرار گرفته است. از مجموع 14 حلقه چاه تعریفشده در فاز نخست، تاکنون عملیات حفاری 10 حلقه چاه پایان یافته و ظرفیت تولید روزانه 20 میلیون مترمکعب گاز طبیعی ایجاد شده است. همزمان، برای تداوم توسعه میدان در مقیاسی گستردهتر، توسعه و بهرهبرداری از میدان گازی کیش در قالب الگوی قراردادی IPC با راهبری شرکت ملی نفت ایران در جریان است.
پارس شمالی؛ گشایش جبهه تازه توسعه
طرح توسعه میدان گازی پارس شمالی در دولت چهاردهم، با عبور از بخش مهمی از مطالعات و آمادهسازیهای مهندسی، به مرحله اجرا نزدیکتر شده است. در این دوره، طراحی پایه توسعه میدان تکمیل و پروژههای ساخت و نصب جکت، نخستین سکوی دریایی فاز اول و حفاری چاههای توسعهای، تعیینتکلیف شد. همچنین، ساخت و نصب جکت وارد مرحله اجرایی شد تا بخش فراساحل و حفاری، بهصورت هماهنگ وارد مرحله اجرا شوند.
در کنار این اقدامها، مطالعات تعیین مقصد گاز، سناریوهای انتقال و فرآورش، ارزیابیهای محیط زیستی، پدافند غیرعامل و بسترشناسی تأسیسات دریایی نیز دنبال شد و پروژه لرزهنگاری سهبعدی برای تکمیل شناخت زیرسطحی میدان در دستور کار قرار گرفت. همچنین، متروکهسازی هفت حلقه چاه و جمعآوری سازه دریایی موجود، بهعنوان بخشی از آمادهسازی ایمن محدوده عملیاتی، برنامهریزی شده است.
فرزاد «ب» و گشایش یک فصل تازه در توسعه میدانهای مشترک
در امتداد راهبرد صیانت از منافع ملی در میدانهای مشترک، دولت چهاردهم شاهد ورود طرح توسعه میدان گازی فرزاد «ب» به مرحلهای تازه و عملیاتی بوده است. در این دوره، فعالیتهای مهندسی پایه طرح توسعه میدان و جانمایی پالایشگاه گازی فرزاد «ب» آغاز شد و همزمان در بخش فراساحلی پروژه نیز جکت میدان نصب شد. استقرار این سازه در موقعیت دریایی، زیرساخت لازم برای ورود پروژه به مراحل بعدی توسعه و حفاری را فراهم میکند. گذار این طرح از مرحله مطالعات و مذاکرات به ساخت، بارگیری و نصب تجهیزات فراساحلی، به معنای عبور از یکی از مهمترین گلوگاههای اجرایی میدان است.
بلال و آغاز عملیات در قلب مخزن
در امتداد گسترش فعالیتهای توسعهای شرکت نفت و گاز پارس در خلیج فارس، میدان گازی بلال نیز در دولت چهاردهم به پیشرفتهای قابل توجهی دست یافته است. پس از نصب پایه سکوی دریایی، دکل حفاری در موقعیت میدان مستقر و حفاری چاهها آغاز شد. آغاز عملیات حفاری، میدان مشترک بلال را وارد یکی از تعیینکنندهترین مراحل عمر توسعهای خود کرده است. اکنون با استقرار دکل حفاری در موقعیت و آغاز عملیات تحتالارضی، بخش مهمی از تمرکز پروژه به شناخت عملیاتی مخزن، تکمیل چاهها و فراهمکردن بستر برداشت گاز اختصاص یافته است.
سیراف پارس؛ تکمیل حلقه صادرات در زنجیره تولید
بندر خدماتی و صادراتی سیراف پارس با هدف افزایش ظرفیت صادرات گاز مایع، تسهیل عملیات بارگیری و ایجاد زیرساخت متمرکز برای پشتیبانی از تولید پالایشگاههای منطقه پارس 2 توسعه یافته و با پیشرفت قابل توجه طی دو سال اخیر، اکنون فاز دوم آن آماده بهرهبرداری رسمی است. دو اسکله صادراتی فعال بندر هریک با ظرفیت بارگیری 2 هزار و 500 مترمکعب در ساعت، توان صادرات پروپان و بوتان را بهطور محسوسی افزایش دادهاند. توسعه این ظرفیت، افزونبر دو برابر کردن توان صادراتی بندر، امکان کاهش ترافیک دریایی، کوتاهترشدن زمان انتظار شناورها و افزایش سرعت گردش عملیات صادراتی را فراهم کرده است.
در فاز جدید توسعه، ارتقای بهرهوری و کاهش اتلاف محصول نیز در مرکز توجه قرار گرفته است. راهاندازی تأسیسات آبشیرینکن به نتیجه رسید. همچنین، راهاندازی کمپرسورهای بازیافت بخارات پروپان و بوتان، امکان بازگرداندن بخارات حاصل از عملیات بارگیری به چرخه فرایند و جلوگیری از هدررفت محصول را فراهم میکند. این رویکرد، توسعه ظرفیت صادرات را با الزامهای محیط زیستی و بهرهوری عملیاتی پیوند میدهد.
