خبرگزاری آریا - در آستانه نشست عمان با حضور ایران، عراق و کشورهای ساحلی خلیج فارس، تلاشهایی برای جلوگیری از شکلگیری سازوکار بومی امنیت منطقهای و همکاری درباره تنگه هرمز در جریان است.
در آستانه برگزاری نشست مشترک وزرای خارجه ایران، عراق و کشورهای ساحلی خلیج فارس در عمان که قرار است روز دوشنبه برگزار شود، نشانههایی از تلاش برخی طرفهای خارج از منطقه برای جلوگیری از شکلگیری یک سازوکار بومی و منطقهای با مشارکت کشورهای منطقه برای تأمین امنیت درونزا مشاهده میشود.
بر اساس آنچه از پیش اعلام شده، قرار است نشست مشترک وزرای خارجه کشورهای ساحلی خلیج فارس روز دوشنبه در عمان با حضور تهران و بغداد برگزار شود؛ نشستی که علاوه بر مسائل منطقهای، موضوع امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز و سازوکارهای همکاری کشورهای منطقه در این زمینه نیز در آن بررسی خواهد شد.
در همین ارتباط، وزارت خارجه بحرین روز گذشته اعلام کرد که این کشور تا پیش از بازگرداندن روابط دیپلماتیک با جمهوری اسلامی ایران، در هیچ نشست گروهی با حضور تهران شرکت نخواهد کرد؛ تصمیمی که به نظر میرسد تحت تأثیر فشار برخی قدرتهای خارج از منطقه خلیج فارس، از جمله آمریکا و رژیم صهیونیستی، اتخاذ شده است.
رژیم صهیونیستی از مخالفان شکلگیری همگرایی و همکاری منطقهای میان کشورهای خلیج فارس است و طی سالهای اخیر تلاش کرده است از طریق توسعه روابط سیاسی و اقتصادی با برخی کشورهای منطقه، از جمله بحرین، مانع از شکلگیری روندهایی شود که بر همکاری و اجماع کشورهای منطقه استوار باشد.
آمریکا نیز در این چارچوب همواره از نفوذ خود در منطقه برای تأثیرگذاری بر ترتیبات امنیتی استفاده کرده است و شکلگیری سازوکارهای بومی بدون حضور قدرتهای خارجی میتواند از دامنه نقشآفرینی واشنگتن در معادلات امنیتی منطقه بکاهد.
تصمیم مستقل یا اعمال نفوذ طرفهای دیگر؟
با این وصف، اعلام عدم حضور بحرین در نشست روز دوشنبه عمان، بیش از آنکه صرفاً یک تصمیم مستقل تلقی شود، میتواند نشانهای از اثرپذیری این کشور از فشارها و مداخلات خارجی باشد.
این تصمیم اگرچه حضور بحرین در یک تحول مهم منطقهای را محدود میکند، اما همزمان میتواند نشانه دیگری از فاصله گرفتن حاکمان این کشور از روندهای جدید همکاری و گفتوگو میان کشورهای منطقه باشد.
در همین چارچوب، برخی گزارشها از رایزنی فعال بحرین با کویت و امارات برای منصرف کردن آنها از شرکت در نشست عمان حکایت دارد. همچنین گفته میشود تحرکات آمریکا و رژیم صهیونیستی، بهویژه در ارتباط با امارات، در این زمینه افزایش یافته است.
اینکه کویت و امارات در نهایت تحت تأثیر این فشارها قرار خواهند گرفت یا در نشست عمان حضور خواهند یافت، موضوعی است که باید منتظر نتایج آن ماند.
تلاش برای همراهکردن امارات و کویت
بر اساس گزارشهای منتشرشده، برخی محافل آمریکایی به سرکردگی «مارکو روبیو»، وزیر خارجه آمریکا، نیز در تلاش هستند از شکلگیری یک سازوکار منطقهای برای گفتوگو و همکاری میان کشورهای ساحلی خلیج فارس جلوگیری کنند.
در همین چارچوب، تصمیم بحرین برای عدم حضور در نشست عمان نیز به فشارهای آمریکا مرتبط دانسته شده است.
گزارشها همچنین از تلاش واشنگتن برای تأثیرگذاری بر تصمیم امارات و کویت درباره حضور در این نشست حکایت دارد؛ موضوعی که در صورت تحقق میتواند روند گفتوگوهای منطقهای درباره امنیت خلیج فارس و تنگه هرمز را با چالش مواجه کند.
