خانه آفرینش‌های شهری؛ موتور فکری و فرهنگی بازآفرینی شهری می‌شود

خبرگزاری آریا - در نشست شورای سیاست‌گذاری خانه آفرینش‌های شهری، پیش‌نویس منشور، جایگاه این نهاد و نقشه راه نشریه هفت‌شهر بررسی شد.

به گزارش خبرگزاری آریا از شرکت بازآفرینی شهری ایران، جلسه سوم شورای سیاست‌گذاری خانه آفرینش‌های شهری به بررسی دقیق‌تری از هویت، ساختار و مأموریت‌های این مجموعه اختصاص یافت. این نشست با حضور عبدالرضا گلپایگانی معاون وزیر راه و شهرسازی و اعضای شورا، به دنبال پاسخ به این پرسش بنیادین بود که خانه آفرینش‌ها چگونه می‌تواند بدون درغلتیدن به ساختارهای متصلب اداری، به موتور محرکِ فکری و فرهنگی در بازآفرینی شهری بدل شود. دستور کار اصلی شامل بررسی پیش‌نویس منشور، تعیین جایگاه نهادی خانه و تبیین برنامه‌های آتی نشریه هفت‌شهر بود.
فرهنگ؛ دستگاه تفسیر و افق فهم شهر
عبدالرضا گلپایگانی سخنان خود با عبور از نگاه‌های سنتی و تقلیل‌گرایانه به بازآفرینی، مفهوم «بازآفرینی مبتنی بر فرهنگ» را به عنوان محور اصلی هویت این خانه مطرح کرد. وی با تأکید بر اینکه فرهنگ نه موضوع مطالعه، بلکه دستگاه تفسیر و افقی برای فهم شهر است، تصریح کرد: شهر خوب امروز بدون درک فرهنگ شکل نمی‌گیرد. آنچه معماری فاخر را می‌سازد و به شهر هویت می‌بخشد، ریشه در تحولات فرهنگی، باورها و زمینه‌های زیسته‌ی جامعه دارد. شهر را باید از خلال معنا، حافظه، روایت و نمادها خواند. اگر امروز به بازآفرینی آثار گذشته نیازمندیم، به این دلیل است که آن آثار بر پایه زمینه‌های فرهنگیِ غنی پدید آمده‌اند و بازآفرینیِ اصیل، نیازمند فهم همان ریشه‌هاست.
گلپایگانی با اشاره به ضرورت عبور از نگاه‌های صرفاً اجرایی و پروژه‌محور، افزود: خانه آفرینش‌ها باید بازآفرینی را از افق فرهنگ، روایت و حافظه شهری بازخوانی کند تا بازآفرینی به جای یک مداخله فنی، به یک جریان حیات‌بخش بدل شود.
گذار از اجرا به گفتمان؛ خانه آفرینش‌ها نهاد اندیشه است
مدیرعامل شرکت بازآفرینی شهری ایران با تبیین جایگاه این نهاد در شبکه تصمیم‌سازی، بر پرهیز از درگیری در امور اجرایی مستقیم تأکید کرد. وی خانه آفرینش‌ها را ظرف تکرار تجربه‌های خوب نامید و گفت: این خانه نباید درگیر پروژه‌های اجرایی خرد و کلان شود؛ وظیفه اصلی آن، ایفای نقش به عنوان یک محرک فکری است. این خانه بستری برای گفت‌وگو، نقد عالمانه فعالیت‌های اجرایی و تبدیل تجربیات میدانی به دانش تخصصی است.
همچنین اعضای شورای سیاستگذاری یادآوری کردند: نظریه‌ها در بازآفرینی از دل تجربه‌های واقعی برآمده‌اند، ما باید تجربه‌های عملیاتی، به‌ویژه تجربیات ناموفق که درس‌های بیشتری برای ما دارند را مستند کرده و به زبانی قابل‌فهم برای تصمیم‌گیران تبدیل کنیم. خانه آفرینش‌ها مرکزِ پیوند نظریه و تجربه است و باید به مکانی برای نقد و ارزیابی فعالیت‌های اجرایی بدل شود.
در بخش اصلی این نشست، اعضای شورا به بحث و تبادل‌نظر پیرامون پیش‌نویس منشور پرداختند. موضوع اصلی در این بخش، بحث پیرامون نیاز به ساختار اداری بود که برخی از اعضا نسبت به تدوین منشوری مفصل که هویت خانه را در چارچوب‌های سخت‌گیرانه اداری حبس کند، هشدار دادند.
در مقابل، رویکرد پیشنهادی برای منشور، سندی کوتاه، منعطف و عملیاتی بود که بتواند بدون محدود کردن خلاقیت، چارچوب‌های اصلی فعالیت را ترسیم کند. بر اساس این گفت‌وگوها، هویت خانه آفرینش‌ها نه از طریق آیین‌نامه‌های خشک، بلکه باید به صورت ارگانیک و در جریان فعالیت‌ها شکل بگیرد، همچنین اهمیت ایجاد «پاخور» برای این مجموعه مورد توافق قرار گرفت؛ به این معنا که حضور مستمر کنشگران شهری، هنرمندان، دانشگاهیان و مردم از طریق برگزاری رویدادهای هنری، نمایشگاه‌ها و فضاهای تعاملی، تنها راهی است که خانه می‌تواند هویت خود را از دل تعاملات زنده بیابد و از انزوا فاصله بگیرد.
همچنین اعضا پیشنهاد کردند، مباحث ساختاری (جایگاه اداری) از مباحث محتوایی (گفتمان‌های فرهنگی و تجربیات موردی) تفکیک شوند تا گفت‌وگوها به نتیجه‌های مشخص‌تری برسند.
نشریه هفت‌شهر؛ بازوی ترویجی و رسانه‌ای
در این جلسه همچنین خبر تمدید مجوز نشریه هفت‌شهر اعلام شد. این نشریه که به عنوان بازوی ترویجی و رسانه‌ای خانه آفرینش‌ها شناخته می‌شود، مسئولیت انتقال گفتمانِ «بازآفرینی مبتنی بر فرهنگ» به بدنه تخصصی و جامعه شهری را بر عهده خواهد داشت. بر اساس تصمیم شورا، انتشار شماره جدید (شماره صفر) در شهریورماه در دستور کار قرار گرفت و مقرر شد این نشریه بستری برای بازتاب یافته‌های خانه آفرینش‌ها باشد.
در پایان این نشست، بر این نکته تأکید شد که خانه آفرینش‌های شهری باید جایگاه خود را در شبکه تصمیم‌سازی وزارتخانه تثبیت کند تا خروجی‌های آن، نه در بایگانی‌ها، بلکه در بطن سیاست‌گذاری‌ها و طراحی‌های شهری رسوخ یابد. خانه باید از یک نهاد صرفاً تئوری‌پرداز فاصله گرفته و به «آزمایشگاه شهری» برای آزمون ایده‌ها و نقد پروژه‌ها تبدیل شود. این نهاد با رویکرد ارگانیک و تکیه بر فرهنگ، می‌کوشد تا شکاف میان تصمیم‌گیری‌های کلان و واقعیت‌های زیسته مردم را پر کند و تدوین نهایی منشور، پس از روشن شدن دقیق جایگاه و نسبت خانه با بدنه اجرایی در نشست‌های آتی، در دستور کار قرار گرفت.