خبرگزاری آریا - هشتادمین نشست شب ایران به موضوع «شب باستانشناسی ایران» با حضور دکتر جواد حسینزاده، پژوهشگر برجسته باستانشناسی پیش از تاریخ، با تمرکز بر ضرورت بازخوانی تاریخ ایران از منظر «جامعهشناسی تاریخی» برگزار شد.
به گزارش خبرگزاری آریا، هشتادمین نشست تخصصی با عنوان «شب باستانشناسی ایران» عصر چهارشنبه 28 مرداد، با حضور پژوهشگران و علاقهمندان به تاریخ و هویت ملی برگزار گردید. در این نشست، دکتر جواد حسینزاده، با تمرکز بر تبیین پیوند میان دانش باستانشناسی و علوم اجتماعی، به نقد رویکردهای سطحی در مطالعه تاریخ ایران پرداخت.
دکتر حسینزاده در ابتدای سخنان خود، با انتقاد از نگاههای تکبعدی به تاریخ، اظهار داشت: مطالعه تاریخ بدون تحلیلهای جامعهشناختی، تنها به معنای مرور رویدادهاست.
وی با اشاره به یک باور غلط رایج در میان برخی پژوهشگران، گفت: بسیاری از تحلیلگران، تاریخ ایران را از دوران هخامنشیان آغاز میکنند و گویی پیش از آن، سرزمینی تهی از ساختار بوده است. در حالی که باستانشناسی نشان میدهد ایران دارای بنیانهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی بسیار کهن است که هویت ملی را شکل دادهاند.
وی تأکید کرد: جامعهشناسی تاریخی برخلاف تاریخِ صرف، به دنبال «علتها» ست؛ یعنی بررسی اینکه چگونه ساختارهای اقتصادی، سیاسی و فرهنگی از هزاران سال پیش شکل گرفته و چگونه تحول یافتهاند تا وضعیت موجود جامعه را تبیین کنند.
این پژوهشگر با اشاره به کتاب ارزشمند «باستانشناسی رفتار: از دوران پارینه سنگی تا شاهنشاهی هخامنشی» (اثر راجر متیوز و حسن فاضلی)، از شکاف موجود میان دادههای باستانشناختی و تحلیلهای جامعهشناسان انتقاد کرد و افزود: سالها میان باستانشناسان و جامعهشناسان دیواری وجود داشته است. باستانشناسان دادههای ارزشمندی از نخستین سکونتهای انسانی، شهرها و نهادهای مذهبی ایران دارند، اما این دادهها بهدرستی در خدمت تحلیلهای اجتماعی قرار نگرفتهاند تا بتوان پرسشهایی نظیر چرایی تأخر در توسعه دموکراتیک یا ساختارهای قدرت در ایران را پاسخ داد.
دکتر حسینزاده در بخش مهمی از سخنان خود، به تحلیل ساختار اقتصادی ایران پرداخت. وی با طرح پرسشی بنیادین درباره مسیر توسعه ایران، گفت: چرا ایران به جای تبدیل شدن به یک جامعه بازرگانی و تجاری (مانند شهرهای رنسانس اروپا)، مسیر تخصصیشدن دامپروری را طی کرد؟
وی با استناد به پژوهشهای برجسته ایرانی همچون آثار دکتر کامیار عبدی و دکتر فضلاللهزاده، به تبیین نقش «جوامع دامپرور کوچرو» در تاریخ سیاسی ایران پرداخت. او تصریح کرد: یکی از فرضیههای اصلی در عدم توسعهیافتگی سیاسی ایران، تسلط ساختاری گروههای دامپرور کوچرو بر جوامع یکجانشین کشاورز بوده است. این تعامل و گاه تسلطِ ساختارهای کوچنشین بر نظامهای سیاسی، ریشههای عمیقی در تاریخ ایران دارد که تا دوران معاصر نیز بر ساختار قدرت و نظامیگری تأثیرگذار بوده است.
در پایان این نشست، دکتر حسینزاده بر ضرورت اتخاذ رویکردهای علمی نظیر «ماتریالیسم محیطگرا» برای مطالعه جامعه ایران تأکید کرد. وی خاطرنشان ساخت که برای درک چالشهای امروز ایران، باید از بررسی لایههای زیستی، اقتصادی و جمعیتشناختی آغاز کرد تا بتوان به درک درستی از هویت ملی و ساختارهای قدرت دست یافت.
این نشست با بحث و تبادل نظر پیرامون ضرورت بازنگری در متدهای پژوهشی و ضرورت همکاری میانرشتهای میان باستانشناسان و جامعهشناسان به پایان رسید.