در این میان، نقش روبیو در تحولات اخیر منطقه نیز مورد توجه قرار گرفته است. بر اساس برخی تحلیلها، پس از تفاهم ایران و آمریکا، تحرکات دیپلماتیک واشنگتن در کشورهای منطقه با هدف تأثیرگذاری بر ترتیبات امنیتی جدید و جلوگیری از شکلگیری سازوکارهایی مستقل از قدرتهای خارجی دنبال شده است.
اهمیت گفتوگو میان کشورهای منطقه
تحولات منطقه طی ماههای گذشته بیش از پیش اهمیت گفتوگو و همکاری میان کشورهای منطقه را آشکار کرده است. مجموعه تحولات امنیتی و سیاسی نشان داده است که اتکا به بازیگران خارج از منطقه نهتنها به تأمین پایدار امنیت منجر نشده، بلکه در مواردی بر پیچیدگی و دامنه اختلافات نیز افزوده است.
بر همین اساس، کشورهای منطقه بیش از گذشته نیازمند آن هستند که بدون دخالت قدرتهای خارجی و از مسیر گفتوگو و اعتمادسازی، به یک سازوکار مشترک و کارآمد منطقهای برای تأمین صلح، ثبات و امنیت دست پیدا کنند؛ سازوکاری که در آن کشورهای ساحلی خلیج فارس مسئولیت اصلی امنیت منطقه را بر عهده داشته باشند.
تجربه سالهای گذشته نشان داده است که حضور و مداخله آمریکا در منطقه نتوانسته امنیت پایدار ایجاد کند و منتقدان سیاستهای واشنگتن معتقدند این سیاستها در بسیاری از موارد بیش از تأمین منافع کشورهای منطقه، با ملاحظات آمریکا و رژیم صهیونیستی پیوند داشته است.
بررسی نتایج مذاکرات ایران و عمان
در همین حال، «اسماعیل بقائی»، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، اعلام کرده است که در نشست عمان، علاوه بر مباحث منطقهای، نتایج مذاکرات ایران و عمان درباره تعیین مسیرهای امن کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز نیز بررسی خواهد شد.
بقائی این ابتکار را گامی مهم برای ایجاد اعتماد و همکاری منطقهای و تقویت امنیت مشترک بدون مداخلات خارجی دانسته و تأکید کرده است که ایران متعهد به تأمین امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز است، اما مادامی که اقدامات تجاوزکارانه و محاصره دریایی آمریکا ادامه داشته باشد، نمیتوان این امنیت را بهطور کامل تضمین کرد.
«مسعود پزشکیان»، رئیسجمهور نیز در گفتوگو با شبکه خبری «ایندیا تودی» درباره اهمیت نشست روز دوشنبه در عمان، با اشاره به گفتوگوهای ایران و عمان درباره تنگه هرمز اظهار کرد که دو کشور در این زمینه درباره یک چارچوب و مسیر مشخص به تفاهم رسیدهاند.
وی افزود که روز دوشنبه قرار است وزرای خارجه کشورهای عربی در عمان درباره این مسیر در تنگه هرمز گفتوگو و برای رسیدن به تفاهم همکاری کنند تا این وضعیت به سازمان بینالمللی مربوط به امور دریاها اعلام شود.
پزشکیان تصریح کرد که در این چارچوب، مسیر کشتیرانی بر اساس قوانین بینالمللی باز خواهد بود، مشروط بر اینکه آمریکا از اقدامات تهاجمی خود دست بردارد.
آزمون بزرگ برای کشورهای منطقه
برگزاری نشست عمان در چنین شرایطی میتواند آزمونی برای کشورهای منطقه باشد تا نشان دهند آیا قادر خواهند بود فارغ از فشارها و مداخلات خارجی، درباره امنیت مشترک، آزادی کشتیرانی و ترتیبات منطقهای به تفاهم برسند یا خیر.
نتیجه این نشست میتواند تصویری روشنتر از میزان آمادگی کشورهای ساحلی خلیج فارس برای پذیرش مسئولیت امنیت منطقه و حرکت به سمت سازوکارهای بومی و مبتنی بر گفتوگو ارائه دهد.