بخش دیگری از فاز توسعهای بندر سیراف پارس به زنجیره ذخیرهسازی و صادرات گوگرد اختصاص دارد. احداث دو سوله با ظرفیت مجموع 43 هزار تن، زیرساخت لازم برای پشتیبانی از تولید روزانه حدود 2 هزار و 200 تن گوگرد دانهبندیشده را فراهم کرده است.
اجرای این طرح با حدود 550 میلیون دلار سرمایهگذاری همراه بوده و در دوران ساخت، برای بیش از یکهزار نفر اشتغال ایجاد کرده است. ثبت 13 میلیون نفرساعت کار ایمن نیز مقیاس عملیات اجرایی پروژه را در کنار الزامهای سختگیرانه HSE نشان میدهد.
با تکمیل فاز دوم، بندر صادراتی و خدماتی سیراف پارس به گره لجستیکی میان تولید، ذخیرهسازی، بارگیری و صادرات محصولات پارس جنوبی تبدیل شده است. این زیرساخت راهبردی، افزایش ظرفیت صادرات محصولات جانبی میدان مشترک پارس جنوبی و ارتقای بهرهوری عملیات دریایی را در یک زنجیره واحد به هم پیوند داده است.
نیروگاه سیکل ترکیبی بعثت؛ پشتوانه برق پایدار برای استمرار تولید
نیروگاه سیکل ترکیبی بعثت بهعنوان یکی از مهمترین طرحهای پشتیبان تولید، برای تقویت قابلیت اطمینان شبکه برق منطقه و تأمین پایدار انرژی مورد نیاز تأسیسات صنعتی عسلویه و کنگان توسعه یافته است.
این نیروگاه با بیش از 420 میلیون یورو سرمایهگذاری و سه بلوک سیکل ترکیبی، درمجموع 480 مگاوات ظرفیت تولید برق را در اختیار شبکه قرار میدهد و تأمین برق پالایشگاههای فازهای 12، 13، 14، 19 و 22 تا 24 پارس جنوبی، مجتمع پالایشگاهی سیراف و بخشی از مجتمعهای پتروشیمی منطقه را پشتیبانی میکند. بهرهگیری از بویلرهای بازیافت حرارتی و استفاده از انرژی گازهای خروجی توربینهای گازی برای تولید بخار، امکان تولید برق بیشتر بدون مصرف سوخت اضافی را فراهم کرده و بازده نیروگاه را از حدود 30 درصد به بیش از 50 درصد رسانده است.
در دولت چهاردهم، دو بلوک نخست بخش سیکل ترکیبی پس از تکمیل فرایندهای فنی و رفع محدودیتهای عملیاتی به ظرفیت کامل رسیدند و آخرین بلوک بخش سیکل ترکیبی این نیروگاه نیز به ظرفیت کامل عملیاتی رسیده و آماده بهرهبرداری رسمی است. همچنین، واحد آبشیرینکن MED نیروگاه با ظرفیت 8 هزار مترمکعب در روز که بهتازگی به بهرهبرداری رسیده، یکی دیگر از نیازهای زیرساختی این پهنه صنعتی را تأمین میکند.
تابآوری پیش از بحران ساخته میشود
بخش کمتردیدهشده اما قابل اهمیت این کارنامه، برنامه مستمر نگهداشت تأسیسات فراساحلی میدان مشترک پارس جنوبی در خلیج فارس است. اجرای تعمیرات سالانه سکوها و خطوط لوله زیردریایی، پروژه همفشارسازی چاهها، کاهش میانگین زمان توقف تولید سکوها در تعمیرات اساسی و ایمنسازی چاهها با نصب شیرهای ایمنی ثانویه درونچاهی، بخشی از اقدامهایی است که قابلیت اطمینان شبکه تولید را پیش از رسیدن فصل اوج مصرف افزایش داده است.
در بخش خطوط انتقال نیز پیگرانی متواتر خطوط لوله زیردریایی ادامه یافته و در کنار اجرای پیگرانی هوشمند در برخی خطوط، قراردادهای مربوط به گسترش این نوع پایش امضا شده است. براساس این گزارش، تا مرداد 1405 عملیات تعمیرات اساسی 18 سکوی گازی پارس جنوبی تکمیل شده و بخش عمده سکوهای فراساحلی برای ورود به فصل سرما آماده و تجهیز شدهاند.
دو سال در تراز امنیت انرژی
دو سال فعالیت در دولت چهاردهم به آزمونی برای شرکت نفت و گاز پارس تبدیل شد؛ شرکتی که در عین حال که باید پیامدهای جنگ را مدیریت میکرد، ظرفیتهای آسیبدیده را نیز به چرخه تولید بازمیگرداند و اجازه نمیداد برنامههای توسعهای متوقف شوند. حاصل این دوره نشان داد تابآوری در پارس جنوبی در پیوستگی و درهمتنیدگی زنجیرهای از تصمیمهای مهندسی، عملیات فراساحلی، حفاری، نگهداشت، بازسازی و توسعه و غیرت و تلاش و تخصص کارکنان متعهد و دلسوز صنعت نفت معنا یافته است. این زنجیره مقاوم و استوار در دشوارترین روزهای کشور نیز اجازه نداد شریان اصلی تأمین انرژی ایران از حرکت بایستد.